Кіріспе

Француз хирургы Сергей Абрамович Воронов (Сергей Абрамович Воронов; шамамен 10 шілде 1866 – 3 қыркүйек 1951) – орыс тегіндес француз хирургы, ол 1920-1930 жылдары Францияда жұмыс істеген кезінде еркектердің ұрықтарына маймылдың ұрықша тіндерін ксенотрансплантациялау практикасымен танымал болды, бұл процедураны қартаюға қарсы терапия ретінде қолданды. Оның осы әрекеттері оны зәулім байлыққа жеткізді. Дегенмен, оның теориялары өмір бойында даулы болып келді және медицина қызметкерлері оның пайымдауларын жиі сықаққа алды. Бір замандас газетінде ол "маймыл безді адам" деп белгілі болды. Көбінесе оның барлық еңбектері кейіннен жалған екені дәлелденді.

Жеке өмір

Серж (Самуил) Воронов 1866 жылғы 10 шілдеге дейін, яғни синагогада сүндетке оралған күніне дейін Ресейдің Тамбов губерниясындағы (қазіргі Тамбов облысы) Шекман ауылында еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Абрам Вениаминович Воронов – бұрынғы кантонист және арақ қайнатушы; анасы Рейчел Эстер Липская. 18 жасында Воронеж Реал-шулесін бітірген соң Францияға эмиграциялап, медицинаны оқыды. 1895 жылы 29 жасында Воронов Франция азаматы болды. Воронов француз хирургі, биолог, евгеник және Нобель сыйлығының иегері Алексис Каррельдің шәкірті болды, ол одан трансплантацияның хирургиялық әдістерін үйренді. 1896-1910 жылдар аралығында ол Мысырда жұмыс істеді, евнухтарға кастрацияның әсерін зерттеді, осы байқаулар оның кейінгі жастыру жұмысына әкелді. Воронов 1897 жылы алғашқы әйелі Маргарита Барбеге үйленді. Ол 1910 жылы қайтыс болды. 1920 жылы екінші әйелі Эвелин Боствикке тұрмысқа шықты (Боствиктің бұрынғы некеден туған қызы Марион "Джо" Карстерс). Боствик Вороновтың «Өмір: өмірлік энергияны қалпына келтіру және өмірді ұзарту құралы» атты кітабын ағылшын тіліне аударды. Ол 1921 жылғы 3 наурызда 48 жасында қайтыс болды. Оның қалдырған мүлігі Вороновқа өмір бойына мол табыс әкелді. Он жылдан кейін Воронов Герти Шварцқа үйленді, кейбіреулер оны Румыния королі Карольдің заңсыз қызы деп санайды. Ол одан ұзақ өмір сүрді және Воронов қайтыс болғаннан кейін Кондесса да Фоз атанды.

Өлім және жерлеу

Воронов қайтыс болды 3 қыркүйекте 1951 жылы, Швейцарияның Лозанна қаласында, құлаудан кейін асқынулар салдарынан. Аяғы сынғаннан кейін жазылып жатқанда, Воронов кеудесінде ауыру сезімі пайда болды, бұл пневмония немесе аяғынан өкпеге өткен қан қыстыру болуы мүмкін еді. 1889 жылы Браун Секуар өзіне ит пен теңіз шошқасының ұрықтарынан алынған экстракттарды тері астына енгізді. Бұл тәжірибелер қартаюды тежеу үшін гормоналды әсерді күшейтуді қамтамасыз етпеді. Вороновтың тәжірибелері осы бастапқы нүктеден басталды. Ол безді трансплантациялау инъекциялардан гөрі ұзақ әсер етеді деп сенді. Вороновтың осы саладағы алғашқы тәжірибелеріне бүйрекүсті безін шимпанзелерден бүйрекүсті безі жетіспейтін адамдарға трансплантациялау кірді. Ол өлім жазасын алған қылмыскерлердің ұрықтарын миллионерлерге трансплантациялауға кірісті, бірақ сұраныс ұсыныстан асып кеткенде маймыл ұрық тінін пайдалануға көшті. 1917 жылы Вороновты Эвелин Боствик, бай американдық қоғам қайраткері және Ябез Боствиктің қызы қаржылай қолдау көрсетуді бастады. Бұл қаржы оған жануарларға трансплантация жасау тәжірибелерін жүргізуге мүмкіндік берді. Боствик сонымен қатар Париждегі Колледж де Франста оның зертханалық ассистенты болды, нәтижесінде ол осы мекемеге қабылданған алғашқы әйел атанды. Олар 1920 жылы үйленді. 1917 мен 1926 жылдар аралығында Воронов қойлар мен ешкілерге, сондай-ақ бұқаға 500-ден астам трансплантация жасады, жас жануарлардан ескілеріне ұрықтарды ауыстырды. Вороновтың байқауынша, трансплантациялар ескі жануарларға жас жануарлардың күш-қуатын қайтаруға көмектескен. Ол маймыл безін трансплантациялауды қартаюға қарсы тиімді ем деп есептеді. Оның алғашқы ресми маймыл безін адамға трансплантациялау операциясы 1920 жылдың 12 маусымында өтті. Шимпанзелер мен бабуиннің жұқа тілімдері (бірнеше миллиметр ені бар) пациенттің мошонкасына имплантацияланды, тіндердің жұқалығы бөгде тіндердің адам тіндерімен бірігуіне мүмкіндік берді. 1925 жылы жарық көрген "Трансплантация арқылы жасару" атты кітабында Воронов өзінің операциясының ықтимал әсерлері туралы айтады. "Жындылық тудырмайды" десе де, ол жыныстық құштарлықтың жақсаруы мүмкін екенін мойындайды. Басқа да мүмкін әсерлері: жақсы есте сақтау, ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеу қабілеті, көзілдірік қажеттілігінің жойылуы (көздің айналасындағы бұлшық еттердің жақсаруының нәтижесінде) және өмірді ұзарту. Воронов сондай-ақ трансплантациялық операция "деменция прекокс" ауруымен ауыратын адамдарға пайдалы болуы мүмкін деп болжайды, бұл бүгінгі таңда шизофрения деп белгілі психикалық ауру. Вороновтың маймыл безін емдеу әдісі 1920 жылдары танымал болды. Ақын Э. Э. Каммингс "миллионерлерге маймыл бездерін енгізетін әйгілі дәрігер" туралы өлең жазды, ал Чикаголық хирург Макс Торек, оның құрметіне Торек ауруханасы мен медициналық орталығы аталды, көп ұзамай "әдемі кешкі ас, қарапайым әңгімелер, сондай-ақ медициналық элитаның тыныш жиындары "Маймыл бездері" деген сыбысқа толы болды" деп еске алады. 1930 жылдардың басында Францияда оның жасару техникасымен 500-ден астам ер адам емделді (оның ішінде Вороновтың кіші інісі Жорж), ал әлемнің басқа да аймақтарында, мысалы, Алжирдегі арнайы клиникада мыңдаған адамдар емделді. Операция жасаған танымал адамдардың қатарында Халықаралық Жүніс жинау компаниясының басқарма төрағасы Харольд МакКормик болды. Операцияға деген сұранысты қанағаттандыру үшін Воронов Италияның Ривьерасындағы Вентимильяда маймыл фермасын құрып, оны басқару үшін бұрынғы цирк жануарларын ұстаған адамды жұмысқа алды. Байлығы артып келе жатқан Воронов Париждегі ең қымбат қонақүйлердің бірінің бірінші қабатын алып, айдоошылар, қызметшілер, жеке хатшылар және екі сүйіктімен қоршалды. Вороновтың кейінгі жұмыстарына маймылдың жұмыртқалық жасушасын әйелдерге трансплантациялау кірді. Ол кері тәжірибе жасап, адамның жұмыртқалық жасушасын ана маймылға трансплантациялап, содан кейін маймылды адам спермасымен ұрықтандыруға тырысты. Бұл тәжірибе Фелисиан Шампсурдың "Нора, la guenon devenue femme" (Нора, маймылға айналған әйел) романына әкелді. 1934 жылы ол грек профессоры Скевос Зервостың ғылыми еңбегін ресми түрде мойындаған алғашқы адам болды.

Қауіптен шығу

Вороновтың эксперименттері күмәнді ғылыми қауымның қысымы мен қоғамдық пікірдің өзгеруімен аяқталды. Вороновтың операциялары оның мәлімдеген нәтижелерінің ешқайсысын бермегені анық болды. Тәжірибелі хирург Дэвид Гамильтон "Маймыл безі ісі" атты кітабында адам ағзасына жануар тінін енгізген кезде, ол сіңбей, бірден қабылданып алынбайтынын түсіндірді. Ең жақсы жағдайда, ол жарақатты тіндерге айналып, адамды трансплантат әлі де орнында екеніне сендіруі мүмкін. Бұл Вороновты мақтаған көптеген науқастардың тек плацебо әсері арқылы "жақсарғанын" білдіреді. Вороновтың жұмысының негізіндегі бір ой – ұрықтар қалқанша безі мен бүйрек үсті бездері сияқты бездер екендігі. Воронов ғалымдар бір күні ұрық бездерінің қандай затты бөліп шығаратынын анықтайды деп сенді, сонда трансплантация қажет болмайды. Ақырында, бұл заттың тестостерон екені анықталды. Воронов бұл жаңалықтың оның теориясын дәлелдейтініне үміттенді. Тестостеронды жануарларға егу арқылы олар жас, күшті және белсенді болады деп күткен. Бірақ тәжірибелер олай болмады. Кейбір екіншілік жыныстық белгілердің күшеюінен басқа, тестостерон инъекцияларының әсері шамалы болды. Тестостерон Воронов күткендей, өмірді ұзартқан жоқ. 1940 жылдары танымал британдық хирург Кеннет Уокер Вороновтың емдеуін "құпиягерлер мен бақсылардың әдістерінен артық емес" деп сынады. 1940 жылдары оның емдеуін Вулвергемптон Вондерерс және Портсмут футбол командаларының ойыншылары кеңінен қолданған, бірақ ол кейіннен сұраныстан шығып қалды.

Атақ-даңқы мен мұрасы

1935 жылға қарай, ұрықтарды жаңарту операциялары қолданыстан шығып қалды. Козьмински мен Блум (2012) Вороновтың эксперименттері "сырлылық, субъективтілік және сенсациялықтықпен" толы болғанын, ал тестостерон хирургиясы дәуірі "нақты расталатын деректердің жетіспеуінен" аяқталғанын жазды. 2005 жылы Кан Воронов пен басқалардың 1920-1930 жылдардағы жұмысы жастық жаңару терапиясының негізі болғанын айтты, бірақ сол кездегі терапиялар "көпшілік баспасөзде кеңінен талқыланды (соның ішінде қынжылды), жеткіліксіз білім мен адал ниеті жоқ дәрігерлер тарапынан жылдам тарады және ақырында салыстырмалы түрде тез қолданыстан мүлдем жойылды".

Танымал мәдениет

Вороновтың еңбектері 1920 жылдары кеңінен танылғандықтан, олар халық мәдениетінде жиі кездесе бастады. 1994 жылы дәстүрлі медицина өкілдері Вороновтың жұмысын жоққа шығарғаны үшін ресми кешірім сұрауға шақырылды. 2003 жылы Вороновтың 1920 жылдардағы тыраны газеттерде қызықты дерек ретінде жарияланды. "Қозғалатын адамның оқиғасы" – Артур Конан Дойлдың 1923 жылдың наурыз айында жарық көрген, бірақ 1903 жылға арналған Шерлок Холмс туралы әңгімесі. Әңгімеде қарт профессор өзін жасарту мақсатымен "лангур экстракты" деп аталатын затты үнемі өз денесіне егу арқылы емделеді. Бұл оған күтпеген салдар әкеледі. Ирвинг Берлин жазған және Маркс бірлестігінің "Кокостар" фильмінде орындалған "Monkey Doodle Doo" әнінде: "Егер билеуге тым ескі болсаңыз / Өзіңізге маймыл безін алыңыз" деген сөздер бар. Парижтік үйлерде маймылдардың жеке дене мүшелерін қорғап тұрған суреттері, олардың үстінде (француз тілінен аударғанда) "Жоқ, Воронов, сен мені ұстамайсың!" деген фраза жазылған асық төсегіштер пайда бола бастады. Осы кезеңде джин, апельсин шырыны, гранат және абсенттен жасалған жаңа коктейль "Маймыл безі" деп аталды. Воронов Михаил Булгаковтың 1925 жылы жарық көрген "Иттің жүрегі" романындағы профессор Преображенскийдің прототипі болды. Романда Преображенский Шарик есімді көшедегі итке адамның ұрықтары мен ми безін импланттайды. Шарик уақыт өте келе адам сипатын қабылдайды, өзін "Полиграф Полиграфұлы Шариков" деп атайды, "қаладан мысықтар мен басқа да зиянды жануарларды тазартатын бөлімде" жұмыс істейді және профессор процедураны кері қайтарғанша үйдің атмосферасын тозаңды етеді. Пьер Фрэнни өзінің "Аспаздың хикаясы" атты автобиографиясында 1940 жылдары Воронов Le Pavillon мейрамханасына келгенде, официанттардың оның "өте ұзын саусақтары мен салғылы жүрісімен маймылға ұқсайтынын" айтқанын еске алады. Олар ас үйде оның мінезін қылып, біздің (ас үйдегілердің) өзі куә бола алмаған жүріс-тұрысын еліктейтін".

Вороновтың шығармалары

Воронов, Самуил. (1893) Эссе о болезненных перерывах. Париж: А. Малойн. Воронов, Самуил (ауд.). (1895) С. Бернхайм и Э. Лоран. Истерия. Париж: А. Малойн. Воронов, Самуил. (1896) Исследования по гинекологии и общей хирургии. Париж: А. Малойн. Воронов, Самуил. (1899) Практическое руководство по гинекологическим операциям. Париж: О. Доин. Воронов, Самуил. (1910) Страницы хирургии и гинекологии. Париж: О. Доин и сыновья. Воронов, Серж. (1920) Жизнь: Исследование средств восстановления. Издательство: E. P. Dutton & Company, Нью-Йорк. ASIN B000MX31EC
Воронов, Серж. (1923) Тестикулярные трансплантаты. Издательство: Librairie Octave Doin. ASIN B000JOOIA0
Воронов, Серж. (1924) Сорок три трансплантата от обезьяны к человеку. Издательство: Doin Octave. ASIN B000HZVQUQ
Воронов, Серж. (1925) Омоложение посредством трансплантации. Издательство: Adelphi. Перевод под редакцией Фреда Ф. Имианитова. ASIN B000OSQH5K
Воронов, Серж. (1926) Исследование о старости и омоложении посредством трансплантации. Издательство: Arodan, Colombes, Франция. ASIN B000MWZJHU
Воронов, Серж. (1926) Исследование старения и мой метод омоложения. Издательство: Gill Pub. Co. ASIN B000873F7A
Воронов, Серж. (1928) Как восстановить молодость и прожить дольше. Издательство: Falstaff Press. ASIN B000881RLU
Воронов, Серж. (1928) Покорение жизни. Издательство: Brentano's. ASIN B000862P0E
Воронов, Серж. (1930) Трансплантация семенников от обезьяны к человеку: Оперативная техника, физиологические проявления, гистологическая эволюция, статистика. Издательство: Brentano's. ASIN B00088JAL4
Воронов, Серж. (1933) Источники жизни. Издательство: Fasquelle editeur. ASIN B000K5XTTO
Воронов, Серж. (1933) Покорение жизни. Издательство: Brentano's. ASIN B000862P0E
Воронов, Серж. (1937) Любовь и мысль у животных и людей. Издательство: Methuen. ASIN B000HH293C
Воронов, Серж. (1941) От кретина к гению. Издательство: Alliance. ASIN B000FX4UP8
Воронов, Серж. (1943) Источники жизни. Издательство: Boston, Bruce Humphries. ASIN B000NV3MZ6