Томас П. Эш: Ирланд революционері және саяхатшы (1885–1917)

Кіріспе

Ирландиялық революционер және саясаткер (1885–1917)

Томас Патрик Аш (Tomás Pádraig Ághas; 12 қаңтар 1885 – 25 қыркүйек 1917) – Гейл лигасының, Гейл спорттық қауымдастығының, Ирландия республикалық бауырластығының (IRB) мүшесі және Ирландиялық еріктілердің негізін қалаушылардың бірі.

Өмірбаян

Томас Эш 1885 жылдың 12 қаңтарында, крещение туралы жазба бойынша, немесе мемлекеттік туу туралы жазба бойынша 15 наурызда Ирландияның Керри округі, Дингл, Лиспол, Кинард-Ист елді мекенінде Грегори Эш (1927 ж. қайтыс болған) шаруасы мен оның әйелі Эллен Ханифин отбасында дүниеге келді. Оның отбасында он бала болды: жеті ұл мен үш қыз. Томас жетінші бала еді, одан кейін тағы үш інісі дүниеге келді. Оның анасы Томас қайтыс болғаннан бірнеше жыл бұрын 58 жасында қайтыс болды. Олардың үйінде ирланд және ағылшын тілдерінде сөйлесті, Томас әкесі көрнекті ирландтанушы ғалым болған, ал ирланд тілін үйренушілер оның әңгімелерін тыңдауға жиналатын. 1905 жылы Уотерфордтағы Де Ла Салл оқу колледжіне түсіп, 1908 жылы Дублин округіне қарасты Ласк қаласындағы Кордуфф ұлттық мектебінің директоры болып оқытушылық қызметін бастады. Ол Кордуфф мектебінде ирланд тілінен сабақ берді. Ол ирланд тілін жақсы көрді және Скерристе және басқа да көрші ауылдарда Гейл лигасының филиалдарын ашты. Әпкесі Нораның айтуынша, ол балаларды Ұлыбританияның туының алдынан шеруге шығарған. Өліміне дейін соңғы жылдарын Ласкта балаларға сабақ беріп өткізді, онда ол 1906 жылы құрылған марапатталған Ласк қара қарақұйрық құбырлар тобы мен Ласк гейлдік спорттық қауымдастығының (GAA) клубын құрды.

Көтеріліске дейін

1913 жылы қарашада құрылған Ирландиялық еріктілер қатарына Аш қосылды. Ол Гейл лигасының Китинг бөлімшесінің және еріктілердің Ласк ротасының мүшесі болды, және оны құрған болуы мүмкін. 1913 жылғы Дублин локауты кезіндегі ереуілші жұмысшыларды Аш қолдады, былай деді: “Біздің бәріміз Ларкиннің жағындамыз. Ол осы мақтанды, қиын, сеонин (seoinín) жұмыс берушілерді жеңіп шығады, оған қуат қосылсын!”.

Пасхалық көтеріліс

Ирланд еріктілерінің Фингал батальонына (5-ші батальон) қолбасшылық етуші Аш 1916 жылғы Пасха көтерілісіне елорданың сыртында белсенді қатысты. Аш Дублин бригадасының 5-ші батальонының командирі болды; көтеріліс кезінде 60–70 адамнан тұратын күш Дублин графлығының солтүстігінде британдық күштермен шайқасты. Пирс Ашқа Молли Адрианды жіберіп, Ферихаустан негізгі жолды ұстауға бұйрық берді. Ол Конноллиге хабарласу үшін жіберілді, ол 40 адамды GPO-ға жіберу туралы бұйрық берді. Аш адам жетіспеуінен 20 адамды ғана жіберді. Ол Крос-Ганс көпіріндегі 1-ші батальонмен байланысқа түсуі керек еді, бірақ ол жерде ешкімді таппады, өйткені вице-командир Пьярас Беаслай бұл жоспар туралы ештеңе білмеді. Аймақ маңызды британдық әскер казармасы болған Атлонға дейінгі теміржолдың соңында орналасқан Бродстон станциясымен басым болды. Бірақ олар қандай да бір себеппен станцияны басып алмауға және гарнизонға алмауға шешім қабылдады; сондай-ақ Азаматтар армиясы да Малиннен кері шегінуге шашыраңқы түрде талап етті. Ынтымақтастық байланыстың болмауы кейін Пьярас Беаслайдың кітаптарында талқыланды, оның зерттеулері Томас Аштің түрмеде болған кезіндегі есептерін қамтыды. Тәжірибесіз еріктілердің өздерінің жұмысын дұрыс үйлестіре алмауы жеңілістің маңызды факторы болды. Аш өзінің командирі ретінде Пасхаға дейін тағайындалған болатын. Олардың қару-жарағы бірнеше патрон, он шақты қызметтік мылтық, оншақты Mauser және оншақты Martini карабинелерімен жабдықталған; кейбіреулері жақсы жабдықталған әскерге қарсы тек оқпанамен қаруланған. Батальон Ашборн қаласында үлкен жеңіске жетті, онда олар әлдеқайда үлкен күшпен шайқасып, едәуір қару-жарақ пен 20-ға дейін Корольдік Ирландия полициясының (RIC) көліктерін басып алды. Бес жарым сағаттық ұрыста 11 RIC мүшесі, соның ішінде округтік инспектор Александр Грей және екі ерікті қаза тапты. Көтеріліс құлағаннан кейін жиырма төрт сағат өткен соң, Патрик Пирстің бұйрығымен Аштың батальоны бас берді. Ол бас сауғалау туралы бұйрық алған кезде күмәнмен қарады, өйткені Дублиндегі көтерілісшілер оған ұқсап табысқа жетпегеніне сену қиын болды. Ол оның шынайылығын тексеру үшін Ричард Малкахиді Дублинге жіберді. Бостандыққа шыққаннан кейін Аш Ирландияға оралып, бірнеше рет сөз сөйлеуге кірісті. 1917 жылдың тамызында Аш Майкл Коллинз сөйлеген Баллинали, Лонгфорд округіне арналған сөзі үшін тұтқындалып, бүлік шығаруда айыпталды. Ол қашып кетті, бірақ Дублинде тұтқындалып, Курагта ұсталды, бірақ кейін Дублиндегі Маунтджой түрмесіне жіберілді. Ол бас көтеру үшін айыпты деп танылып, екі жылға қатаң еңбекке кесілді. Аш және басқа тұтқындар, соның ішінде басқа Керриліктер Фионан Линч пен Остин Стак, соғыс тұтқыны мәртебесін талап етті. Бұл наразылық өркендеген сайын, Аш 1917 жылдың 20 қыркүйегінде қайтадан аштық жариялады. Бұл түрмедегі тәртіпті бұзу болғандықтан, билік жаза ретінде тұтқындардың төсек-орындарын, төсек киімдерін және аяқ киімдерін тартып алды. Бес-алты күн бойы суық тас еденде жатқан тұтқындарды күштеп тамақтандыруға мәжбүр етті. 25 қыркүйекте Фионан Линч Аштің осы емделу үшін алып кететінін көріп, оған "Томды ұста" деп айқайлады. Аш қайта қоңырау шалып: "Мен ұстаймын, Фин". Бұл олардың соңғы сөйлескен уақыты болды. Аш беті көгілдірленіп, есінен танып қалған күйінде қайтарылды. Ол Mater Misericordiae ауруханасына (түрмеге қарама-қарсы) жеткізілді, ол бірнеше сағат ішінде қайтыс болды. Оның өліміне қатысты тергеу кезінде қазылар алқасы түрме қызметкерлерін "адамгершілікке жат және қауіпті операция жасағаны және басқа да сезімсіз және варварлық әрекеттері" үшін айыптады. Олар Аш жүрек жетіспеушілігі мен өкпелердің тығырықтанғандықтан қайтыс болды деген қорытындыға келді және бұл оның төсегі мен аяқ киімін (оның физикалық әлсіреген күйінде қалдырған) алып тастаумен біріктірілген мәжбүрлі тамақтандырудан туындады. Аштің өлімі мен одан кейінгі жерлеу процесі ирланд халқының көзқарасына әсер етті және Ирландия Республикасының туына шақыру болды. Екі жыл бұрын өткен Жеремия О'Донован Россаның жерлеу рәсімі сияқты үлкен масштабта болмаса да, жерлеу рәсіміне қатысты әскери аспекті Ирландиялық еріктілер 1916 жылға дейінгі деңгейге қайта оралу жолында екендігін дәлелдеді. Бейсенбі күні кешке Аштің сүйегі Про-Кафедральді сарайына әкетіліп, басты кіреберісіндегі катафалкаға қойылды. Жұма күні Майкл О'Фланеган бұл туралы сөз сөйледі, ал кейін оның денесі екі күнге қалалық залда жатты. "Том Аштің денесі қалалық залда, ерікті республикалық формасында киініп, жатты, және 30 000-нан астам жоқтаушылар оның алдынан өтті." 30 қыркүйекте 1917 жылы 30 000-нан астам адам қатысқан жерлеу процессиясы Гласневин зиратына бағытталды. Майкл Коллинз ирланд және ағылшын тілдерінде жерлеу сөздерін айтты, содан кейін бірыңғай киімдегі ирланд еріктілерінің атуы болды. Ағылшын тіліндегі жерлеу сөзі: "айтуға қосымша ештеңе қалмады. Біз енді естіген оқтар қайтыс болған фенианның қабірі үстінде айтуға лайықты жалғыз сөз."

Commanding the Fingal battalion (5th battalion) of the Irish Volunteers, Ashe took a major part in the 1916 Easter Rising outside the capital city. Ashe was commandant of 5th battalion of the Dublin brigade; a force of 60–70 men engaged British forces around north County Dublin during the rising. Ashe was sent a messenger Mollie Adrian by Pearse with orders to hold the main road from Fairyhouse. She was sent back to report to Connolly, who returned an order to send 40 men to the GPO. Ashe was only able to send 20 due to his shortage of men. He was to contact 1st battalion at Cross Guns Bridge, although he found no one there because vice commandant Piaras Beaslai knew nothing of this plan. The area was dominated by the central feature of Broadstone station, at the end of the line to Athlone, an important British army barracks. But for some reason they decided not to occupy and garrison the station; similarly the Citizens Army had been confusingly required to withdraw from Mallin. The lack of co operative communication was later discussed in Piaras Beaslai's books, the research for which included taking accounts from Thomas Ashe whilst they were incarcerated. The failure of inexperienced volunteers to properly co ordinate their deployments was a critical factor at defeat. Ashe himself had only been appointed commandant shortly before Easter. They were armed only with a few rounds, about a dozen service rifles, a dozen Mausers, and a dozen Martini carbines; some had only a shotgun against well equipped army regulars. The battalion won a major victory in Ashbourne, County Meath where they engaged a much larger force capturing a significant quantity of arms and up to 20 Royal Irish Constabulary (RIC) vehicles. Eleven RIC members, including County Inspector Alexander Gray, and two volunteers were killed during the five and a half hour battle. Twenty four hours after the rising collapsed, Ashe's battalion surrendered on the orders of Patrick Pearse. When he received the order to surrender he had his doubts as he had difficulty believing the rebels in Dublin had not had success as he did. He sent Richard Mulcahy to Dublin to verify its authenticity. Upon release, Ashe returned to Ireland and began a series of speaking engagements. In August 1917, Ashe was arrested and charged with sedition for a speech that he made in Ballinalee, County Longford, where Michael Collins had also been speaking. He went on the run but was captured in Dublin and detained at the Curragh but was then transferred to Mountjoy Prison in Dublin. He was convicted on the sedition charge and sentenced to two years hard labour. Ashe and other prisoners, including other Kerrymen Fionán Lynch and Austin Stack, demanded prisoner of war status. As this protest evolved, Ashe again went on hunger strike on 20 September 1917. As this was a breach of prison discipline, the authorities retaliated by taking away the prisoners' beds, bedding and boots. After five or six days lying on a cold stone floor, the prisoners were subjected to forcible feeding. On 25 September, Fionán Lynch saw Ashe being carried away to receive this treatment and called out to him, "Stick it Tom". Ashe called back, "I'll stick it, Fin". That was the last time they spoke to each other. Ashe was carried back, blue in the face and unconscious. He was removed to the Mater Misericordiae Hospital (which faces the prison), where he died within a few hours. At the inquest into his death, the jury condemned the staff at the prison for the "inhuman and dangerous operation performed on the prisoner, and other acts of unfeeling and barbaric conduct". They concluded that Ashe had died of heart failure and congestion of the lungs, and that this was due to force feeding combined with the previous removal of his bed and boots (which had left him in a physically weakened state). The death of Ashe and the subsequent funeral procession had a striking effect on the attitude of the Irish people and became a rallying call to the standard of the Irish Republic. Though not on the scale of Jeremiah O'Donovan Rossa's funeral two years previous, the military aspect of the funeral proved that the Irish Volunteers were well on their way to being restored to pre 1916 levels. Ashe's remains were removed to the Pro Cathedral on Thursday evening and placed on a catafalque in the main entrance. Requiem Mass was celebrated by Fr. Michael O'Flanagan on Friday morning before removal to City Hall, where his body lay in state for two days. "Tom Ashe's body lay in state in the City Hall, dressed in his Volunteer Republican uniform, and 30,000 mourners filed by." On 30 September 1917, the funeral procession of over 30,000 marched to Glasnevin Cemetery. Michael Collins delivered the funeral eulogy in Irish and English, following the firing of a volley by uniformed Irish Volunteers. The English eulogy being "nothing additional remains to be said. That volley which we have just heard is the only speech which is proper to make above the grave of a dead Fenian".

Екіншілік көздер

Бойс, Д. Г., Ирландиядағы ұлтшылдық (Лондон, 3-ші басылым. 1995)
Хейс МакКой, Г. А., "1916 жылғы көтерілістің әскери тарихы", К. Б. Ноулан (ред.), 1916 жылдың қалыптасуы. Көтеріліс тарихы бойынша зерттемелер (Дублин, 1969)
Мартин, Ф. Х., (ред.), Пасха көтерілісінің көшбасшылары мен қатысушылары: Дублин 1916 (Лондон, 1967)
Тауншенд, C, "Ирландия республикалық армиясы және 1916-1921 жылдардағы партизандық соғыстың дамуы", Ағылшын тарихи шолуы 94 (1979), 318-45 бб. Тауншенд, C, "Пасха көтерілісін басу", Bullan, I(I)(1994), 27-47 бб.