Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиқырлы әсерді туғызуға арналған формула
Formula intended to trigger a magical effect
Дұға, сиқыр, баян, сүйкімділік немесе әуестеу – бұл адамға немесе заттарға сиқырлы әсер етуге арналған сиқырлы формула. Формула айтылуы, ән ретінде орындалуы немесе жатқа айтылуы мүмкін. Дұғалар мен рәсімдер кезінде де қолданылуы мүмкін. Сиқыр әлемінде сиқыршылар, әйел сиқыршылар және перилер мәдениет пен халық ауыз әңгімелерінде дұғаларды жиі орындайды. Ағылшын тілі "incantation" терминін 14 ғасырдың соңында көне француз тілінен қабылдаған; сәйкес келетін көне ағылшын термині – gealdor немесе galdor, "әндер, сиқыр", ол ON galdr сөзімен байланысты. "Қуаныш" мағынасының әлсіреуі ("сүйкімділік" сөзінің дамуымен салыстырыңыз) – қазіргі заманғы құбылыс, алғаш рет 1593 жылы тіркелген (OED). Дұға сөздері көбінесе айтылу кезінде интонациямен және баса назармен оқылады. Формуладағы сөздердің айтылу ырғағы мен реті, сондай-ақ сөздердің орналасуы сиқырлы әсердің күтілетін нәтижесіне байланысты өзгеруі мүмкін. Көптеген мәдениеттердегі тарихи сиқырлық дұғалардың жазбалары ірі монотеистік діндердің (Ислам, Иудаизм және Христиандық) табысымен жойылды, олар кейбір сиқырлық әрекеттерді әдепсіз немесе зұлымдықпен байланысты деп санайды.
An incantation, a spell, a charm, an enchantment, or a bewitchery, is a magical formula intended to trigger a magical effect on a person or objects. The formula can be spoken, sung, or chanted. An incantation can also be performed during ceremonial rituals or prayers. In the world of magic, wizards, witches, and fairies are common performers of incantations in culture and folklore. The English language borrowed the term "incantation" from Old French in the late 14th century; the corresponding Old English term was gealdor or galdor, "song, spell", cognate to ON galdr. The weakened sense "delight" (compare the same development of "charm") is modern, first attested in 1593 (OED). Words of incantation are often spoken with inflection and emphasis on the words being said. The tone and rhyme of how the words are spoken and the placement of words used in the formula may differ depending on the desired outcome of the magical effect. Surviving written records of historical magic spells were largely obliterated in many cultures by the success of the major monotheistic religions (Islam, Judaism, and Christianity), which label some magical activity as immoral or associated with evil.
Этимология
Латынша incantare сөзі, яғни "сиқырмен қастерлеу, баяндау, соқырлау, әсер ету" мағынасын білдіреді, "әсерлеу" сөзінің негізін құрайды және терең тілдік тамыры прото-үнді-еуропалық kan префиксіне дейін жетеді. Сондықтан, әсерлеуші немесе әсерлеуші әйел сиқырлы дұғаларды оқиды немесе сиқырлы сөздер айтады. Сиқырға ұқсас сөздер, мысалы, әсер, сиқыр және дұғалар – бұл дұға оқудың нәтижесі болып табылады. Әсерлену – бұл әдетте сиқыр немесе дұғалардың әсерінен туындайтын әсерде болу.
The Latin incantare, which means "to consecrate with spells, to charm, to bewitch, to ensorcel", forms the basis of the word "enchant", with deep linguistic roots going back to the Proto Indo European kan prefix. So it can be said that an enchanter or enchantress casts magic spells, or utters incantations. The words that are similar to incantations such as enchantment, charms and spells are the effects of reciting an incantation. To be enchanted is to be under the influence of an enchantment, usually thought to be caused by charms or spells.
Сиқырлы сөздер
Сиқырлы сөздер немесе күшті сөздер – нақты, кейде күтпеген әсер ететін сөздер. Олар көбінесе фантастикалық әдебиетте немесе сахналық фокусниктерде қолданылатын мағынасыз тіркестер болып табылады. Мұндай сөздер жиі құдайлық, адамзаттық немесе басқа құпия немесе күшті тілдің бір бөлігі ретінде ұсынылады. Кейбір комикс кейіпкерлері өздерінің қабілеттерін іске қосу үшін сиқырлы сөздерді пайдаланады. Абракадабра, Алаказам, Хокус Покус, Ашық Сезам және Сим Сала Бим – дәстүрлі сиқырлы сөздердің мысалдары. Бабылде жауларының суреттерін өртеп жіберу үшін дұғалар мен сиқырлы сөздер қолданылған. Мысал ретінде Месопотамияның Шурпу және Мақлу сиқырлы сөздерінің жинағын қарастыруға болады. Шығыста жыланды баулау ежелден бері және бүгінге дейін сиқырлы сөздермен байланысты. Сиқырлы сөздерді қолданушы адам жыланды оның тығылған жерінен шығарып, одан құтылуға тырысады.
Magic words or words of power are words which have a specific, and sometimes unintended, effect. They are often nonsense phrases used in fantasy fiction or by stage prestidigitators. Frequently such words are presented as being part of a divine, adamic, or other secret or empowered language. Certain comic book heroes use magic words to activate their powers. Examples of traditional magic words include Abracadabra, Alakazam, Hocus Pocus, Open Sesame and Sim Sala Bim. In Babylonian, incantations can be used in rituals to burn images of one's own enemies. An example would be found in the series of Mesopotamian incantations of Šurpu and Maqlû. In the Orient, the charming of snakes have been used in incantations of the past and still used today. A person using an incantation would entice the snake out of its hiding place in order to get rid of them.
Удуг-хул
Месопотамия мифологиясында Удуг-Хуль сиқырлары бақытсыздық немесе аурулар, мысалы психикалық аурулар немесе үлкен қысым әкелетін зұлым жын-перілерді (жаман Удуг) қуу үшін қолданылады. Олар ажырасу, мүлік жоғалту сияқты қорқынышты оқиғалар мен басқа да апаттар тудыруы мүмкін.
In Mesopotamian mythology, Udug Hul incantations are used to exorcise demons (evil Udug) who bring misfortune or illnesses, such as mental illness or anxiety. These demons can create horrible events such as divorce, loss of property, or other catastrophes.
Фольклор мен көркем әдебиеттерде
Дәстүрлі ертегілерде сиқырлы формулалар кейде бір затқа байланысты болады. Осы сиқырлы сөздерді айтқанда, ол заттың түрленіп өзгеруіне көмектеседі. Мұндай оқиғаларда, сиқыршылардың, әйел сиқыршылардың және жын-пері аналардың қолданатын сиқырлы таяқтарына сиқырлы сөздер тіркеседі. Мысалы, "Золушканың" жын-пері анасы тылсым сөздер арқылы қабақты атқа айналдырған, "Биббиди-боббиди-бу" деген мағынасыз ұйқас, бұл ежелгі тарихи сиқырлы сөздердің көшірмесі екенін көрсетеді.
In traditional fairy tales magical formulas are sometimes attached to an object. When the incantation is uttered, it helps transform the object. In such stories, incantations are attached to a magic wand used by wizards, witches and fairy godmothers. One example is the spell that Cinderella's Fairy Godmother used to turn a pumpkin into a coach, "Bibbidi Bobbidi Boo", a nonsense rhyme which echoes more serious historical incantations.
Қазіргі қолданылу және түсіндірмелері
Сиқырлы іс-әрекеттерге тілдің қолданылуы дерлік әрқашан қатысты. Ол айтылған немесе айтылмаған болсын, сөздер сиқырлы күшті қолдануға немесе оған жол көрсетуге жиі пайдаланылады. С. Дж. Тамбия «Сөздердің сиқырлы күші» (1968) еңбегінде тіл мен сиқыр арасындағы байланыстың себебі – сөздердің ғаламға әсер ете алады деген сенімге байланысты екенін айтады. Бронислав Малиновский «Коралл бақтары және олардың сиқыры» (1935) еңбегінде бұл сенімнің адамның тілді қоршаған ортасын сипаттау үшін қолдануының кеңейтілген түрі екенін көрсетеді, онда «дұрыс сөздерді, тиісті тіркестерді және дамыған сөйлеу нысандарын білу адамға жеке іс-әрекеттерінің шегінен асып, билік береді». Сондықтан сиқырлы сөз – бұл ритуалдық амал және ол сиқырлы іс-әрекеттің өзінен кем емес, тіпті одан да маңызды. Барлық сөздер сиқырлы деп есептелмейді. Тек белгілі бір сөздер мен тіркестер немесе нақты жағдайда айтылған сөздер ғана сиқырлы күшке ие деп саналады. Месопотамия сиқырлары (Maqlû) сиқыршылықтан бастап егістіктерге зиян келтіретін жәндіктерге (Zu buru dabbeda) қарсы тұру үшін жасалған.
The performance of magic almost always involves the use of language. Whether spoken out loud or unspoken, words are frequently used to access or guide magical power. In The Magical Power of Words (1968), S. J. Tambiah argues that the connection between language and magic is due to a belief in the inherent ability of words to influence the universe. Bronisław Malinowski, in Coral Gardens and their Magic (1935), suggests that this belief is an extension of man's basic use of language to describe his surroundings, in which "the knowledge of the right words, appropriate phrases and the more highly developed forms of speech, gives man a power over and above his own limited field of personal action." Magical speech is therefore a ritual act and is of equal or even greater importance to the performance of magic than non verbal acts. Not all speech is considered magical. Only certain words and phrases or words spoken in a specific context are considered to have magical power. Mesopotamian incantations were composed to counter anything from witchcraft (Maqlû) to field pests (Zu buru dabbeda).