Франсисконың шайқасы: Американ революциясының аңызы

Кіріспе

Америка революциялық соғысындағы болжамды шайқас

Франсисконың шайқасы – 1781 жылдың шілде айында Америка революциялық соғысы кезінде Британ легионының жасағы мен ұзақ қызмет еткен Континенттік армияның сарбазы Питер Франсиско арасындағы болжамды шайқасқа берілген атау. Бұл шайқас туралы тек Франсиско ғана құжаттаған, нәтижесінде кем дегенде бір адам қаза тауып, бірнеше адам жарақат алған. Кейінгі тарихи есептерде шайқас туралы құжаттамада жоқ бұлжымайтын мәліметтермен толықтырылған.

Өмірбаян

1781 жылдың шілде айының басында Вирджиниядағы британ әскерлерінің қолбасшысы генерал Чарльз Корнуоллис Портсмут қаласына келді және әскердің бір бөлігін көлікке тиеуге дайындалды. Портсмутқа жол жүріп бара жатқанда, ол Банастр Тарлтонды және оның британдық легионының бір бөлігін (кейде "Тарлтон легионы" деп те аталады) Вирджинияның орталық аймақтарына шабуылдық экспедицияға жіберді. Тарлтон мен оның әскері 9 шілдеде Саффолк қаласынан шығып, Блю-Ридж тауларының етегіне терең бойлады. Барлық экспедиция 644 шақырымдық сапардан тұрады, оның барысында бірнеше әскери қоймалар шабуылға ұшырады, алайда көбінесе мақсатталған жабдықтардың көп бөлігі Оңтүстік Каролинадағы Натанаэль Гриннің Континенталдық армиясына жіберілген болатын; Тарлтон 24 шілдеде Портсмутқа қайтып келді. Питер Франсиско – соғыс кезінде бірнеше бөлімде қызмет еткен қарапайым сарбаз. Ол еңбек күшімен және алты фут алты дюйм (шамамен 198 см) бойымен көзге түсетін еді. Солтүстік науқандарда ол Брэндивайн және Монмут Корт Хаусы шайқастарына қатысты, сондай-ақ Стони Пойнт шайқасындағы бекіністердегі екінші адам болды деген болжам бар. Ол сол шайқаста жарақат алғандықтан, Вирджиния штатының Букингем округіндегі үйіне емделуге оралды.

Қақтығыс

Бұл әрекеттің бірден-бір құжатталған бастапқы дереккөздері Пётр Францисконың өзінен бастау алады. Бірі – Вирджиния штатының 1820 жылғы Ассамблеясына жолданған 1820 жылғы хат. Екіншісі – Францисконың АҚШ Конгресіне 1829 жылы қаржылай көмек сұрап берген өтініші. Оның өтінішінен бас тартылды, себебі ол әскери зейнетақы алып отырған. Бұл екі жазбада кейбір егжей-тегжейлер әртүрлі, бірақ мазмұнының көп бөлігі бірдей. Ол сипаттаған оқиғаны растайтын басқа көздер белгілі емес; Тарлтон өзінің естеліктерінде экспедиция кезінде болған жазалаулар туралы жалпы айтқан. 1820 жылғы хатта Франциско үйіне қайтып бара жатқанда Вирджиния штатының Амелия округінен (қазіргі Ноттавей округінің бір бөлігі) өтіп, Капитан Бенджамин Уордтың плантациясының жанындағы «Вест Крик» жерінде Британ легионының драгун отрядына тап болғанын айтады. Драгунның бірі одан сағатын және күміс тұмсықтарын беруді талап етті. Ол бас тартты. Драгун тұмсықтарын алуға иілгенде, қарусыз Франциско қолын созып, оның семсерін қабығынан суырып алды. Содан кейін ол семсерді қолданып, сол әскерді өлтірді. Вирджиниялық хатқа сәйкес, ол содан кейін «жараланып, қалғандарын қуды», тоғыз жылқының сегізін алып кетті [ал тоғызыншы жылқының бірінің арқасында үлкен кесік болған]. Бұл оқиға 1844 жылы Джон Лорис Блейк жазған революциялық соғыс туралы анекдоттар жинағында да кездеседі. Төменде басылған нұсқа (Хоудың 1852 жылғы басылымынан) Францисконың өзі жазған мәтіндерде жоқ егжей-тегжейлерді қамтиды, соның ішінде Тарлтонның негізгі күштерінің жақын болуы және таверна иесінің шабуылға көмектескені туралы айыптау. Оның кейбір егжей-тегжейлері жоғарыда суреттелген 1814 жылғы гравюрада көрінеді. 1781 жылы британдық әскер Вирджинияда тонау мен өртеу арқылы апат пен қиратуды таратып жатқанда, Франциско барлау жұмыстарын жүргізіп, сол кездегі Амелиядағы, қазіргі Ноттавей округіндегі V мырзаның үйіне тоқтады. Тарлтонның атты әскерінің тоғызы үш қараңғы адаммен бірге келіп, оны тұтқынға алды. Олар оны көптеп басып алғанын көріп, ол қарсылық көрсетпеді. Олар оның өте бейбіт екенін ойлап, бәрі үйге кірді, оны және төлемді бірге қалдырды. «Барлық құнды мүлігіңді бірден бер, әйтпесе өлуге дайындал», - деді соңғысы. «Менің беруге ештеңем жоқ», - деді Франциско, «сондықтан қалағаныңды істе». «Киіміңдегі күміс тұмсықтарды дереу бер», - деп жалғастырды әскер. «Олар маған жақын досымның сыйы еді», - деп жауап берді Франциско. «Мен олардан айырылуды қаламаймын. Мен оларды сенің қолыңа бермеймін. Сенің билігің бар, қаласаң ал». Сол кезде әскер семсерін қолына ұстап, оларды алуға иілді. Франциско, осындай қолайлы мүмкіндікті пайдаланып, бостандығын қалпына келтіру үшін, бір қадам артқа шегіліп, семсерді күшпен оның қолынан суырып алып, бірден оның басына соқты. «Менің жауым», - деді Франциско, «батыл болды, және ауыр жарақат алған, пистолет тартты, және ол оқ атқан сәтте, мен оның қолын дерлік кесіп тастадым. Оқ менің қабырғама сырттан тиді. Бен V (үй иесі) өте жомарттықпен мылтық алып келді және оны британдық әскердің біріне беріп, оны пайдалануды айтты. Ол олардың қолынан келген жалғыз атын мініп, менің кеудемнің алдына бағыттады. Оқ кетпеді. Мен қарудың аузына шабуыл жасадым. Ұзақ күрес болды. Мен оны қарусыздандырып, жараладым. Тарлтонның төрт жүзден астам жасағы көрінді. Барлығы асығыс және шатасу болды, мен оны үркітіп, «Кел, менің батыл жігіттер, қазір сіздің уақытыңыз, біз осы бірнешеуін тез жөнелтіп, содан кейін негізгі күшке шабуыл жасаймыз!» деп айғайладым. Жарақат алған әскер жасаққа қашты, ал қалғандары үрейленіп, қашып кетті. Мен V-ны ұстап, оны өлтіруге дайын болдым, бірақ кедей адам өміріне жалбарынып, мен оны жек көруден гөрі аядым. Мен оған қалған сегіз жылқыны жасырып қоюға бердім. Тарлтон менің соңымнан он адамды жібергенін білген соң, мен қашып кеттім. Мен олардың бақылауынан қашып шықтым. Олар сергіп алу үшін тоқтады. Мен, ескі түлкідей, жолдан шығып, олардың артынан шабуыл жасадым. Мен келесі күні жылқыларым үшін V-ға бардым; ол маған екі жылқыны қиындықтары мен жомарт ниеттері үшін талап етті. Өзімді қауіпті жағдайда, достарымның орнына жаулардың арасында тапқандықтан, мен алты жылқыммен қашып кеттім. Мен болашақта V-ге кек алуды ойладым, бірақ Тағдыр мені оның жазалаушысы болмауымды белгіледі, өйткені ол жылқыдан құлап, мойнын сындырды.

The only documented primary sources for this action originate with Peter Francisco himself. One is a 1820 letter addressed to the Virginia State Assembly in 1820. The other is Francisco's 1829 application to the United States Congress for financial support. His request was rejected on the grounds that he was already receiving a military pension. The two accounts differ in some details, but much of the narrative is essentially the same. No other sources are known to corroborate the events he describes; Tarleton, in his memoir, only generally mentions casualties that occurred during the expedition. In the 1820 account Francisco describes how, while passing through Amelia County, Virginia (in a part that is now Nottoway County) on his way home, he encountered a detachment of dragoons from the British Legion at Capt. Benjamin Ward's Plantation, “West Creek”. One of the dragoons demanded that he give up his watch and silver shoe buckles. He refused. As the dragoon bent down to take his buckles, Francisco, who was unarmed, reached down and drew the man's sword from its scabbard. He then used the sword to kill the man. According to the Virginia letter, he then "wounded and drove off the others", taking eight of the nine horses [the ninth horse was ridden by one of the horseman who had a large cut on his back]. and also appearing in an 1844 compendium of Revolutionary War anecdotes by John Lauris Blake. The version reprinted below (from Howe's 1852 edition) contains details not present in Francisco's own written accounts, including the presence nearby of Tarleton's main body, and an allegation of the tavernkeeper's assistance to the raiders. Some of its details are visible in the 1814 engraving depicted above. While the British army were spreading havoc and desolation all around them, by their plundering and burnings in Virginia, in 1781, Francisco had been reconnoitring, and while stopping at the house of a Mr. V , then in Amelia, now Nottoway county, nine of Tarleton's cavalry came up, with three negroes, and told him he was their prisoner. Seeing he was overpowered by numbers, he made no resistance. Believing him to be very peaceable, they all went into the house, leaving him and the paymaster together. 'Give up instantly all that you possess of value,' said the latter, 'or prepare to die.' 'I have nothing to give up,' said Francisco, 'so use your pleasure.' 'Deliver instantly,' rejoined the soldier, 'those massy silver buckles which you wear in your shoes.' 'They were a present from a valued friend,' replied Francisco, 'and it would grieve me to part with them. Give them into your hands I never will. You have the power; take them, if you think fit.' The soldier put his sabre under his arm, and bent down to take them. Francisco, finding so favorable an opportunity to recover his liberty, stepped one pace in his rear, drew the sword with force from under his arm, and instantly gave him a blow across the scull. 'My enemy,' observed Francisco, 'was brave, and though severely wounded, drew a pistol, and, in the same moment that he pulled the trigger, I cut his hand nearly off. The bullet grazed my side. Ben V (the man of the house) very ungenerously brought out a musket, and gave it to one of the British soldiers, and told him to make use of that. He mounted the only horse they could get, and presented it at my breast. It missed fire. I rushed on the muzzle of the gun. A short struggle ensued. I disarmed and wounded him. Tarleton's troop of four hundred men were in sight. All was hurry and confusion, which I increased by repeatedly hallooing, as loud as I could, "Come on, my brave boys; now's your time; we will soon dispatch these few, and then attack the main body!" The wounded man flew to the troop; the others were panic struck, and fled. I seized V , and would have dispatched him, but the poor wretch begged for his life; lie was not only an object of my contempt, but pity. The eight horses that were left behind, I gave him to conceal for me. Discovering Tarleton had dispatched ten more in pursuit of me, I made off. I evaded their vigilance. They stopped to refresh themselves. I, like an old fox, doubled, and fell on their rear. I went the next day to V for my horses; he demanded two, for his trouble and generous intentions. Finding my situation dangerous, and surrounded by enemies where I ought to have found friends, I went off with my six horses. I intended to have avenged myself of V at a future day, but Providence ordained I should not be his executioner, for he broke his neck by a fall from one of the very horses.'

Мұра

1931 жылы Америка революциясының қыздарының жергілікті бөлімшесі қақтығыс болған шамамен жерде белгі орнатты. Ол Дженнингс Ординари қауымдастығының жанында орналасқан. Оқиғаны еске түсіретін мемлекеттік тарихи белгі де бар; Марк Боатнердің «Америка революциясының ескерткіштері» (1992 жылғы басылымы) кітабында көрсетілгендей, ол АҚШ 360 тас жолының бойында, Берквил қаласынан оңтүстікке қарай алты шақырым және бұрынғы Уорд тавернасының орнынан батысқа қарай бес шақырым жерде орналасқан.