Кіріспе

Гендерлік бейнесін гендерлік сәйкестікке сәйкес өзгерту

Гендерлік ауысу – адамның ішкі гендерлік сәйкестік сезіміне сәйкес келетін өзінің гендерлік бейнесін немесе жыныстық ерекшеліктерін өзгерту процесі. Бұл ер немесе әйел болу, немесе гендерлік емес, гендерлік ағымдағы, екі гендерлі, көп гендерлі немесе гендерсіз болу сезімі. Трансгендер және транссексуал адамдар үшін бұл процесс көбінесе қайта тағайындау терапиясын қамтиды (ол гормондық алмастыру терапиясы және жынысты қайта тағайындау хирургиясын қамтуы мүмкін), олардың гендерлік сәйкестігі туған кездегі жынысына қарама-қарсы болады. Ауысу медициналық емді қамтуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Кросс-дерессерлер, драг-корольдер және драг-корольдер көбінесе ауыспайды, себебі олардың гендерлік бейнесінің түрлері әдетте уақытша ғана қолданылады. Ауысу, адамның гендерлік сәйкестігі туған кездегі жынысына сәйкес келмейтіндігі сезімінен басталады. Ауысудың ең көп кездесетін бөлігі – алғаш рет өзгенің алдында ашылу. «Өту» дегеніміз – басқа адамдармен өз гендерлік сәйкестігіне сәйкес қабылдану және мойындалу. Бұл трансгендер адамдар үшін ауысудың бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ кейбіреулері әдейілеп «өтпеуді» таңдайды. «Өтпеу» жағдайында, гендерлік қателік, зорлық-зомбылық, қорлау және медициналық мамандардың тиісті қызмет көрсетуден бас тарту сияқты түрлі жағымсыз салдарлар болуы мүмкін. Толық уақытпен өмір сүру – адамның күнделікті өмірін өзімен сәйкестендіретін гендер ретінде өткізу. Адамның «өтуі» қауіпсіздік, заңдық немесе физиологиялық шектеулермен шектелуі мүмкін. Мысалы, әйел ретінде жұмыс істеген адам ер адам ретінде қауіпсіз жұмыс істей алмайтынын сезінуі мүмкін және жұмысын ауыстыруы мүмкін. Әлеуметтік ауысу – медициналық араласуды ескермей, әлеуметтік, косметикалық және құқықтық өзгерістерді қамтитын ауысудың бір бөлігі. Әлеуметтік ауысуға ұшыраған адамдар басқалардан өздеріне ұнаған есіммен және жалғаулы есімдермен атауын сұрауы мүмкін, ал кейбіреулері өз есімін заңды түрде өзгерте алады. Трансгендерлерге арналған Дүниежүзілік кәсіби денсаулық сақтау қауымдастығының (WPATH) күтім стандарттарына сәйкес келетін психикалық денсаулық мамандары әдетте операция жасамас бұрын бір жыл бойы толық уақытты әлеуметтік ауысуды талап етпейді, бұл «нағыз өмірдегі тәжірибе» немесе «нағыз өмірдегі тест» деп аталады. Алайда, бұл нұсқауларды ұстанбайтын психикалық денсаулық мамандары операция жасамас бұрын осы толық уақытты ауысуды жиі талап етеді. «Жасырыну» дегеніміз – адамның трансгендер екенін білмей, белгілі бір гендер ретінде өмір сүру. Транс адамдар көбінесе жұрт алдында жасырынып жүреді, бірақ отбасы, серіктес немесе жақын достарынан жасырмайды. Көптеген адамдар өздерінің туған кездегі жынысына қарағанда басқа гендерлік сәйкестікпен өмір сүрген және жұмыс істеген. Детрансициялау – адамның гендерлік бейнесін және/немесе жыныстық ерекшеліктерін өзіне тағайындалған жынысына сәйкес қайта өзгерту процесі. Детрансициялау ретрансициялау деп те аталады, бірақ ретрансициялау детрансициялаудан кейін қайтадан ауысуды білдіреді.

Әртүрлі аспектілері

Транзиция – адамның өміріндегі гендерлік ерекшеліктердің кез келген немесе барлық жағын қамтитын күрделі процесс, оған эстетика, әлеуметтік рөлдер, заңдық мәртебе және дене мүшелерінің биологиялық аспектілері кіреді. Адамдар өздерінің гендерлік идентитігіне, дене бейнесіне, мінез-құлқына, қаржылық мүмкіндіктеріне және кейде басқалардың көзқарасына байланысты элементтерді таңдауы мүмкін. Өздеріне ең қолайлы өзгерістерді анықтау үшін белгілі бір деңгейде тәжірибе жасалады. Транзиция түрлі мәдениеттер мен субмәдениеттерде де әртүрлі болуы мүмкін, бұл қоғамның гендерге қатысты көзқарастарының айырмашылығына байланысты.

Әлеуметтік, психологиялық және эстетикалық аспектілер

Әлеуметтік өзгеріс процесі өздігінен шығудан басталады, яғни басқа адамдарға өзінің трансгендер екенін хабарлаудан басталады. Содан кейін, жаңадан шыққан трансгендер адам жаңа есім қабылдауы мүмкін, сондай-ақ бұрынғыдан өзгеше жалғаулы сөздерді қолдануды сұрауы мүмкін; мысалы, трансгендер ер адам өзін "ол" деп атауын сұраса, ал гендерлік сұйымдылығы жоқ немесе екіұшты адам "олар" деп атауын немесе "жынысты өзгертуші" жалғаулы сөздерді, мысалы "ze" деп атауын сұрауы мүмкін. Жеке қарым-қатынастар көбінесе гендерге байланысты өзгеше динамикаға ие болады; бұрын қарама-қарсы жынысты қарым-қатынас болса, енді бір жынысты қарым-қатынасқа айналады, және керісінше. Гендерлік рөлдер мен әлеуметтік үміттер көбінесе өзгеріс процесі дамыған сайын өзгеріп отырады. Эстетика мен сәні де өзгеріс кезінде жиі қарастырылады. Өзгеріс процесіндегі адамдар көбінесе киімдерін, аксессуарларын өзгертеді, шаштарына басқаша стиль жасайды және сыртқы келбетін жақсарту үшін жаңа күтім немесе макияж техникаларын қолданады. Адамның гендер туралы көзқарастары да өзгеріс процесінің бір бөлігі ретінде жиі өзгеріп отырады, бұл оның діни, философиялық және/немесе саяси сенімдеріне әсер етуі мүмкін.

Құқықтық аспектілер

Әлемнің көптеген елдерінде трансгендер адамдар өздерінің есімдерін өздерінің гендерлік идентитіктеріне сәйкес келетін есімге заңды түрде өзгерте алады. Кейбір аймақтарда жүргізуші куәлігі, туу туралы куәлік және паспорт сияқты құжаттардағы жыныс белгісін өзгертуге де рұқсат беріледі. Нақты талаптар әр заңнамалық аумақта әртүрлі болады; кейбіреулері жыныс алмастыру операциясын талап етеді, ал көпшілігі талап етпейді. Сонымен қатар, жыныс алмастыру операциясын талап ететін кейбір штаттарда тек "төменгі операция", яғни жыныс мүшелерін қайта жарату операциясы ғана жарамды операция түрі ретінде қарастырылады, ал басқа штаттар гендерлік идентитікті растаудың басқа түрлеріне де рұқсат береді, бұл жеке тұлғаларға туу туралы куәліктеріндегі ақпаратты өзгертуге мүмкіндік береді. АҚШ-тың кейбір штаттарында трансгендер адамдар ешқандай гендерлік идентитікті растау операциясын жасатпастан, жүргізуші куәлігіндегі жынысын заңды түрде өзгерте алады.

Физикалық аспектілері

Жыныстық ауысудың физикалық аспектілері әлеуметтік аспектілермен қатар жүруі мүмкін; жыныстық өзін-өзі растауға бағытталған киім киюден басқа, трансгендер адамдар көбінесе туған кездегі жасөспірімдік кезеңде пайда болған белгілерін жасырады, соның ішінде көптеген трансгендер ерлер кеудесін байлайды, ал трансгендер әйелдер сақалын қырып тастайды. Трансгендерлік гормоналды терапия немесе хирургиялық араласыну сияқты басқа да физикалық өзгерістер медициналық көмекке мұқтаж.

Жыныстық сәйкестікті жоқтау

Жыныстық өзгеріс процесінде, өзгеріске ұшыраған адамға жақын адамдар жоғалту сезімін басынан өткеруі және қайғы кезеңін бастан кешіруі мүмкін. Бұл жоғалтудың түрі – нақтылама жоғалту, ол жоғалған нәрсенің анық болмауымен сипатталатын қайғы-қасірет сезімімен байланысты. Отбасы мүшелері жақындарының енді орындамайтын жыныстық рөлдерге байланысты үміттеріне қайғыруы мүмкін, ал трансгендер адам өз туыстарының қайғыру қажеттілігінен түсініксіздік сезінеді. Туындаған сезімдер – өзгерудегі адамды бұрынғыдай, бірақ басқаша, немесе қатар және жоқ деп қабылдау тәсілі ретінде сипатталады.