Кіріспе

Мексика мен Калифорниядағы өзен Тихуана өзені (lang es) – Солтүстік Баха Калифорния штатының солтүстік-батыс Мексикасында және Батыс АҚШ-тың Оңтүстік Калифорниясындағы Тынық мұхитының жағалауына жақын, 195 шақырым (120 миль) ұзындығындағы үздіріліспен ағатын өзен. Өзен Мексиканың Тихуана қаласынан түсетін қара сулармен күшті ластанған.

Орналасқан жері

Тихуана өзені АҚШ-Мексика шекарасы бойындағы аумақты суландырады, көбінесе Мексика арқылы ағып, содан кейін шекарадан өтіп, Оңтүстік Калифорниядағы төменгі 8 шақырымға (5 миль) дейін ағып, Сан-Диегоның оңтүстік жағындағы Тихуана өзенінің сағасында мұхитқа құяды. Аймақ Жерорта теңізі және жартылай шөлейт климаттық аймақтардың арасында орналасқан, сондықтан Тихуана өзені мен оның салалары құрғақшылық кезінде көбінесе құрғап қалады. Тихуана өзенінің екі негізгі саласы бар. Бірі – Аройо де Аламар немесе Рио Аламар, АҚШ-тағы жоғарғы ағысында Котонвуд Крик деп аталады. Сан-Диего қаласын сумен қамтамасыз ету үшін Барретт және Морена бөгеттерімен толығады, оңтүстік-батысқа қарай ағып, Котонвуд Крикке Текате Крик қосылады. Мексикаға кіргеннен кейін ол Аройо де Аламар деп аталады, Мексикаға кіретін жерден бастап, қалада Тихуана өзенінің бастауын құрайтын үлкен саласы – Арройо де лас Палмасқа құйылатын жерге дейін. Тихуана өзенінің негізгі саласы – Арройо де лас Пальмас, таулардан шығысқа қарай Абелардо Л. Родригес бөгеті артындағы су қоймасына құяды. Родригес бөгетінен кейін су Тихуана арқылы бетон арнамен халықаралық шекараға дейін ағып, онда Тихуана өзенінің аңғары арқылы шамамен 15 шақырымға (9 миль) сағаға, содан кейін Тынық мұхитына дейін жалғасады. Оның төменгі ағысы Империал Бич қаласының оңтүстік шекарасындағы тығыз урбанизацияланған аймақта Сан-Диего округіндегі соңғы дамытылмаған жағалау ылғалды жерлерін қамтамасыз етеді. Өзен ластану, су тасқынының алдын алу және АҚШ шекарасын қорғау мәселелеріне байланысты үлкен алаңдаушылық тудырып отыр.

Сипаттама

Тихуана өзені Бая Калифорнияның солтүстігіндегі Сьерра-де-Хуарес тауларында, Энсенададан шамамен 45 миль (70 км) солтүстік-шығысқа қарай басталады. Ол Тихуана арқылы батыс-солтүстік-батысқа қарай ағып, Тынық мұхитынан шамамен 5 миль (8 км) жерде шекарадан өтеді. Өзен батысқа қарай ағады, Сан-Диегоның Сан-Исидро аймағының оңтүстігіндегі халықаралық шекараның жанынан өтеді. Өзеннің төменгі 2 милі (3 км) кең сазды-батпақты сағаны құрайды, ал Тихуана өзенінің сағасы – 370-тен астам құс түрінің мекендейтін, жабайы табиғатқа бай орталық. Осы түрлердің бірі – Риджвейдің рельсі. Бұл Оңтүстік Калифорнияның ең ірі жағалаулық ылғалды жері. Табиғи жағдайда, қатты жаңбыр кезінде су тасқынына бейім. Тихуана өзені Сан-Диего қаласының оңтүстік шекарасында, Империал-Бич қаласының оңтүстік шетінде Тынық мұхитына құяды. Өзен уақытша өзен, ол тек жаңбыр кезінде ғана табиғи түрде ағып жатады. Өзен Мексикада, Тихуананың оңтүстік-шығысында Abelardo L. Rodríguez бөгетімен жиналған, ішуге және суаруға пайдаланылады. Баха Калифорнияның бұрынғы губернаторы Милтон Кастелланос Эверардо өзінің қызмет мерзімінде су тасқынын болдырмау үшін өзен жағалауында бетонды тосқауылдар салды. АҚШ су тасқынының Мексикаға кері ақпауын қамтамасыз ету үшін кедергілердің қосымша жүйесін салуға тиіс болған, бірақ оның орнына Сан-Диего қалалық кеңесінің басшылығымен, экологтар қолдаған, сағаны сақтап қалған су тасқынын басу жоспарын қабылдады, ол кейіннен жабайы табиғат қорығы деп жарияланды.

Су тасқыны

Тихуана өзенінің тасуы АҚШ және Мексика үшін де маңызды мәселе болды, себебі бұл кәріз суларының ағып кетуіне және айналасындағы аумақтарда мүліктерге зиян келтіруіне әкеп соқты. 1944 жылы Америка Құрама Штаттары мен Мексика арасындағы Су шартына қол қойылды, ол Колорадо, Тихуана және Рио-Гранде өзендері суларын пайдалану мәселесін реттеді. Осы шарт бойынша Халықаралық шекара және су комиссиясы шекаралық санитария сияқты бірнеше мәселені шешуге тағайындалды. IBWC 1966 жылы өзен бойындағы су тасқынын бақылау арналарын құру мақсатында Тихуана өзенінің су тасқынын бақылау жобасын жасады. Мексика 1976 жылы толық орындады, ал АҚШ-тың іске асыруы жергілікті қарсылықтарға байланысты тоқтап қалды. Алдын алу шараларына қарамастан, 1980 жылғы су тасқыны 11 адамның өліміне және шекаралық қалаларда мүліктерге зиян келтірді. Көп жауын-шашын мен кәріздің бітілуі салдарынан болатын су тасқыны, өзендегі сарсудың ластануына байланысты айналасындағы аумақтар үшін қауіпті болып табылады.

Табиғат қорықтары

Тихуана өзенінің ұлттық сағасы зерттеу қоры Тихуана өзенінің сағасын қорғайды және зерттейді. Ол АҚШ-тағы Ұлттық сағалық зерттеу қоры жүйесінің құрамына енді. Қорыққа ішінара Сан-Диего мемлекеттік университетінің (SDSU) Ғылым колледжі биологиялық далалық станция ретінде басшылық етеді, сонымен қатар ол Америка Құрама Штаттарының жағалауына жақын сағаның бір бөлігін де қорғайды. Тихуана шұңқыры ұлттық жануарлар қоры Сан-Диего ұлттық жануарлар қоры кешенінің бөлігі болып табылады және сағалық зерттеу қорығының құрамында орналасқан. Тихуана шұңқыры жануарларға арналған баспана Оңтүстік Калифорниядағы ең үлкен қалған тұзды батпақтардың бірін қорғайды, оның үстінен жол немесе теміржол өтпейді. Америка Құс сақтау қорымен «Құстар үшін маңызды әлемдік аймақ» деп танылған бұл баспанада 370-тен астам түрдің құстары көрілген. Бұрын өзенде шабақ жүзу кезінде кездесетін.

Қалдық су

Өзен кем дегенде 20 ғасырдың басынан бері ағынды суларды өткізуге пайдаланылып келеді. Шын мәнінде, олар ластанудың басты көзі болып табылады. Ағынды сумен бірге, төмен ағысқа ластану тасылып, өсімдіктерге зиян келтіреді және су тасқынына себеп болады. Тихуана өзеніне ағынды суды құю мәселесін шешуге жасалған алғашқы әрекет – 1939 жылы аяқталған, бірақ 1940 жылдардың соңында тиімсіз деп танылған Халықаралық төгілу құрылысын салу болды. Төгілуді пайдалану 1962 жылы ағынды суды Тынық мұхитына тасымалдайтын сорғы станциясының құрылысы аяқталғаннан кейін тоқтатылды; алайда, сорғы станциясы 1975 жылы істен шықты. 1960 жылдары Тихуанадан Сан-Диего су жүйесіне төтенше жағдайлық қосылыс жасалды, 1980 жылдардың ортасына қарай ол күніне шамамен 15 миллион галлон ағынды суды қабылдады. 1970 жылдары Тихуанадан өзенге күніне 10 миллион галлонға дейін ағынды су құйылды. 1980 жылы Империал Бич қаласының мэрі Брайан Билбрей шекарадан ағынды судың өтуін тоқтату үшін өзенге тосқауыл қойды. 1990 жылдың сәуір айында АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігі Тихуана өзені су алабындағы суларда АҚШ стандарттарынан бірнеше есе артық қорғасын мен сынап тапты, бұл безгек пен энцефалиттің пайда болуынан қауіптендірді. Сол жылы, 1990 жылы, Мексика зауытты салу үшін 192 миллион доллардың 41 миллион долларын төлеуге келісті. Зауыт 1997 жылы аяқталды. Тихуана өзеніне құйылатын қалған ағынды сулар Пунта Бандерас тазарту станциясында тазартылады. 1993 жылдан бері Сан-Диего қаласы Тихуана өзенімен байланысты мәселелерге байланысты Тихуана өзені аңғары үшін төтенше жағдай режимін жаңартты. 1993 жылғы Сан-Диего қаласының есебіне сәйкес, қала күніне орташа есеппен 13 миллион галлон (50 миллион литр) шикі ағынды суды жинап, оны Point Loma ағынды суларды тазарту станциясында тазартады; бұл 1997 жылы Сан-Диего қаласы Тихуанадан алған күніне 20 миллион галлонды тазартудан азырақ. 2015 жылы құрғақ күндері тазартылған ағынды судың көлемі 13 миллион галлонға тең болды. Алайда, жаңбыр жауғанда, ағынды судың көлемі күніне 27 миллион галлонға дейін жете алады, ал тазарту станциясына су жеткізетін сорғы өте жүктеліп жұмыс істемейтіндей етіп тоқтатылады. Ағынның аз болған кезде де токсиндер, металдар, еріткіштер, патогендер және ағынды сулар, соңында, шаңға айналып, тыныс алу арқылы денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. 2017 жылдың қаңтар айында Пунта Бандерас тазарту станциясы, ресми түрде Сан-Антонио де-лос Буэнос станциясы деп аталады, күніне 15 миллион галлон ағынды суды АҚШ-тың екінші деңгейлі стандарттарынан төменгі стандарттарға дейін тазартып, суды Ла Плайядағы Тынық мұхитына құйды. Алайда, 2017 жылы Proyecto Fronterizo de Educación Ambiental компаниясы станциядан шығарылатын судың бактериялық деңгейі бойынша Мексиканың ең төменгі федералды стандарттарын сақтамайтынын анықтады. Тихуананың ағынды суларды жинау деңгейі 90% болса, Мексиканың ұлттық орташа деңгейі 50%-дан аспайды. CILA-дан Роберто Эспиносаның айтуынша, "Тихуана күрделі қала, оның санитарлық жүйесі халық санының өсуіне ешқашан жете алмады". Өзендегі ағынды судың көптігінен, оны "елдегі ең ластанған су жолдарының бірі" деп атайды. Бұл Империал Бич жағажайларының көптеп жабылуына әкелді. Жыл сайын шекаралық далалық саябақтағы жағажайлар 233 күнге жабылады. Алайда, Мексиканың су жөніндегі ресми өкілі төгілген судың көлемі 30 миллион галлонға ғана жетеді деп мәлімдеді. Бұл соңғы он жылдағы ең ірі төгілу болды. Мексиканың ресми өкілдері төгілу туралы хабарламаған, бірақ оны Оңтүстік шығанақтың жағалауындағы тұрғындар байқаған. Оқиғаның әсері солтүстікке қарай Коронадоға дейін суларға тарады және Империал Бич қаласының мэрі Серж Дедина оны "қоқыс суының цунамиі" және "қасақана жасалған" деп сипаттады. Халықаралық су комиссиясының мәліметінше, төгілу Рио-Аламар маңындағы канализациялық құбырдың жөндеу жұмыстарына байланысты болды. Төгілу айдың ортасында байқалды. Кәріз құбырын жөндеу жұмыстары 2017 жылдың ақпан айының соңында аяқталды, бірақ 2017 жылдың наурызында ағынды судың өзенге қашан түскені және тоқтағаны туралы нақты мәліметтер белгісіз болды, бұл тергеуді талап етті. 2017 жылдың наурыз айының ортасында Калифорнияның қоршаған ортаны қорғау департаменті судың сапасы денсаулық стандарттарына сәйкес келгенін анықтады, бұл жағажайларды Коронадоға дейін ашты. 2017 жылдың ортасында Шекаралық патрульдің қызметкерлері Контрабандистердің сағасынан және Ечки мен Йогурт каньонынан Тихуана өзеніне ағынды су құйылып жатыр деген хабарлады. 2017 жылдың барлық кезеңінде Тихуана өзені маңындағы жағажайлар 167 күнге жабылды. 2018 жылдың ақпанында CILA сорғы станциясы тоқтатылғаннан кейін 15 миллион галлон ағынды су Тихуана өзеніне құйылды. 2018 жылдың наурыз айында Кеден және шекаралық қорғау Тихуана өзені аңғарындағы ағынды су мәселесін шешудің жолдарын іздеуге кірісті, өйткені алтыдан астам Шекаралық патрульдің қызметкерлері Тихуана өзені аңғарындағы ағынды сумен байланысқа түскеннен зардап шекті; бұл су мен топырақ үлгілерін алып, Тихуана өзені су алабындағы сулар мен аумақтардағы ластану деңгейін бағауды қамтыды. 2018 жылдың наурыз айында Сан-Диего округінің АҚШ Өкілдер палатасының екі партиялық делегациясы Мемлекеттік департаменттің Бас инспекторының кеңсесіне шекарадан ағып жатқан ағынды су төгілуін тергеу туралы хат жолдады. 2018 жылдың сәуір айында Тихуана өзені арқылы АҚШ-қа ағынды судың ағынын тоқтату үшін шекараға топырақтан жасалған қоршау салынды. 2018 жылдың шілде айында Мексика мен АҚШ-тан келген экологиялық топтар Тихуана өзеніне ағынды су төгу фактісі бойынша Баха Калифорния штабына қарсы қылмыстық шағымдама берді. 2018 жылдың желтоқсан айында Тихуанадағы ағынды су құбырының бұзылуына байланысты Тихуана өзеніне 6,7 миллион галлон ағынды су құйылды. 2019 жылдың басында маусымдық дауылдардан кейін Тихуана өзенінен ағынды су Тихуана өзенінің уағынан ағып шығып, Оңтүстік шығанақтағы жағажайлардың жабылуына әкелді. 2019 жылдың ақпанында сынақтар Тихуанадан солтүстікке ағып жатқан ДДТ, гексавалентті хром, патогендер және канцерогендер сияқты маңызды ластаушы заттарды анықтады. 2019 жылдың наурыз айында Vice News-те жарияланған мақалада жалғасып жатқан ағынды су мәселесі "экологиялық апат" деп сипатталды. 2019 жылдың ортасында Тихуана өзенімен солтүстікке ағып жатқан барлық суды Сан-Диего-Тихуана ағынды суларды тазарту станциясында өңдеу және қайта өңдеу ұсынылды. 2019 жылдың маусым айының соңына қарай 2019 жылы Тихуана өзеніне ағынды судың белгілі бір көлемі төгілді. 2019 жылдың қыркүйек айының басында қосымша ластанған су Тихуана өзеніне құйылды, бұл жағажайлардың жабылуын жалғастырды. 2020 жылдың ақпан айының басында Тихуана өзеніне 10 миллион галлоннан астам ағынды су құйылды. Он жылдар бойы Сан-Диего мен Тихуананың азаматтары жергілікті жағажайларға ағып жатқан ағынды судан ауруға шалдықты. Соңғы деректерге сәйкес, 2017 жылы Империал Бичте 34 000-нан астам адам ластану мен ағынды судан ауырды, бұл Калифорния университетінің Сан-Диего профессоры жүргізген зерттеуде көрсетілген. UCSD мәлімдемесіне сәйкес, 2022 жылдың 28 желтоқсанынан бері Тихуана өзенінен мұхитқа 13 миллиард галлон ластанған су құйылды. Жылдар бойы қоғамдық денсаулық сақтау органдары Оңтүстік Сан-Диего округының жағажай суларын фекальды микробаларға тексеріп, энтерококк, E. coli, сальмонелла және MRSA сияқты патогендердің индикаторы ретінде сандық мәліметтерді алады. Мұндай микробалар мен вирустарға ұшырау диарея, құсу, қызба, бас ауру, тыныс алу аурулары, инфекциялар, бөртпе және менингитке әкелуі мүмкін.

2018 жылғы сот іс-әрекеттері

2018 жылдың наурыз айында Тихуана өзеніндегі канализация салдарынан Чула-Виста, Имперьель-Бич және Сан-Диего порты Халықаралық шекаралық су комиссиясын сотқа берді. Сот процесіне жауап ретінде Мексика Тихуана өзенін тазалауға 4,3 миллион доллар бөлді; бұл қаражаттың бір бөлігі Тихуанадағы, Тихуана өзенімен қатар жүретін тозуға шалдыққан құбырларды ауыстыруға жұмсалады, егер құбыр бұзылса, күніне 4 миллион галлон канализациялық сулар өзенге құйылуы мүмкін. 2018 жылдың мамыр айында Калифорния штаты және Сан-Диего аймақтық су сапасын бақылау басқармасы да Тихуана өзеніндегі канализациялық сулар үшін Халықаралық шекаралық су комиссиясына қарсы сот ісі қозғады. 2018 жылдың шілдесінде Surfrider Foundation Тихуана өзеніндегі канализацияға қатысты тағы бір сот ісі қозғады. 2018 жылдың тамызында судья Джеффри Т. Миллер Таза су туралы заңға негізделген сот ісін қарауға рұқсат берді, бірақ Ресурстарды сақтау және қалпына келтіру туралы заңға негізделген сот ісін тоқтатуға шешім шығарды. 2019 жылдың қаңтар айында Сан-Диего қаласы Халықаралық шекаралық су комиссиясына қарсы сот ісіне қосылды.

XXI ғасырдағы суды жақсарту туралы келісімдер

30-дан астам федералдық, жергілікті, штаттық, жеке және басқа да мүдделі топтар, сарғыш суларды тазарту және қоқыстарға байланысты жақсартуларға қатысты мәселелерді шешу үшін екіұлттық ұзақ мерзімді мақсаттарды әзірлеуді қалайды. 2015 жылдың 16 наурызында АҚШ-та ұсынылған маңызды бастамалардың бірі – R902015 0035 қарары, бес жылдық іс-қимыл жоспары, ол бес жыл ішінде қалпына келтіру жобаларын іске асыруға бағытталған. Бұл қарарды бастапқыда Тихуана өзені аңғарын қалпына келтіру тобы (TRVRT) ұсынды, оның басты мақсаты 2012 жылдың қаңтарында ұсынылған стратегияларды дамыту және іске асыру болып табылады. 2016 жылдың 28 шілдесінде өткен екіұлттық талқылауда, «Border 2020» Тихуана өзені су алабы жұмыс тобы мен Тихуана өзені аңғарын қалпына келтіру тобы арасындағы болашақ жобалар талқыланды. Бұл талқылаулар 1983 жылғы Ла-Пас келісімі аясындағы ұлттық экологиялық шешімдер келісімін жалғастырады, ол әр елдің өзінің шекаралық аймақтарына жақын экологиялық және әлеуметтік жауапкершілігін мойындайды. Осы келісімге сәйкес, әр ел шекаралық аймақтарды сақтауға, қорғауға және жақсартуға міндетті, бұл екі елдің де жалпы әл-ауқатын арттыруға бағытталған. Бұл қаражаттың көп бөлігі Халықаралық шекарадағы сарғыш суларды тазарту станциясын жақсартуға жұмсалады. Сонымен қатар, Солтүстік Америка даму банкіне Мексика-АҚШ шекарасындағы экологиялық жобаларды қаржыландыру үшін қаржыландыру көлемі ұлғайтылды.

Қылмыс

Мексика мен АҚШ арасындағы бөгеттің Тихуана өзені маңындағы және оны кесіп өтетін құрылысы 1989 жылы Марстон матынан жасалған қоршау салумен басталды, ал 1996 жылы екінші қоршау салына бастады. Осы қоршаулардың нәтижесінде Тихуана өзенінің оңтүстігіндегі шекара арқылы АҚШ-қа заңсыз өту саны күрт азайды. Тихуана өзенінің арнасында "нгого" деп сипатталатын адамдар тұрады. 2015 жылдың наурызында Тихуана өзенінің арнасынан үйсіздер лагері алынып тасталды, олардың бір бөлігі бұрын АҚШ-тан депортацияланған болатын; бір жыл өткен соң, Тихуана өзенінің арнасынан шығарылғандардың кейбіреуі қайта оралып, арнаға құйылатын туннельдерде қоныстанды. Тихуана – АҚШ-тан депортацияланған мексикалықтардың негізгі қоныс тебу орны, олардың кейбіреулері Тихуана өзенінің арнасында тұрады. 2016 жылғы зерттеу Тихуана өзенінің арнасы есірткі салғандардың танымал жері екенін көрсетті. 2018 жылы Мексика тарапында Тихуана өзенінде немесе оның жанында 20-дан астам дене табылды. Тихуана өзені Мексикадағы есірткі соғысының ықпалынан тыс қалған жоқ; 2006 жылдың маусымында Розарито жағажайының үш полиция қызметкерінің кесілген бас жапырақтары Тихуана өзенінде табылды.

Саябақтар

Тихуана өзенінің алқабы аймақтық паркі Сан-Диего қаласының Тихуана өзенінің алқабы ауданында орналасқан. Ол Тихуана өзені бойындағы тығыз жағалау ормандарымен қоса, кең аумақты қорғайды. Паркте жаяу және атпен жүруге арналған кең жолдар жүйесі бар. 2019 жылдың басында аймақтық паркте кемпинг салу жобасы 8,3 миллион долларлық бюджетпен мақұлданды. 2021 жылдың сәуір айынан бастап кемпинг толыққанды жұмыс істейді және шатыр тігуге, автокөліктерде тұруға (RV) және юрталарда орналасуға арналған орындарды ұсынады.

Серфинг

Тихуана өзенінің сағасы Тихуана саздықтарындағы үлкен толқындарда серфинг жасау орны болып табылады, ол жағалаудан шамамен бір шақырым қашықтықта. Қысқы толқындардың биіктігі 12 футқа немесе одан да жоғары жете алады; 20 футтық толқындар да кездеседі. Аллен Холдер 1937 жылдан бері мұнда серфинг жасауды бастағаннан бастап, осы саздықта серфинг жасалып келеді. Ол Оңтүстік Калифорниядағы "алтын стандарт" деп аталады; серфингшілер оны Гавайидегідей серфингке дайындалу үшін пайдаланады. Тихуана саздықтарындағы серфинг Саундерс рифіндегі серфингке ұқсас деп айтылады. Саздықтағы серфинг серфинг мәдениетінің және аймақтық мәдениеттің қалыптасуына әсер етті. 1939 жылдан бері құтқарушылар осы аймақты күзетіп келеді. Өзеннен шығатын лас сулар судың сапасын нашарлатады, бұл серфингшілердің ауруына себеп болуы мүмкін; бір дереккөз бұл аймақты "ластану салдарынан серфинг жасауға жарамсыз" деп сипаттайды.