Кіріспе
Су, санитария және гигиенаға бағытталған халықаралық үкіметтік емес ұйым WaterAid – су, санитария және гигиенаға бағытталған халықаралық үкіметтік емес ұйым. Ол 1981 жылы БҰҰ-ның ауыз су мәселесі бойынша халықаралық онжылдығына (1981–1990 жж.) жауап ретінде құрылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 34 елде жұмыс істеді. Ұйым алғаш рет 1981 жылдың 21 шілдесінде Ұлыбританияның су индустриясы тарапынан Лондондағы бас кеңсесінде қайырымдылық қоры ретінде құрылды және алғашқы жобаларын Замбия мен Шри-Ланкада іске қосты. 2010 жылы ол Федерацияға айналды, 2018 жылғы мәліметтер бойынша, құрамында Ұлыбритания, АҚШ, Австралия, Жапония, Швеция, Канада және Үндістан мүшелері, сондай-ақ Латын Америкасы, Африка және Азияның 27 еліндегі өңірлік кеңселер мен елдік бағдарламалар бар. Ұйымның қызметі халықты таза сумен қамтамасыз етуді, қауіпсіз санитарияны ұйымдастыруды, гигиеналық мінез-құлықты өзгертуді және үкіметтермен, сумен жабдықтау мекемелерімен жұмысты қамтиды. Оның кірісі 1987 жылы жылына 1 миллион фунт стерлингтен 2018–2019 жылдары 113 миллион фунт стерлингке дейін өсті.
WaterAid is an international non governmental organization, focused on water, sanitation and hygiene. It was set up in 1981 as a response to the UN International Drinking Water decade (1981–1990). As of 2018, it was operating in 34 countries. The organisation was first established by the UK water industry on 21 July 1981 as a charitable trust at their main office premises in London and established its first projects in Zambia and Sri Lanka. In 2010, it became a Federation, comprising, as of 2018, members in the United Kingdom, USA, Australia, Japan, Sweden, Canada and India, and regional offices and country programmes in 27 countries in Latin America, Africa and Asia. Activities involve providing people with clean water, safe sanitation, hygiene behaviour change and advocacy with governments and water utilities. Its income has moved from £1 million per annum in 1987 to £113 million in 2018–19.
Тарих
WaterAid компаниясы 1981 жылы Ұлыбританияның су индустриясының өкілдері Лондонда өткен «Су тапшылығынан зардап шеккен үшінші әлем» конференциясында құрылды. WaterAid 1981 жылдың 21 шілдесінде Ұлыбританияда ресми түрде қайырымдылық ұйымы ретінде тіркелді. Король III Чарльз 1991 жылдан бері оның президенті болып табылады. Басқа филиалдар келесідей құрылды: WaterAid America және Австралия 2004 жылы, Швеция 2009 жылы. 2010 жылы ұйым федерацияға айналып, WaterAid International хатшылығын құрды. 2014 жылы 1987 жылы Канадада құрылған WaterCan/EauVive коммерциялық емес ұйымы WaterAid Canada болып, федерацияға қосылды. 1993 жылы WaterAid өзінің 1000-шы жобасын іске қосты және Эфиопиядағы Хитоса гравитациялық су жүйесін қаржыландыруға келісті. Хитоса жүйесі сол кезде Эфиопияда іске асырылған ең ірі сумен жабдықтау жобасы болып, 50 000 адамды қамтыды. 2003 жылы WaterAid Charity Times Awards сыйлығында «Жылдың қайырымдылық ұйымы» атанды. Сондай-ақ, 2006 жылдың қараша айында WaterAid «2006 жылғы Ұлыбританияның ең танымал қайырымдылық ұйымы» деп жарияланды, бұл туралы волонтерлық сектордағы әріптестері (Third Sector журналында) дауыс берді. WaterAid бұл санатта бірінші орынды иеленді, одан кейін Save the Children және The Samaritans орналасты. WaterAid-тің коммуникация және қайырымдылық жөніндегі директоры Эндрю Кук: «Біз осы беделді марапатты жеңіп алғанымызға өте қуаныштымыз. Бұл сыйлық Ұлыбритания мен халықаралық деңгейдегі WaterAid қызметкерлері мен волонтерлерінің қажырлы еңбегінің нәтижесі», – деді. WaterAid 1995 жылы Стокгольм су сыйлығының лауреаты атанды. 2009 жылы жаңа жаһандық стратегия іске қосылды, оның мақсаты 2015 жылға қарай 30 елде 25 миллион адамға қол жеткізу болды. 2011 жылы, WaterAid-тің 30 жылдығында, олар 16 миллионға жуық адамды таза сумен, ал 11 миллионнан астам адамды санитарлық жағдаймен қамтамасыз етті. 2015 жылы WaterAid 2015-2020 жылдарға арналған жаһандық стратегияны іске қосты, оның миссиясы – санитарияға, гигиенаға және таза суға қолжетімділікті арттыру арқылы ең кедей адамдардың өмірін өзгерту. 2022 жылдың ақпан айында WaterAid өзінің алғашқы мұрагерлік науқанын «Жек бергені» деп атады, ол өсиет бойынша жасалатын сыйлықтарға бағытталған. Қазіргі уақытта мұрагерлік кіріс WaterAid-тің жалпы кірісінің шамамен 10% құрайды.
Қаражатты жинау
WaterAid 1994 жылдан бері Гластонбери фестивалімен байланыста. 2006 жылы фестивальдің негізін қалаушы Майкл Эвис және оның қызы Эмили Мозамбиктегі WaterAid жұмысына барып, 2007 жылы фестивальге 130 WaterAid еріктісі көмектесті. 2011 жылы шамамен 200 WaterAid еріктісі қатысты. 2016 жылы, Гластонбериде 500-ден астам WaterAid еріктісі болған кезде, қайырымдылық ұйымы Серис Мэтьюс және Брайан Блессид сияқты танымал адамдардың дауысымен ақпарат беретін «Сөйлейтін дәретханаларды» енгізді. WaterAid-тің көптеген қаржы жинау шараларының бірі – «Coast Along for WaterAid» («WaterAid үшін жағалау бойымен») – 2005 және 2012 жылдар аралығында жыл сайын Оңтүстік-Батыс жағалау жолының бөліктерімен демеушілікпен жүргізілетін саяхат. 2010 жылы сол кездегі Ұлыбритания премьер-министрі Гордон Браун қатысты. 2012 жылы WaterAid, әлемдегі ең кедей азаматтарға таза және санитарлық сумен қамтамасыз ету үшін қаражат жинауға көмектесу мақсатында Waterlogic компаниясымен серіктестік құрды. Waterlogic компаниясының Firewall технологиясы суды тазартып, зиянды бактерияларды жояды. Waterlogic, WaterAid-ке 3 жыл ішінде 225 000 АҚШ доллары көмектесетінін уәделеді. 2013 жылғы қаржы жинау шаралары мен бастамаларына WaterAid200 тау шалқаруы, сондай-ақ түрлі жүгіру, велосипед және басқа да спорттық жарыстар, сонымен қатар көшеде қаржы жинау кірді. Ұйымның жылдың екі реті шығатын «Оазис» журналы жоспарланған және аяқталған жобалар туралы жаңалықтар мен мақалаларды қамтиды. WaterAid – су және санитарияға барлығының қол жеткізуін талап ететін «Су кедейлігін жою» науқанының негізгі мүшесі. WaterAid America кеңсесі бірнеше қаржы жинау науқанын жүргізеді, оның ішінде COVID-19 жағдайын жақсарту және «Алдыңғы қатардағы жұмыскерлерге су жеткізбеу» науқаны бар. Ұйым сонымен қатар түрлі корпорациялар, коммерциялық емес ұйымдар мен академиялық мекемелерден тікелей қаржы алады. Көрікті демеушілер қатарында Билл мен Мелинда Гейтс қоры, Boeing, Conrad N. Hilton Foundation, Google, Mercy Corps, New Venture Fund, PepsiCo, Pfizer, USAID және Дүниежүзілік банк тобы бар.
Іс-шаралар
WaterAid Африка, Азия, Орталық Америка және Тынық мұхиты аймағындағы 34 елдегі жергілікті ұйымдармен серіктестік құрып, кедей қоғамдарға тұрақты сумен жабдықтау және үйлеріне жақын дәретханалар салуға, сондай-ақ қауіпсіз гигиеналық тәжірибелерді насихаттауға көмектеседі. Бұдан бөлек, ол осал топтардың мүдделерін қорғау үшін үкіметтік су және санитария саясатына әсер етуге, кедейлікті азайту жоспарларында су және санитарияға басымдық берілуін қамтамасыз етуге жұмыс істейді. WaterAid-тің саясаты бойынша сумен жабдықтау мемлекеттік меншікте болуы және мемлекеттік бақылауда болуы керек, бірақ қызмет көрсетуге мемлекеттік, қоғамдық немесе жеке сектордың қатысуына қатысты нақты бір көзқарас жоқ.
COVID-19-ға қарсы іс-қимыл
Unilever компаниясымен бірлесіп, Гигиена және мінез-құлықты өзгерту коалициясы (HBCC) Omicron және басқа COVID-19 варианттарымен күресу жөніндегі жұмысын кеңейтті. Ол гигиеналық мінез-құлықты өзгерту бастамаларын іске асыру және COVID-19 вакцинасына сенімді арттыру бойынша өз міндеттемесін сақтап қалды. Жобаның 1-кезеңінде Эфиопия, Гана, Непал, Пәкістан, Танзания және Замбия секілді алты ел іріктеліп, оларға көпшікке қол жуу мүмкіндіктері мен гигиеналық құралдар берілді, осының нәтижесінде 152 миллион адамға көмек көрсетілді. 2-кезеңінде Нигерия COVID-19 жөнінде гигиеналық мінез-құлықты өзгертуді ілгерілетудегі бұрынғы қатысқандығы үшін таңдалды, бұл жұмыс Heineken Africa Foundation қолдауымен жүзеге асырылды.
Қазақстан
WaterAid алғаш рет Замбияда 1992-1994 жылдардағы құрғақшылық кезінде жұмыс істей бастады. Содан бері ұйым елдің жеті ауданындағы қызметін кеңейтті, олардың бесеуі Оңтүстік провинциясында (Монзе, Сиавонга, Намвала, Итежитежи және Казунгула) орналасқан, ал қалған екеуі – Лусака провинциясындағы Кафуе және Батыс провинциясындағы Каома. Ұйым жыл сайын сол жердегі жобаларға шамамен 8,9 миллиард замбийлік квача (шамамен 1 миллион фунт стерлинг) жұмсайды және осы уақытқа дейін Замбиядағы 42 600 адамды таза, қауіпсіз сумен қамтамасыз етті.
Монце ауданындағы күш-жігер
WaterAid Монзе ауданындағы ауылдық қауымдастықтарға қауіпсіз суға, санитарияға және жақсартылған гигиенаға қолжеткілікті кеңейтуге көмектесу үшін үкіметпен жұмыс істейді. Сичиянда – Монзе ауданындағы осындай ауылдардың бірі, онда жұмыстар жүріп жатыр. Ауылдағы жобалар 2001 жылы басталды, және қауымдық тұрғындар арнайы шелек және айналмалы құрылғысы бар құдық қазу үшін бірлесіп еңбек етті. Гигиеналық білім беру жұмыстары да жүзеге асырылуда, онда ауыл тұрғындарына ыдыс кептіретін тіреулер мен қоқыс жинау орындарын салу арқышлы аумақтарды таза ұстауға және маса шаға беретін тұншықтырған су көлдерінің болмауына үйретіледі. Әйелдер үшін осы жаңа бос уақыттың көп бөлігі себет тоқу және керамика жасау сияқты өнімді экономикалық қызметтерге жұмсалды, оларды пайдалану және сату үшін қолданады.
Миленге өздігінен жабдықтау жобасы
WaterAid жобаларының көпшілігі субсидияланған, бірақ Milenge жобасы өзін-өзі қамтамасыз ететін ерекше жоба болып табылады. Сондай-ақ, 16 тас шебер (әр бөлімге 4-тен) Манса кәсіптік оқу орталығында өткен екі бір айлық курсқа қатысып, оқып бітірді. Бұл шеберлер техникалық біліммен қатар, бірлесіп жұмыс істеуге және өз қызметтерін қалай насихаттауға үйретілді.
Латриналарды жобалау және салу
WaterAid жергілікті ауыл тұрғындарын өздері үшін жақсырақ әжетханаларды жобалауға және салуға ынталандырды. Бұл адамдарға процеске көбірек қатысуға және санитария туралы көбірек білуге мүмкіндік берді. Бұдан әрі, жергілікті тұрғындар өздерінің жекелеген қалаулары мен қажеттіліктеріне сәйкес әжетханаларды бейімдеуге болатын. WaterAid сондай-ақ "Атын атау және ұяттандыру" деп аталатын бағдарламаны енгізді, онда ашық жерде дәретхана істеуге ұсталған адамның аты-жөні жазылып, бүкіл қауымға мәлім етіледі. Сассекс университетінің (Institute of Development Studies) мәлімдемесіне сәйкес, мұндай шара адамдардың мақтаныш сезімін оятып, өздерінің дәретханаларын салуға және ашық жерде дәретхана істеуді тоқтатуға күшті ынталандырды. Сумен жабдықтау және санитария жөніндегі ынтымақтастық кеңесі (Швейцария) 80 кәсіподақтың 49-ы 100% санитариямен қамтылғанын хабарлады.
Гигиеналық білім беру
WaterAid жергілікті музыка театрының актерлер тобымен бірлесіп, балаларға арналған түрлі білім беру өнерлерін қойып, жастарға санитария және гигиеналық дәретхана пайдалану туралы хабар жеткізді. Дегенмен, WaterAid кейбір қиындықтарға тап болды: Бангладеш компанияларынан жоғары гигиеналық деңгейді қамтамасыз ету үшін қолдау мен қайырымдылық табуға шамасы келмейді. WaterAid Бангладеш директоры Мұхаммед Сабур мырза жұмыс күшінің көп болуына байланысты компаниялардың қызметкерлері ауырған жағдайда жұмысшы тапшылығынан қорқуға себеп жоқ екенін айтты. Бағдарламаны қолдауға ықтимал компаниялар Unilever сияқты, көбірек сабын сатуға мүдделі компаниялар ғана дайын болды.
Канада
WaterCan/EauVive компаниясы 1987 жылы Майкл Любок тарапынан "әлемдегі ең кедей адамдарға таза ауыз суға қол жеткізуге, негізгі санитарияны қамтамасыз етуге және гигиеналық білім беруге көмектесу" мақсатымен құрылған канадалық қайырымдылық ұйымы болып тіркелді. Ол Бангладеш, Кения, Никарагуа және Уганда сияқты 37 елде жергілікті ұйымдармен серіктестік құрып, ең кедей және маргиналданған қауымдастықтарға көмек көрсетеді. 2014 жылға дейін WaterAid Canada 2,2 миллион адамға арналған санитариялық жобаларды және 1,7 миллион адамға арналған таза су жобаларын жүзеге асырды. Бұл қайырымдылық ұйымы сонымен қатар Бангладеште менструалдық гигиенаға қатысты 4000 білім беру семинарын өткізді. Ол жеке тұлғалардың, ұйымдардың, қорлардың және Канаданың халықаралық даму агенттігінің қайырымдылықтары арқылы қаржыландырылады. 2013 жылы ол WaterAid глобальдық федерациясының мүшесі атанды және 2014 жылдың ортасында WaterAid Canada деп өзгертілді.