Лилия Эльбе: Даниялық суретші және трансгендер әйелдің өмірі
Lili Elbe
Лилия Эльбе: Даниялық суретші, трансгендер әйел және гендерлік қайта жаңарту хирургиясының алғашқы түлектерінің бірі. Өмірбаяны «Ер адамнан әйелге» фильміне негіз болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық суретші және трансгендер әйел (1882–1931)
Danish painter and transgender woman (1882–1931)
Лили Ильзе Эльвенес (1882 жылдың 28 желтоқсаны – 1931 жылдың 13 қыркүйегі), Лили Эльбе деп кеңінен танымал, даниялық суретші, трансгендер әйел және жынысты өзгерту хирургиясын (жыныстық идентификацияны растау хирургиясын) алғашқылардың бірі. Кейіннен Эльбе тегін қабылдады. Ол жүктілікке қол жеткізу үшін жатыр трансплантациясын жасаған алғашқы адам болды, бірақ соңынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның өмірбаянына негізделген жартылай автобиографиялық туындысы Ұлыбритания мен АҚШ-та 1933 жылы «Адамнан әйелге: Жыныстың өзгеруінің шындығы» деген атпен жарық көрді. Оның өміріне арналған «Даниялық қыз» фильмі 2015 жылы шықты. Тобиас Пикердің «Лили Эльбе» операсы 2023 жылы тұңғыш рет қойылды.
Lili Ilse Elvenes (28 December 1882 – 13 September 1931), better known as Lili Elbe, was a Danish painter, transgender woman, and one of the earliest recipients of sex reassignment surgery (gender affirming surgery). and later adopted the surname Elbe. She was the first known recipient of a uterus transplant in an attempt to achieve pregnancy, but died due to the subsequent complications. The UK and US versions of her semi autobiographical narrative were published posthumously in 1933 under the title Man into Woman: An Authentic Record of a Change of Sex. A film inspired by her life, The Danish Girl, was released in 2015. An opera based on her life, Lili Elbe, composed by Tobias Picker, premiered in 2023.
Ерте өмір
Эльба 1882 жылы Данияның Вейле қаласында Ане Мари Томсен мен дәмдеуіш саудагері Могенс Вильгельм Вегенердің баласы болып дүниеге келген деп есептеледі. Кейбір кітаптарда оның 1886 жылы туғаны айтылады, бірақ бұл фактілер сол кездегі адамдардың жеке өмірін қорғау үшін өзгертілген. Оның әйелі Герда Готтлибтің өмірі туралы мәліметтер 1882 жылғы датаның дұрыс екенін көрсетеді, себебі олар 1904 жылы колледжде оқып жүргенде үйленді. Егер 1886 жыл дұрыс болса, Эльба он сегіз жаста болар еді. Эльбаның интерсекс болғаны жөнінде болжам бар, бірақ бұл пікірге қарсы даулар туып отыр. Кейбір мәліметтер бойынша, оның ішінде жұмыртқалықтар болған және Клайнефелтер синдромы болуы мүмкін. 1904 жылы Готлиб 19 жаста, ал Эльба 22 жаста тұрмысқа шықты. Герданың отбасы консервативті болған, өйткені оның әкесі лютеран шіркеуінің пасторы болған. Олар суретшілер болып жұмыс істеді, Эльба көбінесе пейзаждарды суреттесе, Готлиб кітаптар мен сән журналдарына суреттер салды. 1912 жылы Парижге қоныстанғанға дейін Италия мен Францияны аралап саяхаттады, онда Эльба Готлибтің қарындасы ретінде танылып, әйел ретінде ашық өмір сүре алды. Эльба 1907 жылы lt=Neuhausens сыйлығын алды және Даниядағы Вейле өнер мұражайындағы Kunstnernes Efterårsudstilling (Күзгі көрмеде) және Париждегі Салон мен Салон д'Отомде көрмеге қатысты. Эльба әйелдер киімін киюді бастады, себебі Готлибтің моделі, актрисаның орнына киген шұлықтары мен өкшелері оған ұнады. Актриса бірде отырысқа кешігіп келген. Ларссен Лили есімін ұсынды, ал 1920 жылдары Эльба осы есіммен әйел ретінде танылып, түрлі мерекелерге қатысып, үйінде қонақтарды күтіп қабылдады. Готлиб әдемі, бадам тәрізді көздері бар, сәнді киім киген әйелдердің суреттерімен танымал болды. Осы әдемі әйелдердің суреттеріндегі модель Эльба болды. Эльба өзгергеннен кейін сурет салуды тоқтатты. Германияда Эльба Жыныстық ғылымдар институтында болды. Операция жасалмас бұрын, Эльбаның психологиялық денсаулығын неміс сексологы Магнус Хиршфельд бірнеше тест арқылы бағалады. Қалған операцияларды Дрезден қалалық әйелдер клиникасының дәрігері Курт Варнекрос жасады. Лили Эльбаның барлық медициналық құжаттары одақтастардың клиника мен архивтерін бомбалауы салдарынан жойылды. Екінші операция - оның құрсақ бұлшықеттеріне жұмыртқалықты имплантациялау, ал үшіншісі - жыныс мүшесі мен ұрық жиегін алып тастау болды. Осы кезде оның жағдайы Дания және Германия газеттерінде кеңінен талқыланды. 1930 жылдың қазанында Дания соты олардың некесін жойды, және Эльба өзінің жынысын және атын заңды түрде өзгертуге мүмкіндік алды, тіпті Лили Ильзе Эльвенс атымен паспорт алды. "Лили Эльба" есімі алғаш рет 1931 жылдың ақпанында Копенгаген журналисі Луиза "Лоулу" Лассеннің Politiken газетінде жариялаған мақаласында қолданылды. Эльба Дрезденге оралып, француз өнер саудагері Клод Лежунмен қарым-қатынас орнатты, онымен үйленгісі келді және балалары болсын деген ниетте болды. Герда Эльбадан ажырасып, итальяндық еркекке тұрмысқа шықты, бірақ бұл неке де көп ұзамай ажырасып кетті. 1931 жылы Эльба төртінші операциясы үшін Дрезденге оралды, ол жатырды трансплантациялау және кіндік каналды жасау үшін жасалды. Эльба Дрездендегі Троица зиратында жерленген, бірақ қабірі 1960 жылдары тегістелді. 2016 жылдың сәуірінде "Даниялық қызды" түсірген Focus Features компаниясы қаржыландырған жаңа қабір тасы ашылды. Қабір тасында Эльбаның туған күні көрсетілмеген, тек оның аты және туған, қайтыс болған жерлері жазылған.
It is generally believed that Elbe was born in 1882, in Vejle, Denmark, the child of Ane Marie Thomsen and spice merchant Mogens Wilhelm Wegener, according to the registry at St. Nicolai Church (Vejle). Her birth year is sometimes cited as 1886 by a book about her in which some facts have been changed to protect the identities of the persons involved. Facts about her wife Gerda Gottlieb's life suggest that the 1882 date is correct because they married while at college in 1904, when Elbe would have been just eighteen if the 1886 date were correct. It is speculated that Elbe was intersex, although that has been disputed. Some reports indicate that she already had rudimentary ovaries in her abdomen and may have had Klinefelter syndrome. and they married in 1904 when Gottlieb was nineteen and Elbe twenty two. Gerda came from a conservative family, as her father was a vicar in the Lutheran church. They worked as illustrators, with Elbe specialising in landscape paintings while Gottlieb illustrated books and fashion magazines. They travelled throughout Italy and France before settling in Paris in 1912, where Elbe could live more openly as a woman by posing as Gottlieb's sister in law. Elbe received the lt=Neuhausens prize in 1907 and exhibited at Kunstnernes Efterårsudstilling (the Artists' Fall Exhibition) at the Vejle Art Museum in Denmark, where she remains represented, and in the Saloon and Salon d'Automne in Paris. Elbe started dressing in women's clothes after she found she enjoyed the stockings and heels she wore to fill in for Gottlieb's model, actress da, who, on one occasion, had been late for a sitting. Larssen suggested the name Lili, and, by the 1920s, Elbe regularly presented with that name as a woman, attending various festivities and entertaining guests in her house. Gottlieb became famous for her paintings of beautiful women with haunting, almond shaped eyes, dressed in chic apparel. The model for these depictions of petites femmes fatales was Elbe. Elbe stopped painting after her transition. While in Germany, Elbe stayed in the Hirschfeld Institute for Sexual Science. Prior to commencing any surgical procedures, Elbe's psychological health was evaluated by German sexologist, Magnus Hirschfeld, through a series of tests. The remainder of her surgeries were carried out by Kurt Warnekros, a doctor at the Dresden Municipal Women's Clinic. All of Lili Elbe's medical documents were ruined as a consequence of the Allied bombing raids that destroyed the clinic and its archives. The second operation was to implant an ovary onto her abdominal musculature and the third to remove the penis and the scrotum. By this time, her case had become a sensation in Danish and German newspapers. A Danish court annulled the couple's marriage in October 1930, and Elbe was able to have her sex and name legally changed, even receiving a passport as Lili Ilse Elvenes. The name "Lili Elbe" was first used in print in a Danish newspaper article written by Copenhagen journalist Louise "Loulou" Lassen for Politiken in February 1931. Elbe returned to Dresden and began a relationship with French art dealer Claude Lejeune, whom she wanted to marry and with whom she wished to have children. Gerda went on to marry an Italian man after separating from Elbe, although the marriage ended in divorce shortly after. In 1931, Elbe returned for her fourth surgery, to transplant a uterus and construct a vaginal canal. Elbe was buried in lt=Trinitatisfriedhof (Trinity Cemetery) in Dresden, but the grave was leveled in the 1960s. In April 2016, a new tombstone was inaugurated, financed by Focus Features, the production company that produced The Danish Girl. The tombstone does not indicate the date of Elbe's birth, just her name and places of birth and death.
Танымал мәдениетте
LGBTQ+ кинофестивалі MIX Copenhagen жыл сайын төрт Лили сыйлығын табыстайды, олар Елбаның құрметіне аталған. 2000 жылы Дэвид Эбершофф Елбаның өміріне негізделген «Даниялық қыз» романын жазды. Роман халықаралық бестселлерге айналып, көптеген тілдерге аударылды. Бұл туынды ЛГБТҚ+ әдебиетін қалыптастырған гендерлік бекіту хирургиясы туралы алғашқы көркем әңгімелердің бірі болды. 2015 жылы Гейл Мутрукс пен Нил Лабут продюсерлік еткен, Эдди Редмейн Елба рөлінде ойнаған, сол аттас фильмге ұласты. Фильм 2015 жылдың қыркүйек айында Венеция кинофестивалінде жақсы қабылданды, алайда трансгендер әйел рөліне цисгендер ер адамды таңдағаны үшін сынға ұшырады. Роман мен фильмнің екеуі де Готлибтің сексуалды бағыты сияқты бірнеше мәселені қамтымады, бұл оның эротикалық суреттеріндегі тақырыптармен және Готлиб пен Елбаның ажырасудан кейін бұзылған қарым-қатынасымен дәлелденеді. 2022 жылдың 28 желтоқсанында Google Doodle Лили Елбаның 140 жылдығын тойлады. Тобиас Пикердің Елбаның өміріне негізделген операсы, Лусия Лукастың қатысуымен, 2023 жылдың қазан айында Санкт-Галлен театрында тұңғыш рет көрсетілді.
The LGBTQ+ film festival MIX Copenhagen gives out four Lili Awards each year, named after Elbe. In 2000, David Ebershoff wrote The Danish Girl, a fictionalized account of Elbe's life. It was an international bestseller and translated into many languages. This novel provided one of the earliest fictional accounts of gender affirmation surgery, which shaped LGBTQ+ literature. In 2015, it was made into a film of the same name, produced by Gail Mutrux and Neil LaBute, starring Eddie Redmayne as Elbe. The film was well received at the Venice Film Festival in September 2015, though it has been criticised for casting a cisgender man to play a transgender woman. Both the novel and film omitted several topics, including Gottlieb's sexuality, which is evidenced by the subjects in her erotic drawings, and the disintegration of Gottlieb and Elbe's relationship after their annulment. On 28 December 2022, Google Doodle celebrated Lili Elbe’s 140th birthday. Tobias Picker's opera based on Elbe's life, featuring Lucia Lucas, premiered in October 2023 at Theater St. Gallen.
Жарияланымдар
1931 жылы Лили Эльба Данияда тұрып, досы Эрнст Хартернмен бірге өмірбаянын жазып жатқан. Ол өзінің Дания суретшісі ретіндегі өмірі мен жынысын өзгерту операциясы туралы толыққанды мәліметтер келтірді. "Адам әйелге айналады" және "Ғылым ер адамды әйелге айналдырғанда" сияқты американдық басылымдар, "Сексология" танымал журналында жарияланып, Лили Эльбаның оқиғасын интерсекс жағдайындағы жыныс алмасумен байланыстырды. Бұл оқиға саяси белсенділікке шақырып, гендерлік нормадан тыс адамдардың кездесетін қиындықтарына назар аударды.
In 1931, Lili Elbe was living in Denmark collaborating with her friend, Ernst Harthern, on a memoir of her life. The narrative provided details of her life as Danish painter and her gender confirmation surgery. American publications, such as "A Man Becomes a Woman” and “When Science Changed a Man into a Woman”, published in the popular magazine, Sexology, associated the story of Lili Elbe with cases of intersex sex changes. The story encouraged political action and brought awareness to the challenges faced by gender non conforming people.