Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси партия
Political party
Чех Ұлттық Әлеуметтік партиясы (Czech: Česká strana národně sociální, ČSNS) – Чехиядағы азаматтық ұлтшыл саяси партия, ол соғыстар аралық кезеңде Чехословакияда маңызды рөл атқарған. Ол 1897 жылы ұлттық-либералды «Жас чехтер» партиясынан және чех социал-демократиялық партиясынан бөлініп шыққан топтармен құрылды, мақсаты – чех жерлерін Австрия-Мажарстаннан тәуелсіз ету (социал-демократтардың халықаралық жұмысшы революциясы мақсатынан өзгеше). Партияның социализм нұсқасы марксистік емес, орташа және реформалық болды. 1930 жылы Ұлттық еңбек партиясы таратылып, Ұлттық социалистермен біріккеннен кейін, партия чех либералдары үшін де баспанаға айналды. Оның ең танымал мүшесі – Эдвард Бенеш, Чехословакияның негізін қалаушылардың бірі және 1930-1940 жылдары елдің екінші президенті. Атаулары ұқсас болғанымен, чех «ұлттық социалистері» нацизммен немесе неміс нацистік партиясымен байланысты болған жоқ. ЧСНС алғашқыда антисемиттік риторика қолданғанмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін партия «Чехословакия (Ұлттық) Социалистік партиясы» деп аталғаннан кейін мұндай ұстанымдардан толығымен бас тартты. Оның орнына партия өкілдері көбінесе сионизмді қолдады және 1930 жылдары неміс еврей қашқындырын жақтап сөйледі. Партия 1938 жылғы Мюнхен келісімінен кейін өзін-өзі таратып жіберді. Германияның Чехословакияны оккупациялау кезінде нацистер (бұрынғы) партия мүшелерін қуғынға салды, олар өз кезегінде оккупациялық күштерге қарсылық көрсетті немесе эмиграцияда жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін партия қайта жанданып, коммунистерден кейін екінші ең күшті партияға айналды. Кейіннен 1948 жылғы төңкерісте билікті басып алғаннан кейін, ЧСС-тің рөлі тек блоктық партия деңгейіне дейін төмендеді. Коммунистерге қарсы мүшелер қайтадан қуғынға ұшырады, эмиграцияға мәжбүр болды, тіпті Милада Хоракова сияқты өлім жазасына кесілді. 1989 жылғы «Барқыт революциясынан» кейін партия бұрынғы маңыздылығын қайта ала алмады. 1990 жылдардан бері бірнеше партиялар ЧСНС дәстүрін жалғастыратынын мәлімдеп келеді.
Czech National Social Party (Czech: Česká strana národně sociální, ČSNS) is a civic nationalist political party in the Czech Republic, that once played an important role in Czechoslovakia during the interwar period. It was established in 1897 by break away groups from both the national liberal Young Czech Party and the Czech Social Democratic Party, with a stress on achieving independence of the Czech lands from Austria Hungary (as opposed to the Social Democrats' aim for an international workers' revolution). Its variant of socialism was moderate and reformist rather than a Marxist one. After the National Labour Party dissolved and merged with National Socialists in 1930, the party also became the refuge for Czech liberals. Its best known member was Edvard Beneš, a co founder of Czechoslovakia and the country's second President during the 1930s and 1940s. Despite the similar name, the Czech "National Socialists" were not affiliated with Nazism or the German Nazi Party. While the early ČSNS made use of antisemitic rhetoric, the party completely abandoned such positions after the First World War, when it renamed to Czechoslovak (National) Socialist Party. Instead, party representatives in the majority supported Zionism and highly supported German Jewish refugees in the 1930s. The party liquidated itself after the Munich Agreement of 1938. During the German occupation of Czechoslovakia, the Nazis persecuted (former) party members, who in turn offered resistance against the occupying forces or worked in exile. After the Second World War, the party was revived and became the second strongest party, behind the Communists. After the latter took power in the 1948 coup d'état, the ČSS's role was reduced to a bloc party. Anti communist members were persecuted again, forced to exile, or even executed like Milada Horáková. After the Velvet Revolution of 1989, the party failed to regain its importance. Since the 1990s, several splinter parties claim to continue the ČSNS's tradition.
Тарих
Партия 1897 жылы құрылған және оны Вацлав Клофач басқарған, сонымен қатар Жири Стрибрный мен Эмиль Франке де қолдаған. Партияның бағдарламасы гуситизм мен таборизмнің әлеуметтік дәстүрлеріне негізделген, бірақ ол сонымен қатар «дамыту арқылы ұжымдастыру, ұлттық тәртіппен сыныптық күресті жеңу, рухани жаңару және социализмнің алғы шарты ретінде демократия, күшті халық армиясы және т.б.» сияқты қағидаларды қамтыды. 1918 жылы партия атын Чехия ұлттық-әлеуметтік партиясынан Чехия социалистік партиясына, 1919 жылы Чехословакия социалистік партиясына, ал 1926 жылы Чехословакия ұлттық-әлеуметтік партиясына өзгертті. Эдвард Бенеш партияның де-факто басшылығын алды, бірақ де-юре оның одақтасы Вацлав Клофач болды. Жири Стрибрный мен оның жақтастары Вацлав Клофач пен Эдвард Бенешпен келіспеушіліктерге байланысты партиядан шығарылды. Шеттетілген Стрибрный фракциясы кейіннен фашистік қозғалыс пен Ұлттық демократиялық партиямен ынтымақтасты. Партияның алғашқы жылдары Германиядағы Ұлттық әлеуметтік қауымдастыққа ұқсас болды. 1920-ші жылдардың басында партия Еңбек және Социалистік Интернационалда бақылаушы мәртебесіне ие болды, бірақ интернационализм мәселелеріне байланысты мүшелікке қабылданбады. 1920-1930 жылдары партияның басты халықаралық байланысы радикалды және демократиялық партиялардың Антантасы болды, ол марксистік емес, прогрессивті демократиялық партиялар үшін солшыл орталыққа айналды. Бұл Антантаның басты мүшесі француздық радикалды социалистік партиясы болды. Партия Александр Керенскийдің ресейлік народниктері және Югославияның Халықтық социалистік партиясы сияқты ұқсас партиялармен де тығыз байланыста болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде партияның эмиграциядағы басшылығы британдық Лейбористік партиясымен де ынтымақтасты. 1921 жылдан бастап партия Чехословакияның көптеген үкіметтік коалицияларының құрамына кірді. Партияның газеті «České slovo» болды. 1938 жылы Чехословакияны Германия басып алғаннан кейін, чех мүшелерінің көп бөлігі солшыл Ұлттық Еңбек партиясына, ал азын бөлігі Рудольф Беран басқарған оңшыл Ұлттық Бірлік партиясына қосылды, ал словак мүшелерінің бір бөлігі Жозеф Тисо басқарған Хлинканың Словак Халық партиясына қосылды. Германиялық оккупация кезінде Чехословакияның Ұлттық Социалистік партиясы эмиграцияда жұмыс істеді және оның көптеген мүшелері қарсылық қозғалысына қатысты. 1945 жылдан кейін партия Петр Ценклдің басшылығымен Ұлттық майданның бір бөлігі ретінде қайта құрылды. 1948 жылы Чехословакия коммунистік мемлекетке айналғанда, коммунистік жасақтар партия штаб-пәтерін басып алды және партияның қуыршақ басшылығы, оның мүшелерінің көпшілігін фашистік симпатиялары бар деген айыппен партиядан шығарды. Партия қайтадан Чехословакия Социалистік партиясы деп аталды және коммунистік блок партиясы ретінде жұмыс істеді. Эмиграцияда Петр Зенкл Лондондағы «Еркін Чехословакия» кеңесін басқарды. 1989 жылғы «Барқыт революциясы» кезінде партияның маңызды бөлігі Азаматтық форумын құруға қатысты. 1989 жылы демократияға оралғаннан кейін Ұлттық майдан таратылды. Партия өзін Либералды ұлттық-әлеуметтік партия (Liberální strana národně sociální) деп атады, бірақ маңызды қолдау таба алмады және маргиналды партияға айналды. 1990 жылғы сайлауда партия федералды парламентке өте алмады. 1992 жылы партия Либералды әлеуметтік одақтың құрамында жұмыс істеді және парламентте бірнеше орынға ие болды. Чехословакия тарағаннан кейін, партияның қолдауы бес пайыздан төмен болғандықтан, ол «Еркін демократтармен» бірігіп, «Еркін демократтар – Либералды ұлттық-әлеуметтік партияны» құрды. Алайда, 1996 жылғы сайлауда партияның қолдауы 2,1 пайызға дейін төмендеді және ол парламентке өте алмады. 1996 жылғы сайлаудан кейін партия екіге бөлініп, 1997 жылы қайтадан Чехия ұлттық-әлеуметтік партиясы болып қайта аталды. Парламентке оралу мүмкіндігінен айырылып, қаржылық қарыздармен қиналған партия дерлік жойылды. 2017 жылы Карел Шварценберг пен Мирек Тополанек Азаматтық демократиялық партияны соғысқа дейінгі Чехословакия ұлттық-әлеуметтік партиясының рухани мұрагері деп санауға болатынын мәлімдеді.
The party was founded in 1897 and was led by Václav Klofáč, with support from Jiří Stříbrný and Emil Franke as well. The party platform relied on the social traditions of Hussitism and Taboritism, but it was also a programme of "collectivizing by means of development, surmounting of class struggle by national discipline, moral rebirth and democracy as the conditions of socialism, a powerful popular army, etc." In 1918 the party changed its name from the Czech National Social Party to the Czech Socialist Party, in 1919 to the Czechoslovak Socialist Party, and in 1926 to the Czechoslovak National Socialist Party. Edvard Beneš took de facto party leadership, although de jure, it was his ally Václav Klofáč. Jiří Stříbrný and his supporters were expelled for disagreements with Václav Klofáč and Edvard Beneš. The expelled Stříbrný faction later cooperated with the fascist movement and National Democratic Party. In its first years, the party bore some resemblance to National Social Association in Germany. During the early 1920s, the party was an observer to the Labour and Socialist International, but never became a member due to disputes over internationalism. Its main international affiliation during the 1920s and 1930s was to the Entente of Radical and Democratic Parties, a centre left international for non Marxist progressive democratic parties whose chief member was the French Radical Socialist Party. It also had close links with similar parties such as the Russian Narodniks of Alexander Kerensky and the People's Socialist Party in Yugoslavia. During the World War II, the exiled leadership of the party also cooperated with the British Labour Party. From 1921, the party was part of most Czechoslovak government coalitions. Its newspaper was the České slovo. After German occupation of Czechoslovakia in 1938, most of the Czech membership joined left wing National Labour Party, while a minority joined right wing Party of National Unity led by Rudolf Beran, and a few of its Slovak members joined the Hlinka's Slovak People's Party led by Jozef Tiso. Under German occupation, the Czechoslovak National Socialist Party functioned in exile and most of its members were active in the resistance movement. After 1945, the party resurfaced, under the leadership of Petr Zenkl, as one of the parties in the National Front. When Czechoslovakia became a Communist state in 1948, communist militias seized the party headquarters and the puppet leadership expelled most of its members for alleged fascist sympathies. The party was again renamed the Czechoslovak Socialist Party and operated as pro communist bloc party. In exile, Petr Zenkl led the Council of Free Czechoslovakia in London. During the Velvet Revolution in 1989, a significant part of the party participated in the creation of the Civic Forum. After the return to democracy in 1989, the National Front was abolished. The party renamed itself the Liberal National Social Party (Liberální strana národně sociální), but failed to gather any significant support and was reduced to minor party status. It was shut out of the federal parliament in both elections held in 1990 elections. In 1992, the party operated inside the Liberal Social Union and managed to gain a few seats in parliament. After the dissolution of Czechoslovakia with its support hovering below the five percent threshold, it merged with the Free Democrats, to form the Free DemocratsLiberal National Social Party. However, in the 1996 elections, its support tumbled to 2.1 percent and it was shut out of the legislature, never to return. After the 1996 elections, the party split and was renamed again in 1997 to the Czech National Social Party. Having fallen well short of returning to parliament and crippled by financial debts, the party has almost disappeared. In 2017, Karel Schwarzenberg and Mirek Topolánek said that the Civic Democratic Party can be considered a spiritual successor to the pre war Czechoslovak National Social Party.
Таңбалар
Партияның дәстүрлі символы – кеңсе қызметкерлері мен жұмысшыларды бейнелейтін қалам және балға. Олардың таңбасына сәйкес, оларды "қаламгерлер" деп атайды.
Traditional symbol of the party is a quill and hammer, that symbolize clerks and workers. According to their sign, they are nicknamed quills .
Date Leader Votes Seats Position # % # ± Size 1900–1901 Václav Klofáč 5,404 0.50 4 16th Opposition 1907 Václav Klofáč 75,101 1.63 2 21st Opposition 1911 Václav Klofáč 95,901 2.11 7 15th Opposition
Парламент сайлауы
Күндізгі көшбасшы Дауыстар Орындықтар # % # ± Мөлшері 1920 Вацлав Клофач 500,821 8.1 24 5-ші коалиция 1925 Вацлав Клофач 609,915 8.6 4 5-ші оппозиция 1929 Вацлав Клофач 767,328 10.4 4 3-ші коалиция 1935 Вацлав Клофач 755,872 9.2 4 5-ші коалиция 1946 Петр Зенкл 1,298,980 18.3 27 2-ші коалиция 1948 22 4-ші блок 1954 3 3-ші блок 1960 1 3-ші блок 1964 5 3-ші блок 1971 1 3-ші блок 1976 3 4-ші блок 1981 1 3-ші блок 1986 0 3-ші блок 1990 Jiří Vyvadil 201,532 1.9 18 12-ші орын жоқ 1992 Франтишек Трнка 378,962 4.0 1 8-ші оппозиция
Date Leader Votes Seats Position # % # ± Size 1920 Václav Klofáč 500,821 8.1 24 5th Coalition 1925 Václav Klofáč 609,915 8.6 4 5th Opposition 1929 Václav Klofáč 767,328 10.4 4 3rd Coalition 1935 Václav Klofáč 755,872 9.2 4 5th Coalition 1946 Petr Zenkl 1,298,980 18.3 27 2nd Coalition 1948 22 4th Bloc 1954 3 3rd Bloc 1960 1 3rd Bloc 1964 5 3rd Bloc 1971 1 3rd Bloc 1976 3 4th Bloc 1981 1 3rd Bloc 1986 0 3rd Bloc 1990 Jiří Vyvadil 201,532 1.9 18 12th No seats 1992 František Trnka 378,962 4.0 1 8th Opposition