Кіріспе

Вирустық көбею циклы

Литтік цикл (LITik) – вирустық көбеюдің екі циклының бірі (бактериялық вирустар немесе бактериофагтар үшін), екіншісі – лизогендік цикл. Литтік цикл инфекцияланған жасушаны және оның мембранасын жояды. Тек литтік циклді пайдаланатын бактериофагтар қатал фагтар деп аталады (орташа фагтардан өзгеше). Литтік циклде вирус ДНК-сы бактериялық жасуша ішінде жеке, бос қалқып жүретін молекула түрінде болады және жайынша бактериялық ДНК-дан бөлек көбейеді, ал лизогендік циклде вирус ДНК-сы жайынша ДНК-ның ішінде орналасады. Литтік және лизогендік (бактериофаг) циклдерінің арасындағы басты айырмашылық осы. Дегенмен, екі жағдайда да вирус/фаг жайынша ДНК-сының механизмдерін пайдаланып көбейеді.

Тіркелу және ену

Қонақ жасушаны жұқтыру үшін вирус алдымен өзінің нуклеин қышқылын жасушаға плазмалық мембрана арқылы және (болған жағдайда) жасуша қабырғасы арқылы енгізуі керек. Вирус мұны жасуша бетіндегі рецепторға байланысу арқылы немесе қарапайым механикалық күш қолдану арқылы іске асырады. Бұл байланыс электростатикалық өзара әрекеттесу нәтижесінде туындайды және pH деңгейі мен иондардың болуына тәуелді. Содан кейін вирус өзінің генетикалық материалының (бір жіпті немесе екі жіпті РНК немесе ДНҚ) жасушаға енгізеді. Кейбір вирустарда бұл генетикалық материал дөңгелек болып келіп, бактериялық плазмидке ұқсас болады. Осы сатыда жасуша инфекцияға шалдығып, иммундық жүйе тарапынан да шабуылға ұшырауы мүмкін. Жасуша бетіндегі рецепторлар бұл процеске көбінесе көмектеседі. Молинукс бактериофаг инфекциясының басталу кезеңіндегі оқиғалар тізбегін – адсорбциядан (жабысудан) бастап, вирионнан ДНК шығару (жасушаға ену) арқылы қарастырған.

Пісіп жетілу және лизис

Алғашқы инфекциядан кейін шамамен 25 минут өткен соң, шамамен 200 жаңа вирион (вирустық денелер) пайда болады. Вириондар жетіліп, жеткілікті мөлшерде жиналғаннан кейін, арнайы вирустық ақуыздар жасуша қабырғаларын еріту үшін қолданылады. Жасушаның қабырғасы бұрын шектеген жоғары ішкі осмостық қысым (су қысымы) салдарынан жасуша жарылады (яғни лизиске ұшырайды). Бұл нәтижеде ұрпақ вириондар қоршаған ортаға тарап, басқа жасушаларды жұқтырып, жаңа литикалық цикл басталады. Қонақ жасушаның лизисін тудыратын фаг литикалық немесе вирулентті фаг деп аталады.