Кіріспе
Американдық саясаткер (1884–1967)
Сонымен қатар осы атқа ие болғандар
Александр Уайли (26 мамыр 1884 – 26 қазан 1967) – 1939 жылдан 1963 жылға дейін Висконсин штатынан АҚШ Сенатында төрт мерзім қызмет еткен американдық саясаткер. Сенаттан кеткен кезде ол республикашылдардың арасындағы ең тәжірибелі мүшесі болды.
Өмірбаян
Уайли Висконсин штатының Чиппева-Фоллс қаласында дүниеге келген. Ол Миннесотадағы Аугсбург колледжінде және Мичиган штатының Энн-Арбор қаласындағы Мичиган университетінде бакалавр білімін алған. 1907 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) заңгерлік диплом алып, сол жылы адвокаттыққа қабылданды. 1909 жылдан 1915 жылға дейін Чиппева округінің округтік прокуроры болып қызмет етті. 1936 жылы Уайли Висконсин штатының губернаторы лауазымына республикалық партиядан үміткер болды, бірақ оның әрекеті сәтсіз аяқталды. 1934 жылы республикашылдардан бөлініп шыққан Филип Ла Фоллетт пен жаңа Висконсин прогрессивтік партиясы сайлауда жеңіске жетті. 1938 жылы Уайли АҚШ Сенатына сайланды, алдымен салық сотының судьясы Стивен Дж. МакМахонды жеңіп республикалық партияның тізімінен өтті, содан кейін демократ Ф. Райан Даффиді жеңіп сенат мандатын иеленді. 1944 жылы Уайлиге республикалық партияның ішкі сайлауында АҚШ Теңіз корпусының капитаны Джозеф Р. Маккарти қарсы шықты. Ол Маккартиді жеңіп, жалпы сайлауда да жеңіске жетті. Сыртқы саясатта оқшауланған позицияны ұстанған Уайли және губернатор Уолтер С. Гудленд 1944 жылғы президенттік сайлауда республикалық партияның үміткері Томас Э. Дьюиді қолдады, бұл кезде қайта сайлана жөнелген Франклин Д. Рузвельтке қарсы күресті. Дьюи Висконсин штатының сайлаушы дауыстарын жеңіп алды, бірақ жалпы ұлттық деңгейде жеңіліске ұшырады. Уайли 1950 және 1956 жылдары тағы екі рет қайта сайланды. 1956 жылы республикалық партияның ішкі сайлауында АҚШ өкілі Гленн Роберт Дэвиске қарсы күресіп, қайтадан жеңіске жетті. Уайли 1957 және 1960 жылдарғы Азаматтық құқықтар туралы заңдарға, сондай-ақ АҚШ Конституциясының 24-ші түзетуіне қолдау көрсетті. 1962 жылы Уайли либералды демократ Гайлорд Нельсонға қарсы сенатқа бесінші рет сайлануға тырысып, жеңіліске ұшырады. Уайли Висконсин штатынан АҚШ сенаторы болып сайланған соңғы республикашыл болды, одан кейін 1981 жылы бұрынғы 9-шы округтен сайланған конгрессмен Боб Кастен қызметке кіргенге дейін осы лауазымды иеленді. Уайлидің Сенаттағы көрнекті мансабы Сыртқы қатынастар және Әділет комитеттерінің төрағасы қызметін атқарғандығымен ерекшеленді. Уайли 83 жасында Пенсильвания штатының Германтаун қаласында қайтыс болды. Ол Чиппева-Фолс қаласындағы Форест-Хилл зиратында жерленді. Өмірі бойында ол масондардың, тамплиерлердің, еліктер клубының, киуанистердің, пифийліктердің, халықаралық «Моос» ұйымының, норвегиялықтардың және «Сигма Фи Эпсилон» студенттік қауымдастығының мүшесі болды.