Чарльз Нолл: Американ футбол тарихындағы ұлы жаттықтырушы

Кіріспе

Чарльз Генри Нолл (5 қаңтар 1932 – 13 маусым 2014) – американдық футболшы және бас жаттықтырушы. Барлық уақыттағы ең ұлы бас жаттықтырушылардың бірі саналады, ол 1969 жылдан 1991 жылға дейін Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Питтсбург Стиллерс» командасын басқарды. 23 жылдық қызметтен кейін зейнеткерлікке шыққанда, NFL тарихында одан ұзақ қызмет еткен бас жаттықтырушылар тек үш адам ғана болды. Жеті жылдық ойыншылық мансабында, туған қаласы «Кливленд Браунс» командасының құрамында екі NFL чемпионатында жеңіске жеткен және бірнеше жыл түрлі командаларда көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істегеннен кейін, 1969 жылы Нолл сол кездегі құлдыраған «Стиллерстің» (өткен 36 жылда тек бір пост-маусымдық ойынға қатысқан, 21–0 есебімен жеңіліске ұшыраған) басшылығын өз қолына алып, оны тұрақты үміткерге айналдырды. Бас жаттықтырушы ретінде Нолл төрт Супер Боул, төрт АФК титулы және тоғыз Орталық дивизион чемпионатында жеңіске жетті, жалпы есебі 0.573, плей-оффтағы есебі 16–8 болды және соңғы 20 маусымының 15-інде жеңіске жетті. Оның төрт Супер Боул жеңісі NFL тарихындағы бас жаттықтырушылардың арасында Билл Беличиктен кейін екінші орында тұрады. Оның төрт Супер Боул жеңісі – Супер Боулда жеңіліске ұшырамаған жаттықтырушының ең көп жеңісі. Ойыншылық және жаттықтырушылық мансабында Нолл барлығы жеті NFL чемпионаты мен бір AFL чемпионатында жеңіске жетті және 1993 жылы, бірінші мүмкіндігінде, Про-футбол Даңқы залына сайланды. Нолл команданы тиімді даражалау және ұқыпты жаттықтыру арқылы құрды. Мансабында ол афроамерикандықтарға мүмкіндік бергенімен танылды, франшиза тарихындағы алғашқы қара түсті квотербекке мүмкіндік берді және лига тарихындағы алғашқы қара түсті көмекші жаттықтырушылардың бірін жұмысқа алды. Ол көбінесе 20-ғасырдың соңында аймақтың экономикасының күрт құлдырауына қарамастан, Батыс Пенсильванияның моральдық рухын сақтап қалғаны үшін мақталады, өйткені ол көк жағалы жанкүйерлерінің бейнесінде чемпиондар командасын құрды.

Ерте өмір және білім

Нолл Огайо штатының Кливленд қаласында, Уильям Ноллдың (қасапшы, Паркинсон ауруынан жиі жұмыс істей алмайтын) және Кэтрин Стайгервальд Ноллдың (гүлші) үш баласының ең кішісі болып дүниеге келді (сегіз жылға кіші). Олар Ноллдың анасының 12 бауырымен бірге өскен үйінде, Шығыс 74-ші көшеге жақын, көптеген афроамерикалықтар тұратын ауданда тұрды.

Нолл Бенедиктин жоғары мектебіне қатысты. Ол жетінші сыныпта жұмыс істеуді бастады және жоғары мектепке келген кезде екі жылдық 150 долларлық оқу ақысын төлеуге жеткілікті ақша жинады. Жоғары мектепте оқу кезеңінде де жұмыс істеді, сабақтан кейін Fisher Brothers ет дүкенінде сағатына 55 цент табады. Нолл жоғары мектепте күреспен де айналысты. Нолл Нотр-Дам университетіне түсуді жоспарлаған, бірақ бірінші курсқа қабылданбас бұрынғы жаттығу барысында эпилепсиялық ұстамаға шалдықты.

Кливленд Браунс

Нолл 1953 жылы NFL драфтының 20-шы раундында (239-шы жалпы) «Кливленд Браунс» командасы таңдады. Оның бірінші жылында «Браунс» «Детройт Лайонс» командасына НФЛ чемпионатында жеңілді. Келесі екі жылда «Браунс» НФЛ чемпионы болды, ал Нолл НФЛ мансабын сегіз допты ұстап алу, үш допты қайтару және әрқайсысынан бір голмен аяқтады. Нолл желілік қорғаушы ретінде дайындалса да, жаттықтырушы Пол Браун оны «хабаршы күзетшілерінің» бірі ретінде пайдаланып, Отто Грэмнен бастап, төртінші нөмірге ойын шақыруларын жіберді. Браун Ноллдың көп ұзамай «өзінің ойынын шеше алатынын, басқалардың көмегіне мұқтаж болмайтынын» еске алды. Ол соншалықты ақылды еді». Ноллға «Браунс» командасында бір маусымға 5000 доллар төленді, сондықтан ол сол жерде «Хэйли Нейм» орта мектебінде мұғалімнің орнына жұмыс істеді және сақтандыру сатты. Нолл бастаушы күзетші позициясын Джон Вутэнге жоғалтқан кезде, ол өзінің оқу орнында жаттықтырушылық мансабын бастауды күтіп, 27 жасында зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады. Алайда, оған Дейтон университетінің жаттықтырушылар құрамында бос орын ұсынылмағанда, ол таң қалды. Сид Гиллман оған «Лос-Анджелес Чарджерс» командасының штабында алғашқы маусымда қызмет ұсынды. Гиллман Ноллдың «ойыншылармен жақсы қарым-қатынаста болғанын» айтты, әсіресе «Егер жігіт күтілетін жұмысты орындамаса, Чак оның арқасына міне алатын». «Біз үнемі ұрысып, таласып жүрдік, бірақ оның оқыту тәсілі керемет еді. Мен Чакқа шапанымды түсіремін. Ол біздің табысқа жетуіміздің басты себептерінің бірі болды». 1968 жылы, Ноллдың қорғаныс үйлестірушісі ретінде соңғы маусымында «Балтимор Колтс» тұрақты маусымда 13–1 рекорд жинады және ең аз ұпайға ие NFL маусымдық рекордты теңестірді (144). Шула Ноллдың әдісіне таң қалды: «Ол бір нәрсені қалай істеу керектігін түсіндіріп, техниканы жазып берді. Ол менің айналамда болған алғашқы жаттықтырушылардың бірі болды, ол ойыншылардың барлық әдістерін егжей-тегжейлі жазды – мысалы, артқа жүгіру және қорғаушының қабылдаушыдағы орны. Ол маған сынып мұғалімі сияқты болды». Пенсильвания штатының жаттықтырушысы Джо Патерноның ұсынысынан бас тартқанынан кейін. Ол NFL-де ең жас бас бапкер болды. «Стиллерс» командасының иесі Арт Руни кейіннен Дон Шуланы Ноллды бас бапкер ретінде ұсынған адам ретінде таныстырды. Нолл Питтсбургте қорғаныс жүйесін іске асырды, ол «Темір перде» қорғанысына айналды. Оның жаттықтырушылық стилі спорттық диктор Майрон Коуптың «Император Чез» деген лақап атын берді. Нолл төрт Супер Боулды (IX, X, XIII, XIV) жеңген алғашқы бас бапкер болды. Ноллдың осы кезеңдегі жаттықтырушылық табысының кілті – «Стиллерс» командасының колледж ойыншыларының жобасында үздік ойыншыларды таңдау шеберлігі. Ноллдың бірінші раундтағы бірінші таңдауы – Солтүстік Техас штатының қорғаныс тақтасынан шыққан Джо Грин, ол көпжылдық All Pro болып, қорғаныс желісін бекітті. Келесі бірнеше жылда «Стиллерс» бірінші раундта төртінші нөмір Терри Брэдшоуды (Луизиана Тех) және футболшы Франко Харристі (Пен штаты) таңдады. 1974 жылғы драфта Нолл мен «Стиллерс» бұрын-соңды болмаған деңгейдегі табысқа қол жеткізді, олар болашақ атақ-даңқ залының төрт ойыншысын алғашқы бес таңдауымен таңдады: кең қабылдағыштар Линн Сванн мен Джон Столворт, ортаңғы желідегі Джек Ламберт және орталық Майк Вебстер. Бүгінгі күнге дейін, тарихтың кез келген командасының тек екі жобасында ғана екі болашақ залдың мүшелері бар. Нақты жаттықтырушы, Нолл жаттығу кезінде кәсіби ойыншылардың білуі керек үш нүктелік ұстаным сияқты негізгі нәрселерге тоқталатыны белгілі болды. Мысалы, Энди Расселл, ол Нолл келгенге дейін Pro Bowl желілік қорғаушысы және Нолл өзінің бірінші жылы тізімін тазартқаннан кейін сақтаған бірнеше ойыншылардың бірі, Нолл оған аяқтары дұрыс орналаспағанын айтты. Ноллдың егжей-тегжейлілігіне назар аударғанының нәтижесінде Рассел алғашқы екі Супер Боул командасының негізгі мүшесі болды және Питтсбургте бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан желілік қорғаушы дәстүрін бастады. Ол білімді бағалайтын және командасынан да соны күткен жақсы оқыған адам еді, сондықтан ол колледжде пайдалы немесе практикалық пәндерді оқыған және футболдан тыс қызығушылықтары бар ойыншыларды іздеді. «Мен футбол ойнауға жеңілдік беретін ағаш шеберлік немесе басқа да оңай курстардан өткен жігіттерді таңдағым келмеді». - деп түсіндірді. Оның замандастарының көпшілігі, сондай-ақ қазіргі NFL бас бапкерлері ойыншыларға қатаң коменданттық ережелерді қолданған кезде, Нолл алаңнан тыс мінез-құлқына қатысты өте төзімді болды. Бұл Супер Боул IX-да көрсетілді. Ноллдың қарсыласы – Миннесота Викингс бас бапкері Буд Грант – өз командасын ойынға дейін тек жаттығу үшін қонақүй бөлмелерінде ұстады, ал Нолл өз командасына Жаңа Орлеанға келгеннен кейін Бурбон көшесіне барып, «қайырлы кешті тойлап, барлық қуанышты шығарып жіберуге» рұқсат берді. 1970-ші жылдардағы команданың ерекшелігі – «Темір перде» деп белгілі қорғаныс болды. L. C. Greenwood, Joe Greene, Ernie Holmes және Dwight White, Jack Ham және Jack Lambert сияқты қорғаушылардың біріккен деңгейі NFL-де бұрын-соңды көрілмеген. Супер Боул IX және X жеңген командалар Франко Харрис және Rocky Bleier қатысқан жүгіруге бағытталған шабуылды пайдаланды. Келесі бірнеше жылда Терри Брэдшоу керемет пассерге айналды, ал Супер Боул XIII және XIV жеңген командалар Линн Сванн мен Джон Столворттың қабылдау жұбын толық пайдаланды. Нолл өте ұялшақ адам болды және бұқаралық ақпарат құралдарынан ұнамайтын және көп сұхбат бермейтін. Оның 1970-ші жылдардағы командалары соншалықты талантты болғандықтан, оның бас бапкер ретіндегі үлесі (және команданың сәулетшісі) көбінесе назардан тыс қалды. 1980-ші жылдардың бірінші жартысында команда өзінің тамашалығын жалғастырды, 1982 жылдан 1984 жылға дейін үш қатарынан плей-оффқа шықты, тіпті Супер Боулға жетпесе де, бірақ команда, онжылдықтың екінші жартысында жарақаттар мен Супер Боул жеңген командаларынан кетуге байланысты, сырғып, 1985 жылдан 1989 жылға дейін үш жеңіліс маусымын көрді. 1989 жылы Нолл NFL жыл бапкері ретінде танылды, ол «Стиллерс» командасын плей-оффтың екінші турындағы ойынға жеткізді. Команда аса талантты болған жоқ және тұрақты маусымның алғашқы екі ойынын 51–0 және 41–10 есебімен ұтырды. Алайда, Нолл команданы назарда ұстады және олардың ойыны жеткілікті жақсарды, плей-оффқа шығып, екі плей-офф ойынында бәсекелестік көрсетуге мүмкіндік берді; Нолл «Стиллерс» командасының басты бапкерлігіндегі соңғы екі маусымында 16–16 есебін көрсетті.

Noll was selected by the Cleveland Browns in the 20th round of the 1953 NFL draft (239th overall). During his first year, the Browns lost to the Detroit Lions in the NFL championship. The next two years, however, the Browns were NFL champions, and Noll finished his NFL career with eight interceptions, three fumble recoveries, and a touchdown on one of each. Although the undersized Noll was drafted as a linebacker, Coach Paul Brown used him as one of his "messenger guards" to send play calls to the quarterback, beginning with Otto Graham. Brown recalled that Noll soon "could have called the plays himself without any help from the bench. That's how smart he was." Noll was paid only $5,000 per season with the Browns and so while there he acted as substitute teacher at Holy Name High School and sold insurance on the side. When Noll lost the starting guard position to John Wooten, he chose to retire at age 27 expecting to begin his coaching career at his alma mater. He was surprised, however, when he was not offered an open position on the University of Dayton coaching staff. He was offered a position by Sid Gillman on the staff of the Los Angeles Chargers, during its inaugural season. Gillman said that Noll "had a great way with players," specifically "If a guy didn't do the job expected, Chuck could climb on his back." Massive defensive tackle Ernie Ladd said that Noll was a "fiery guy" but also "the best teacher I ever played under." "He and I were always fighting, always squabbling, but he had a great way of teaching. I take my hat off to Chuck. He was one of the main reasons for our success." In 1968, Noll's last season as defensive coordinator, the Baltimore Colts compiled a 13–1 record in the regular season and tied the NFL season record for fewest points allowed (144). Shula was impressed by Noll's approach: "He explained how to do things and wrote up the technique. He was one of the first coaches I was around that wrote up in great detail all of the techniques used by players—for example, the backpedal and the defensive back's position on the receiver. He was like a classroom teacher." after Penn State coach Joe Paterno turned down an offer for the position. At the time of his hiring, he was the youngest head coach in the NFL. Steelers owner Art Rooney would later credit Don Shula as the person who recommended Noll as a head coach. Noll implemented a defensive system in Pittsburgh that became the legendary "Steel Curtain" defense. His coaching style earned him the nickname of The Emperor Chaz by sports announcer Myron Cope. Noll was the first head coach to win four Super Bowls (IX, X, XIII, XIV). The key to Noll's coaching success during this run was the Steelers' skill in selecting outstanding players in the NFL college player draft. Noll's first round one pick was Joe Greene, a defensive tackle from North Texas State, who went on to become a perennial All Pro and anchor the defensive line. During the next few years, the Steelers drafted quarterback Terry Bradshaw (Louisiana Tech) and running back Franco Harris (Penn State) as round one picks. In the 1974 draft, Noll and the Steelers achieved a level of drafting success never seen before or since, when they selected four future Hall of Fame players with their first five picks: wide receivers Lynn Swann and John Stallworth, middle linebacker Jack Lambert, and center Mike Webster. To this day, only two other drafts by any team in history has included more than two future Hall of Famers. A meticulous coach, Noll was known during practice to dwell on fundamentals—such as the three point stance—things that professional players were expected to know. For instance, Andy Russell, already a Pro Bowl linebacker before Noll arrived and one of the few players Noll kept after purging the roster his first year, was told by Noll that he didn't have his feet positioned right. As a result of Noll's attention to detail, Russell went on to become a key member for the first two Super Bowl teams and started the linebacker tradition that continues today in Pittsburgh. Noll was a well read man who valued education and expected likewise from his team, so he sought players who studied useful or practical subjects in college and had interests outside of football. "I didn't want to pick guys who just took wood shop or some other easy course they could breeze through to play football." he explained. While most of his contemporaries, as well as current NFL head coaches, enforced strict curfew rules on its players, Noll was very lax on off the field behavior. This was shown at Super Bowl IX. While Noll's counterpart – Minnesota Vikings head coach Bud Grant – strictly kept his team in their hotel rooms except for practice before the game, Noll told his team upon arriving in New Orleans to go out on Bourbon Street "and get the partying out of your system now." The hallmark of the team during the 1970s was a stifling defense known as the Steel Curtain. Linemen L. C. Greenwood, Joe Greene, as well as Ernie Holmes and Dwight White, linebackers Jack Ham, and Jack Lambert had a collective level of talent unseen before in the NFL. The teams that won Super Bowls IX and X used a run oriented offense, primarily featuring Franco Harris and blocking back Rocky Bleier. Over the next few years, Terry Bradshaw matured into an outstanding passer, and the teams that won Super Bowls XIII and XIV fully utilized the receiving tandem of Lynn Swann and John Stallworth. Noll was notoriously shy and did not like the media or give many interviews. His 1970s teams were so talented that his contributions as head coach (and architect of the team) often were overlooked. The first half of the 1980s would see the team continue their excellence, making the playoffs for three straight years from 1982 to 1984, even as they failed to reach the Super Bowl, but as the team, facing a spate of injuries and departures to their Super Bowl winning teams by the decade's second half, began to skid and would see three losing seasons from the years 1985 to 1989. In 1989, Noll was recognized as NFL Coach of the Year, when he guided the Steelers into the second round of the playoffs. The team was not especially talented and lost its first two regular season games by scores of 51–0 and 41–10. However, Noll kept the team focused and its play steadily improved enough to make the playoffs and play competitively in two playoff games; Noll went a combined 16–16 in his last two seasons at the helm of the Steelers.

Тренерлік қызметтен кейінгі өмір

Нолл 1991 жылғы маусымнан кейін «Стилерс» командасының бас бапкері лауазымынан 209–156–1 есебімен, тұрақты маусым және плей-офф ойындарының қорытындысы бойынша зейнеткерлікке шықты. Екі жыл өткен соң, 1993 жылы, ол Профутбол Даңқы залына енгізілді. Нолл Питтсбург маңындағы үйінде тұрып, сонымен қатар Флоридадағы үйінде де уақыт өткізді. «Питтсбург Стиллерс» оған тренажерлік велосипед сыйлады, ол оны үнемі пайдаланды. Ноллдің денсаулығының нашарлауына себеп – созылмалы арқа ауруы, ол оның қимыл-қозғалысын шектеді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Нолл «Питтсбург Стиллерс» командасының бас кеңсесінде әкімшілік кеңесші лауазымын атқарды, бірақ команданың жұмысына ешқандай ықпал етпеді. Ол жылдың жартысын әйелі Марианнамен Питтсбургте өткізді. Олардың ұлы Крис Коннектикут штатындағы жекеменшік орта мектепте сабақ береді.

Өлім

Нолл 2014 жылдың 13 маусымында Пенсильвания штатындағы Севиклидегі пәтерінде табиғи себептерден қайтыс болды. Ол бірнеше жыл бойы Альцгеймер ауруы, жүрек ауруы және арқасының ауруларынан зардап шеккен.

Мұра

Ноллдың мұрасына афроамерикалықтарға мүмкіндік беру кіреді. Нолл басшылығымен Джо Гиллиам, АФЛ-де Марлин Бриско мен Джеймс Харрис ойын көрсеткеннен кейін бірнеше маусым өткен соң, лиганың алғашқы африкалық америкалық негізгі квотербекі болды (Гиллиам 1974 жылғы маусымда қысқа мерзімге Терри Брэдшоудың алдында ойнады). 1975 жылдың қаңтарында Франко Харрис Супер Боулдің ең құнды ойыншысы атағын алған алғашқы африкалық америкалық болды. 1980 жылдары Тони Дунги, 1970 жылдардың соңында Ноллтың басшылығымен екі маусым ойнаған, NFL-де көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді, бастапқыда «Стиллерстің» қорғаныс шебінің жаттықтырушысы, ал кейіннен NFL-дегі алғашқы африкалық америкалық координаторы (қорғаныс) атанды. Нолл Дунгиді білікті бас жаттықтырушы деп жақсы бағалады, бірақ Дунги 1991 жылғы маусымнан кейін Нолл зейнеткерлікке шыққанда «Стиллерспен» жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болмады. Дегенмен, Дунги «Тампа Бэй Буканерс» командасының бас жаттықтырушысы болды және кейіннен «Индианаполис Колтс» командасымен Супер Боулды (XLI) жеңген алғашқы африкалық америкалық жаттықтырушы атанды. 2007 жылдың 2 тамызында Латроуб қаласындағы (Пенсильвания штаты) Сент-Винсент семинариясындағы алаң бұрынғы жаттықтырушының құрметіне Чак Нолл алаңы деп аталды. «Стиллерс» командасы 40 жылдан астам уақыттан бері жазғы лагерін Сент-Винсент колледжінде өткізіп келеді, себебі команданы жыл сайын маусымға дайындау үшін қаланың ыңғайсыздықтарынан алып кету Ноллдың идеясы болды. Нолл 2007 жылдың 7 қазанында «Хайнц-филдте» Питтсбург «Стиллерс» командасының ойынға дейінгі салтанатты шараларында құрметке бөленді. 2011 жылдың 30 қыркүйегінде Питтсбург Ноллды құрметтеп, оның есімімен жаңа көше аталды. Чак Нолл көшесі Солтүстік Шор драйвын Батыс Генерал Робинсон көшесімен байланыстырады. Көше Питтсбургтің солтүстік жағалауындағы Stage AE бойымен өтеді.

Бас бапкерлік рекорд

Команда Жыл Қалыпты маусым Плей-офф Жеңіс Жеңіліс Тең % Орын Жеңіс Жеңіліс % НәтижеPIT19691130.071NFL Central-де 4-ші — — — —PIT1970590.357AFC Central-де 3-ші — — — —PIT1971680.429AFC Central-де 2-ші — — — —PIT19721130.786AFC Central-де 1-ші 1 1 .500 Miami Dolphins-ке қарсы AFC Чемпионатында жеңілісPIT19731040.714AFC Central-де 2-ші 0 1 .000 Oakland Raiders-ке қарсы AFC Дивизиялық турында жеңілісPIT19741031.750AFC Central-де 1-ші 3 0 1.000 Super Bowl IX чемпионыPIT19751220.857AFC Central-де 1-ші 3 0 1.000 Super Bowl X чемпионыPIT19761040.714AFC Central-де 1-ші 1 1 .500 Oakland Raiders-ке қарсы AFC Чемпионатында жеңілісPIT1977950.643AFC Central-де 1-ші 0 1 .000 Denver Broncos-ке қарсы AFC Дивизиялық турында жеңілісPIT19781420.875AFC Central-де 1-ші 3 0 1.000 Super Bowl XIII чемпионыPIT19791240.750AFC Central-де 1-ші 3 0 1.000 Super Bowl XIV чемпионыPIT1980970.563AFC Central-де 3-ші — — — —PIT1981880.500AFC Central-де 2-ші — — — —PIT1982630.667AFC Central-де 2-ші 0 1 .000 San Diego Chargers-ке қарсы AFC Wild Card турында жеңілісPIT19831060.625AFC Central-де 1-ші 0 1 .000 Los Angeles Raiders-ке қарсы AFC Дивизиялық турында жеңілісPIT1984970.563AFC Central-де 1-ші 1 1 .500 Miami Dolphins-ке қарсы AFC Чемпионатында жеңілісPIT1985790.438AFC Central-де 2-ші — — — —PIT19866100.375AFC Central-де 3-ші — — — —PIT1987870.533AFC Central-де 3-ші — — — —PIT19885110.313AFC Central-де 4-ші — — — —PIT1989970.563AFC Central-де 2-ші 1 1 .500 Denver Broncos-ке қарсы AFC Дивизиялық турында жеңілісPIT1990970.563AFC Central-де 3-ші — — — —PIT1991790.438AFC Central-де 2-ші — — — —Барлығы1931481.566168.667