Кіріспе

Гонолулу, Гавайи, АҚШ-тағы аквариум

Вайкики аквариумы – Гонолулу қаласындағы аквариум. Ол 1904 жылы құрылған және 1919 жылдан бері Маноадағы Гавайи университетінің бір бөлігі болып табылады. Аквариум Нью-Йорк аквариумынан кейін АҚШ-тағы ең көне, әлі де жұмыс істеп тұрған аквариумдардың бірі. Вайкики жағажайындағы тірі коралл рифінің қасында салынған Вайкики аквариумында 490 түрге қарасты 3500-ден астам теңіз өсімдіктері мен жануарлары қоныстанған. Жыл сайын 330 000-нан астам адам келіп, 30 000-нан астам мектеп оқушысы аквариумның білім беру шаралары мен бағдарламаларына қатысады. Вайкики аквариумы Американың жағалау серіктестігі федералды бағдарламасының жағалау экожүйесін зерттеу орталығы деп тағайындалды.

Құру

Уайкики аквариумы 19 наурыз 1904 жылы Гонолулу жылдам транзит басқармасы тарапынан құрылды, ол қазіргі TheBus жүйесінің алдағысы. Сол кезде Гонолулу аквариумы деп аталған, оның мақсаты – жолаушыларды Queen Kapiolani паркіне дейін троллейбуспен, соңғы аялдамаға дейін баруға ынталандыру болды. Ол Джеймс Бикнелл Каслге тиесілі жерге салынды, ал қаржыландыруды Чарльз Монтегью Кук және оның әйелі Анна Райс Кук жасады. 1955 жылы аквариум қазіргі орнына, бастапқы орналасқан жерден оңтүстікке қарай 200 метр қашықтықтағы 2,35 акр жерге көшірілді және Уайкики аквариумы деп атау алды. Аквариум 1904 жылы 35 резервуарда 400 теңіз жануарымен ашылды, ал алғашқы жылы биолог Дэвид Старр Джордан оны әлемдегі ең жақсы балықтар жинағы деп жариялады. Сол кездегі заманауи деңгейде саналған аквариумға сол дәуірдегі көрнекті тұлғалар Уильям Дженнингс Брайан мен Джек Лондон да оң пікір білдірді. Аквариумның бес директоры болды. Гонолулу жылдам транзит компаниясының кызметкері Фредерик А. Поттер 1904 жылы аквариумды басқаруға тағайындалды және алғашқы директоры болды. Теңіз ғылымдарында формальды білімі болмаса да, Поттер Гавайи ихтиологиясының жақтаушысы болды және 1940 жылдың мамырына дейін директор болып қызмет етті. Поттердің періште балығы (Centropyge potteri) оның құрметіне аталды. 1940 жылы Спенсер Тинкер Гавайи университетінің Зоология факультетінде қызметтен кейін аквариумның екінші директоры болып тағайындалды. Тинкер Гавайи балықтары, Тынық мұхитының шаяндар және басқа да теңіз жануарлары туралы кітаптарымен танымал болды: оның «Гавайи балықтары» кітабы классика болып саналады. Тинкердің бауырласы (Chaetodon tinkeri) оның құрметіне аталды. Тинкер 1973 жылы зейнетке шықты. 1940 жылы аквариумның екінші директоры болған Спенсер Тинкердің құрметіне гавайи балық көбелегі (Chaetodon tinkeri) деп аталды. Кейіннен елік мүйізді және үстел маржандарын (Acropora spp.) өсіруге мүмкіндік беретін арнайы толқын құрылғысы жасалды. Уайкики аквариумындағы кейбір кораллдар 30 жылдан астам уақыттан бері сақталып келеді. Уайкики аквариумы әлемдегі екінші аквариум және Америка Құрама Штаттарында алғашқысы болып камералы наутилусты (Nouméa Aquarium бірінші болды) ұстады және әлемде алғаш рет өміршең наутилус эмбриондарын өндірді. Уайкики аквариумының басқа да «алғашқы» көрмелері: қара ұшты риф акулалары (Carcharhinus melanopterus) шамамен 1957 жылы; кең клубты сепия (Sepia latimanus) 1978 жылы; 1991 жылы махимахи шаруашылығы және көрмесі (Coryphaena hippurus); және 1979 жылы алып мидайы (Tridacna gigas). Уайкики аквариумының ең үлкен алып мидайы 1982 жылдың маусым айында Палаудағы Микронезиялық теңіз өнімдерін дамыту орталығынан алынды және сол кезде бес жаста болған деп есептелді. 2016 жылы 38 жасқа толған ол әлемдегі кез келген аквариумдағы ең ұзақ өмір сүрген алып мидайы болып табылады. Уайкики аквариумы өзінің көрмелері мен су шаруашылығы әдістері үшін ұлттық наградаларды жеңіп алды: Зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығының (AZA) Nautilus таратуы үшін Bean сыйлығы (1991); «Кораллдар тірі» көрмесі үшін AZA/Munson консервациялау сыйлығы (1999); AZA/Munson консервациялау көрмесі сыйлығы (2003); және «Оңтүстік Тынық мұхитының мекендемесі» көрмесі үшін AZA Bean сыйлығы (2003).