Кіріспе

Бес сақинаның аңызы (көбінесе L5R деп қысқартылады) – Джон Цинсер, Дейв Сей, Райан Дэнси, Дейв Уильямс, DJ Триндл, Мэтт Уилсон және Джон Уик жасаған және алғаш рет 1995 жылы Alderac Entertainment Group және ISOMEDIA бірлескен кәсіпорнымен жарияланған ойдан шығарылған әлем. Бұл әлемнің негізгі оқиғасы Рокуган империясы төңірегінде өрбиді, бірақ басқа да қосымша аймақтар мен мәдениеттер де талқыланған. Рокуган негізінен феодалдық Жапонияға негізделген, сонымен қатар Қытай, Моңғолия және Корея сияқты басқа Шығыс Азия мәдениеттерінің де ықпалы бар. Бұл әлем Бес сақинаның аңызы жинақтаушы карта ойынының, сондай-ақ Бес сақинаның аңызы рөлдік ойынының негізі болып табылады. Бес сақинаның аңызы «Ориенталдық оқиғалар» кеңейтуінің «Дунджонс & Драгондар» үшінші басылымындағы «басты кампаниялық әлем» ретінде де пайдаланылған, бірақ бұл кітап қазір басылмайды. Бес сақинаның аңызының уақыт жолы коллекциялық карта ойынының ойыншыларының әрекеттерімен өзгертілуі мүмкін, ал рөлдік ойынға аздау әсер етеді. Ірі турнирлердің жеңімпаздары болашақ өнімдерде канондық тарихқа айналатын маңызды шешімдер қабылдайды. Бұған ең айқын мысал – 2007 және 2008 жылдары өткен «Таққа талас» іс-шарасы, ол жинақтаушы карта ойыны мен рөлдік ойынның ойыншыларына әртүрлі салаларда ұпай жинау арқылы өз кландарының оқиғасына әсер етуге мүмкіндік берді. 2015 жылы L5R компаниясын Fantasy Flight Games сатып алды. 2020 жылы FFG-нің бас компаниясы Asmodee L5R-ді Edge Studio еншілес компаниясына берді.

Жинақтаушы карта ойыны

Бес сақина туралы аңыз жинақтаушы карта ойыны екі немесе одан көп ойыншы (турнирлерде, әдетте екі) ойнайды, әрқайсысы кем дегенде 40 картадан тұратын екі колодамен (бұрын әрқайсысы кем дегенде 30 картадан тұратын). Ойын бір ойыншы жеңістің бірнеше шартының бірін орындағанша жалғасады, сонда ол ойыншы жеңімпаз деп жарияланады. Жеңіс шарттарына әскери жеңіс (қарсыластың барлық провинцияларын жою), құрмет (белгілі бір құрмет ұпайларына жету), құрметсіздік (қарсыласты белгілі бір құрмет ұпайларының төменгі шегінен түсіру), рухани ояну (сақиналар деп аталатын карталарды ойнату арқылы) немесе «ойын жеңілді» деген мағына беретін ерекше карталар кіреді. Ойын турнирлерінде ойыншылар ойынның сюжетіне әсер ете алады, олардың колодалары қатысқан кейіпкерлердің тағдырына (немесе өліміне) тікелей ықпал етеді. Бұл өз кезегінде ойынның болашақ кеңейтімдерінде және ондағы карталардың механикасында көрінеді. Жинақтаушы карта ойынының толық ережелерін Толық ережелер сайтынан табуға болады. Котэй маусымы әдетте жылдың ақпан айынан маусым айына дейін жалғасады, осы кезеңде әлемнің әртүрлі аймақтарында турнирлер өтеді. Әр маусымда Зүлмәт империясында болып жатқан маңызды оқиғалар қамтылады, және әр оқиға үлкен оқиғаның кем дегенде бір факторын анықтайды. Котэй жеңімпаздары Gen Con және Еуропа чемпионаттары сияқты ірі шараларға алдын ала ілікпейді, бұл оларға іріктеу кезеңдерін өткізіп келуге мүмкіндік береді. Бес сақина туралы аңызда ойыншылар мен олардың іс-әрекеттеріне тікелей әсер ететін көптеген карталар бар. Мұндай карталарда көбінесе картаның тік жағында атрибуция болады, онда ойыншының аты, оқиға және картаның жасалуына немесе тақырыбына қатысқан күн көрсетіледі. Сіздің атыңыз картада болуы – «Бес сақина туралы аңыз» ойынының көптеген ойыншыларының мақсаты. CCG 2015 жылы Fantasy Flight Games ойынды сатып алып, оны «жанды карта ойынына» айналдырғанда тоқтатылды.

Рөлдік ойын

Бес сақина туралы аңыз – рөлдік ойын, онда бір адам ойын шебері рөлін ойнаса, қалған ойыншылар әртүрлі кейіпкерлерді сомдайды. Ойында жеңімпаз немесе жеңілген деп айтуға болмайды, ал ойыншылар көбінесе бір-бірімен бәсекелес болмайды. Олардың міндеті – ойын шебері ұсынған мәселені шешу үшін бірлесіп жұмыс істеу. Ойын оқиғалары әрекетке, сарай дипломатиясына немесе олардың қосылысына бағытталған болуы мүмкін. Бес сақина туралы аңыз рөлдік ойыны қазіргі уақытта бесінші басылымда. Алғашқы төрт басылымда осы әлемге арналған ерекше ережелер жиынтығы қолданылды. Бұл ойын жүйесін d20 жүйесінің механикасынан (төменде қараңыз) ажырату үшін, оны көбінесе d10, «классикалық» немесе «Roll & Keep» («R&K») жүйесі деп атайды. 2017 жылдың қыркүйегінде Fantasy Flight компаниясы Бес сақина туралы аңызды сатып алғаннан кейін, 2018 жылдың 11 қазанында RPG-нің бесінші басылымын жариялады. Бұл басылымда ерекше ойыншықтарды қолданатын Roll and Keep жүйесінің басқаша нұсқасы ұсынылады. 2020 жылы FFG компаниясының бас компаниясы Asmodee, FFG-нің RPG желілерін, соның ішінде Бес сақина туралы аңызды, Asmodee-нің тағы бір еншілес компаниясы Edge Studio-ға берді. 2022 жылдың тамызында Edge Studio Rokugan әлемінде өтетін, бірақ Dungeons & Dragons-тың 5-ші басылымымен үйлесімді жүйелерді қолданатын Adventures in Rokugan атты рөлдік ойынды шығарды.

Тірі экшн рөлдік ойындар

2004 жылы ойынның тікелей қатысумен ойналатын ролелік нұсқасы жарық көрді. Тікелей қатысумен ойналатын ролелік ойындар Бес сақина туралы аңыздың маңызды бөлігі болып, Gen Con сияқты іс-шараларда ұзақ жылдар бойы ойналып келді. «Рокуганның батырлары» атты жанкүйерлер тобы өздерінің жеке сюжеттік желісі аясында жыл сайын LARP (тікелей қатысумен ойналатын ролелік ойын) ұйымдастырады.

Үстел ойындары

Clan War – AEG компаниясы шығарған миниатюралық стратегиялық ойын, оның сюжеті Бес сақина аңызынан алынған. Бұл ойын қазір басылымнан түсірілген. Дегенмен, 2010 жылы Valiant Enterprises Ltd компаниясы ойынды ойнау үшін қолданылатын металл миниатюралардың шектеулі партиясын шығарды. Бес сақина аңызы тақырыбындағы екінші үстел ойыны – Art of War бірнеше рет көрсетілді, бірақ ешқашан жарық көрмеді. 2011 жылы AEG War of Honor ойынын шығарды, ол коллекциялық карта ойынындағыдай қарапайым карталарды пайдаланды. Ойынға төрт толық колода кірді, сондықтан ол дербес, бірақ қосымша карталарды да пайдалануға болады. Сол жылы тағы бір ойын шықты – Ниндзя: Аян кланының аңызы. Бұл 2–4 ойыншыға арналған үстел ойыны, онда бір ойыншы Арыстан кланының бекінісіне енуге тырысатын Аян кланының ниндзясы рөлін ойнайды, ал қалған ойыншылар оны қорғайды. 2013 жылы Бес сақина аңызы тақырыбындағы Love Letter карта ойынының нұсқасы шықты. 16 картадан тұратын және ойнауға шамамен бір сағат уақыт кететін ойын, ханшайымға қол жеткізу үшін күрескен бірнеше ойыншының сарайлық интригасын бейнелейді. 2017 жылы Fantasy Flight Games компаниясы L5R тақырыбындағы Battle for Rokugan ойынын шығарды, ол Рокуган картасындағы аймақтарды басып алу үшін күресетін кландарға арналған стратегиялық үстел ойыны.

Тірі карта ойыны

Бес сақина туралы аңыз Fantasy Flight Games компаниясы сатып алғаннан кейін, олар карта ойынының жаңа нұсқасын шығарды. Fantasy Flight нұсқасы (Legend of the Five Rings: The Card Game деп қайта аталды) мерзімді кландық жиынтықтармен (бір кланға арналған) және династиялық жиынтықтармен (әр түрлі клан карталарын қамтитын) кіріспе негізгі жиынтық ретінде таратылады. Коллекциялық карта ойынының нұсқасынан өзгеше, негізгі жиынтық пен жиынтықтардағы карталар кездейсоқ таңдалмайды. Ойынды екі ойыншы ойнайды, әрқайсысы 40-45 картадан тұратын екі колодамен. Ойыншының жеңіс шарттарының біріне жеткенше ойын жалғасады, сол кезде ол ойыншы жеңімпаз деп жарияланады. Жеңіс шарттарына қарсыластың бекінісі орналасқан провинцияны жаулау, 25 дана абырой жинау немесе қарсыластың абыройын толықтыру кіреді. Ойын турнирлерінде ойыншылар ойынның сюжеттік желісіне өзгерістер енгізе алады.

Видео ойындар

2023 жылы швед ойынды дамыту студиясы Palindrome Interactive, франшизаны алғаш рет бейне ойын түрінде шығару үшін Asmodee баспасымен әріптестікке келгенін хабарлады.

Котендегі өлім

2009 жылдың мамыр айында Шон Карманның "Бес сақина туралы аңыз" әлеміндегі оқиғаларды қамтитын "Котендегі өлім" атты графикалық романы жарық көрді. Ол Хида Кисаданың өлімі және оның қанымен келген оқиғалар төңірегінде өрбиді.

Орнату

Бес сақина туралы аңыз негізінен Рокуган (Смарагдтық империя деп те аталады) деген ойдан шығарылған жерде өтеді, ол феодалдық Жапонияға негізделген, сонымен қатар басқа Шығыс Азия мәдениеттерінің ықпалымен самурайлар, шугенжалар және тәлім алған сарайлықтар абыройлы сарайлардың билігі үшін күреседі. Рокуганның өзінде негізінен адамдар қоныстанды, олар кландарға негізделген қоғамға бөлінген, сегіз ірі клан мен түрлі шағын кландар бар. Бірақ қазіргі уақытта олардың барлығы шатастыққа түсіп, жаңа император болу үшін өздерінің біреуіне қолдау көрсетуге тырысып жатыр. Олар іштен келіп жатқан зұлымдықтардың үнемі қаупіне тап болады, бірақ басты қауіп әлі де Рокуганның оңтүстік-батысында: Шэдоулендс – құрып бара жатқан, қауіпті дала, онда дæмондардың әскерлері кездеседі. L5R әлемі, Рокуганды қамтиды, сонымен қатар Жанар құмдар елдері мен Азулы патшалықтар да бар. Бес сақина туралы аңызда осы елдерден келген бірнеше шетелдіктер кездеседі, бірақ олар сюжетте маңызды рөл атқармады. Бұл елдер туралы көп мәлімет белгісіз, себебі Рокугандықтардың өте қатал шетелге деген көзқарасы бар, оқиғада Гайджинмен қарым-қатынас жасауға тыйым салатын Императорлық жарлық арқылы көрсетілген.

Меншік

Alderac Entertainment Group (AEG), Isomedia компаниясымен серіктестік құрып, 1995 жылы L5R коллекциялық карта ойынын алғаш рет әзірлеп, жариялады. Көп ұзамай, L5R-дің көп шығын талап ететін жарнамалау, маркетинг және өндірістен үлкен пайда көретіні анық болды. AEG және Isomedia компаниясының бірқатар қызметкерлері инвесторлар тауып, Five Rings Publishing Group (FRPG) құрды, ол L5R интеллектуалдық меншігін сатып алды. FRPG өндіріс пен маркетингті өз мойнына алды, ал AEG ойынды жобалауды жалғастырды. 1997 жылы AEG FRPG-ден L5R рөлдік ойынын жариялау құқығын лицензиялады және L5R RPG-нің бірінші басылымын шығарды. Ойын жанкүйерлері оны 1997 жылғы Origins Awards жүлдесінде «Жылдың үздік RPG-сі» деп таныды, ал негізгі кітабы төрт рет қайта басылып, екі дүркінге жуық қосымша материалдар мен өнімдер шықты.

1997 жылы FRPG Wizards of the Coast компаниясымен сатып алынды. Барлық лицензиялар күшінде қалды, сондықтан сол шығармашылық команда «Бес сақинаның аңызы» бойынша жұмысын жалғастырды, AEG RPG-ні жариялауды жалғастырды, ал Wizards карта ойындарын жариялай бастады. 1999 жылы «Бес сақина туралы аңыз» тағы бір рет қожайынын ауыстырды, өйткені Wizards ойыншықтар өндіретін алып Hasbro компаниясымен сатып алынды (бірақ «Wizards» өзінің бастапқы атын сақтап қалды). Бұрынғы лицензиялар әлі де қолданыста болды, сондықтан ойындардағы өзгерістер мен даму командаларындағы өзгерістер байқалмады. Wizards of the Coast Oriental Adventures (AD&D қосымшасы) қайта шығарды, бастапқы Kara Tur орнын Rokuganмен алмастырып, қосымшаны d20 ережелеріне сәйкес жаңартты. Келесі бірнеше дереккөздер d20 және d10/R&K ережелерін біріктірген жинақтарды ұсынды. Алайда, 2000 жылдың соңында Hasbro компаниясы Wizards басшылығын наразылыққа ұшыратқан бірқатар шешімдер қабылдағаннан кейін «Бес сақина туралы аңыздың», әсіресе RPG-нің болашағы туралы әртүрлі болжамдар тарала бастады, себебі Hasbro AEG-нің ұзақ мерзімді лицензиясы аяқталмас бұрын екі жылға бұрын «Бес сақина туралы аңызды» сатуға шешім қабылдады. Бірақ, жарты жылдан кейін, AEG «Бес сақина туралы аңызды» сатып алу бойынша тендерде жеңіске жетті. 2015 жылға дейін AEG «Бес сақинаның аңызына» иелік етті. Олар карта ойынын және рөлдік ойынын әзірледі және жариялады. AEG 2005 жылдың соңында CCG үшін Lotus Edition-ды шығарды, бұл Ағарту дәуірінің сюжеттік желісінің бастауы болды. Samurai Edition 2007 жылдың шілдесінде жарық көрді және Race for the Throne сюжеттік желісін қамтыды. Celestial Edition 2009 жылдың ортасында, содан кейін 2012 жылдың басында Emperor Edition және екі жылдан кейін, 2014 жылы Ivory Edition шығарылды. AEG әзірлеген соңғы басылым, Onyx Edition, 2016 жылы шығуы тиіс еді. 2015 жылдың 11 қыркүйегінде AEG және Fantasy Flight Games бірлесіп, мүлікті FFG-ге сатқандарын жариялады. 2017 жылғы Gen Con көрмесінде карта ойынының жаңа нұсқасы (CCG-мен үйлесімсіз) Living Card Game ретінде шығарылды.

Тарих тобы

L5R оқиғасының жетекшісі және командасы тұрғысынан қарағанда, бес "дәуір" болды. Бұрынғы жетекші – Рич Вулф, оған Шон Карман көмектесті. Вулфтың еңбектеріне "Құрқыр жолы", "Өлілердің қоңырауы", "Рокуган" және "Бес сақина туралы аңыз" өнімдерінің көптеген түрлері кіреді. Ри Сосби де "Бес сақина туралы аңыз" сериясына зор үлес қосты, ол Рич Вулфқа дейін "Бес сақина туралы аңыздың" жетекші жазушысы болды, ал одан бұрын Джон Уик, "Бес сақина" баспа тобының негіздеуші мүшелерімен бірге осы әлемді жасады. Мүлік Wizards of the Coast компаниясының бақылауында болған кезде, "Төрт жел" аркасын жасау (Gold Edition-нан бастап) Пол Аллен Тимм мен Роб Хайнсу басшылық етті, сонымен қатар Энди Хект пен Франк Чаф та үлес қосты. Қазіргі уақытта Шон Карман "Бес сақина туралы аңыз" командасының басшысы. Ол ойынға ойыншылардың әсерін ойынның өзіне қайшы келмейтіндей, тегіс енгізуде үлкен жетістікке жетті, тіпті турнирдің нәтижелері ойын әлеміне қаншалықты керемет болса да. Оның командасына Нэнси Соуэр, Брайан Юн, Юн Ха Ли және Роберт Дентон кіреді, ал Фред Ван осы команданың ортақ жетекшісі және үздіксіздік редакторы болып табылады. Бұрын командаға Расти Приске мен Лукас Твайман кірген.

Халықаралық Олимпиада комитеті құқықтық мәселелері

Бес сақина туралы аңыздың бір құқықтық мәселесі, жұлдыз тәрізді орналасқан бес бір-бірімен байланысқан сақинадан тұратын символдың қолданылуына қатысты болды. Бұл символ ролик ойынында бірнеше жыл бойы қолданылып, коллекциялық карта ойынындағы карталардың арт жағында маңызды орын алды. АҚШ Олимпиада комитеті сол кезде Бес сақина туралы аңызға ие болған Wizards of the Coast компаниясын логотипке байланысты сотқа берді, себебі АҚШ Конгресінің арнайы заңы оларға бес бір-бірімен байланысқан сақинадан тұратын кез келген символға эксклюзивті құқық берген еді. Мәселені толық шешудің жалғыз жолы – символдың қолданылуын тоқтату болды. Ролик ойыны үшін бұл аса маңызды болмаса, коллекциялық карта ойыны үшін карталардың арт жағын қайта жасау қажет болды, нәтижесінде ойыншылар аралас жиынтық карталармен қалды, бұл іс жүзінде белгіленген колодаларға әкелді. Ойыншыларды жұбатқанға дейін Wizards, артқы жағы әртүрлі – «Рухтар соғысы» жиынтығын, карталардың арт жағындағы суреттерді жасыратын мөлдір емес қаптамалармен бірге шығарды, бұл ойыншыларға өз колодаларында кез келген карталарды пайдалануға мүмкіндік берді.