Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтік тыңшы және дезертир (1899–1941)
Soviet spy and defector (1899–1941)
Вальтер Германнович Кривицкий (Ва́льтер Ге́рманович Криви́цкий; 28 маусым 1899 – 10 ақпан 1941) – Батысқа дезертир болып кетіп, Молотов-Риббентроп пактісіне қол қою жоспарларын ашқан советтік әскери барлаудың шебері.
Walter Germanovich Krivitsky (Ва́льтер Ге́рманович Криви́цкий; June 28, 1899 – February 10, 1941) was a Soviet military intelligence spymaster who defected to the West and revealed plans for the signing of the Molotov–Ribbentrop Pact.
Ерте өмір
Вальтер Кривитский 1899 жылдың 28 маусымында Галиция, Австрия-Мажарстан (қазіргі Пидволочиск, Украина) Подволочиска қаласында еврей ата-анасының ұлы ретінде Самуэль Гинзберг болып дүниеге келді. Ол "Кривитский" есімін қабылдады, бұл есім славян тіліндегі "қисық, бұрылысқан" түбіріне негізделген. Ол большевиктердің қауіпсіздік және барлау қызметі – Чекаға қадам басқанда революциялық әскери лақап аты болды.
Walter Krivitsky was born on June 28, 1899, to Jewish parents as Samuel Ginsberg in Podwołoczyska, Galicia, Austria Hungary (now Pidvolochysk, Ukraine), he adopted the name "Krivitsky," which was based on the Slavic root for "crooked, twisted". It was a revolutionary nom de guerre when he entered the Cheka, the Bolshevik security and intelligence service.
Шымкенттік шұғыл
Кривицкий Германия, Польша, Чехословакия, Австрия, Италия және Венгрияда жалған есіммен және құжаттарымен жасырын агент ретінде жұмыс істеді. Ол бақылау офицері шеніне көтерілді. Оған өнеркәсіптік саботаж ұйымдастыру, су асты кемелері мен ұшақтардың жоспарларын ұрлау, нацистік Германия мен Императорлық Жапония арасындағы хат алмасуды ұстау және Магда Лупеску ("Мадам Лепеску") және Ноэль Филд сияқты көптеген агенттерді тарту есімдері жатады. 1937 жылдың мамыр айында Кривицкий Нидерландтың Гаага қаласына резидент (аймақтық бақылау офицері) ретінде жіберілді, ол антиквариат сатушысының жамылғысымен жұмыс істеді. Ол Батыс Еуропа бойынша барлау операцияларын үйлестірді.
Krivitsky operated as an illegal resident spy, with false name and papers, in Germany, Poland, Czechoslovakia, Austria, Italy, and Hungary. He rose to the rank of control officer. He is credited with having organised industrial sabotage, stealing plans for submarines and planes, intercepting correspondence between Nazi Germany and Imperial Japan, and recruiting many agents, including Magda Lupescu ("Madame Lepescu") and Noel Field. In May 1937, Krivitsky was sent to The Hague, Netherlands, to operate as the rezident (regional control officer), operating under the cover of an antiquarian. There he co ordinated intelligence operations throughout Western Europe.
Қатысушыдан шығу
Гаагада болғанда, Қызыл Армияның Бас штабы Мәскеудегі Ұлы тазалауға түсті, бұл Кривицкий мен оның жақын досы Игнас Рейс, сол кезде шетелде болғандықтан, оларды қатты мазалады. Рейс дезертирлеуге ниеттенді, бірақ Кривицкий оны бірнеше рет тоқтатты. Ақырында Рейс Мәскеуге қарсылық білдіретін хат жолдап, дезертирледі. 1937 жылдың қыркүйегінде Швейцарияда оның қанымен өлтірілуі Кривицкийді келесі айда дезертирлеуге итермеледі. Парижде Кривицкий мақалалар жазып, Троцкийдің ұлы Лев Седовпен және троцкистермен байланыс орнатты. Сол жерде ол Седовтың өзін қорғау үшін жіберген, "Этьен" есімімен танысқан совет тыңшысы Марк Зборовскиймен де кездесті. Седов 1938 жылдың ақпан айында күңгірт жағдайда қайтыс болды, бірақ Кривицкий Францияда оны өлтіру немесе ұрлау әрекеттерінен қашып құтылды, оның ішінде Hyères қаласына қашқандығы да болды. Кривицкийтің берген мәліметтерінің арқасында британдықтар Сыртқы істер министрлігіндегі шифрлеуші Джон Герберт Кингті қамауға алды. Ол сондай-ақ екі басқа совет тыңшысы – Дональд Маклин мен Джон Кернкросс туралы да шамалы сипаттама берді, бірақ оларды қамауға жеткілікті мәлімет болмады. Ұлыбританиядағы советтің барлау операциясы біраз уақытқа тоқырады.
While he was in the Hague, the General Staff of the Red Army was subjected to the Great Purge in Moscow, which Krivitsky and his close friend, Ignace Reiss, also then stationed abroad, found deeply disturbing. Reiss wanted to defect, but Krivitsky repeatedly held back. Finally, Reiss defected, as he announced in a defiant letter to Moscow. His assassination, in Switzerland, in September 1937 prompted Krivitsky to defect the following month. In Paris, Krivitsky began to write articles and made contact with Lev Sedov, Trotsky's son, and the Trotskyists. There, he also met undercover Soviet spy Mark Zborowski, known as "Etienne," whom Sedov had sent to protect him. Sedov died mysteriously in February 1938, but Krivitsky eluded attempts to kill or kidnap him in France, partly by fleeing to Hyères. As a result of Krivitsky's debriefing, the British were able to arrest John Herbert King, a cypher clerk in the Foreign Office. He also gave a vague description of two other Soviet spies, Donald Maclean and John Cairncross but without enough detail to enable their arrest. The Soviet intelligence operation in the United Kingdom was thrown into disarray for a time.
Сталинге қарсы белсенділік
1938 жылдың соңында, нацистердің Еуропаны басып алуын болжай отырып, Кривицкий Франциядан Америка Құрама Штаттарына кемемен аттанды. Кривицкий тек қана қашқанмен шектелмеді, ол Сталинге қарсы оппозициялық солшылдардың белсенді мүшесіне айналды.
At the end of 1938, anticipating the Nazi conquest of Europe, Krivitsky sailed from France to the United States. Krivitsky did not stop with defection; he went on to become a vocal member of the anti Stalinist Left.
Сталиннің құпия қызметінде
Журналист Айзек Дон Левиннің және әдеби агент Пол Вулдың көмегімен Кривицкий Сталиннің жасырын әдістері туралы құпия ақпарат жариялады. Ол алғаш 1939 жылдың сәуір айында сол кездегі танымал "Saturday Evening Post" журналында бөлім-бөлім жарияланды, содан кейін 1939 жылдың 15 қарашасында "Сталиннің құпия қызметі" (Ұлыбританияда "Мен Сталиннің агені болдым" деген атаумен, "Дұрыс кітап клубы" баспасынан шықты) деген атпен кітап түрінде жарық көрді. (Осы атау Рейстің әйелі күйеуінің қазасына бір жыл толуына орай жазған мақаласында қолданылған: "Рейс көп жыл бойы Сталиннің құпия қызметінде болды және қандай тағдыр күтетінін білген.") Кітапқа өте беделді "New York Times" газетінен жағымсыз пікір жазылды. Америкалық солшылдардың шабуылына ұшыраған Кривицкий, оның болжаған неміс-совет қақтығыссыз келісімі 1939 жылдың тамызында қол қойылғаннан кейін әділдігін дәлелдеді.
With the help of journalist Isaac Don Levine and literary agent Paul Wohl, Krivitsky produced an inside account of Stalin's underhanded methods. It appeared in book form as In Stalin's Secret Service (UK title: I Was Stalin's Agent, published by the Right Book Club), published on November 15, 1939, after appearing first in sensational serial form in April 1939 in the top magazine of the time, the Saturday Evening Post. (The title had appeared as a phrase in an article written by Reiss's wife on the first anniversary of her husband's assassination: "Reiss had been in Stalin's secret service for many years and knew what fate to expect.") The book received a tepid review by the very influential New York Times. Attacked by the American left, Krivitsky was vindicated when the German Soviet Nonaggression Pact, which he had predicted, was signed in August 1939.
Куәлік
Марксистік-лениндік идеологияға деген берік адалдығы мен сталиндік режимге өсе берген жек көрушілігінің арасында қысылып, Кривицкий АҚШ-тың барлау қызметімен ынтымақтасу – өзінің борышы екеніне келді. Бұл шешім оған зор рухани күйзеліс әкелді, ол бұрынғы агенты және тағы бір дезертир Уиттакер Чемберске осыны жеткізді, бірақ соңында Чемберске: «Біздің заманда ақпарат беру – борыш» деді (Чемберс бұл туралы өзінің «Куәгер» атты өмірбаянында айтқан). Кривицкий 1939 жылдың қазанында Дис комитетінің (кейіннен Америка Құрама Штаттарының антиамерикандық қызметін зерттеу комитеті) алдында куәлік берді, ал 1940 жылдың қаңтарында «Уолтер Томас» деген атпен Лондонға келіп, британдық ішкі қарсы барлау қызметінің (MI5) Джейн Арчердің (Джейн Сисмор) сұрақтарына жауап берді. Осылайша ол кеңестік тыңшылық туралы көп мәліметтің сырын ашты. Ол MI5-ке кеңестік агенттер Дональд Маклин мен Ким Филбидің кім екенін анықтауға көмектесті ме, жоқ па, бұл әлі де даулы мәселе. Дегенмен, Ішкі істер халық комиссариатының (НКВД) басшысы Лаврентий Берия Кривицкийдің куәлігін біліп, оны өлтіруге бұйрық бергені анық.
Torn between a lingering dedication to Marxist Leninist ideology and his growing detestation of Stalinism, Krivitsky came to believe that it was his duty to cooperate with the U. S. intelligence community. That decision caused him much mental anguish, as he impressed on his former agent and fellow defector Whittaker Chambers, but to whom Krivitsky ultimately stated, "In our time, informing is a duty" (recounted by Chambers in his autobiography, Witness). Krivitsky testified before the Dies Committee (later to become the House Un American Activities Committee) in October 1939, and sailed as "Walter Thomas" to London in January 1940 to be debriefed by Jane Archer (Jane Sissmore) of British domestic counterintelligence, MI5. In doing so, he revealed much about Soviet espionage. It is a matter of controversy whether he gave MI5 clues to the identity of Soviet agents Donald Maclean and Kim Philby. It is certain, however, that Lavrenty Beria, the head of the People's Commissariat for Internal Affairs (NKVD), learned of Krivitsky's testimony and ordered operations to assassinate him.