Кіріспе

Хлоракне – хлорланған диоксиндер мен дибензофурандар сияқты кейбір галогенделген ароматикалық қосылыстарға ұшыраумен байланысты қара нүктелер, кисталар және іріңдіктердің пайда болуы. Бұл жағдай көбінесе бетте, құлақтың артында, қолқаптарда және шақы аймағында кездеседі. Бұл жағдайды алғаш рет 1897 жылы неміс өнеркәсіп қызметкерлерінде Зигфрид Беттман сипаттаған, және бастапқыда хлорға ұшыраудан пайда болады деп есептелді (содан "хлоракне" атауы шыққан). Хлоракненің ароматикалық көмірсутектермен байланысы тек 1950 жылдардың ортасында анықталды. Хлоракнеге себеп болатын заттар қазір жалпылама "хлоракнегендер" деп аталады. Хлоракне, әсіресе диоксиндерге (көптеген химиялық процестердің, оның ішінде "Агент Оранж" сияқты гербицидтерді өндірудің қосалқы өнімдері) ұшыраудың салдары болып саналады – сондықтан ол диоксинге ұшыраудың клиникалық белгісі ретінде қарастырылады. Хлоракненің ауырлығы мен пайда болуы әдетте асимптотикалық доза-жауап қисығына сәйкес келеді.

Себеп

Хлоракне көбінесе хлоракнегендермен тікелей терінің жанасуынан пайда болады, бірақ жұтылу және ингаляция да себеп болуы мүмкін. Хлоракнегендер майда еритін, яғни олар әсер еткеннен кейін дене майларында ұзақ уақыт сақталады. Хлоракне – бұл созылмалы қабыну жағдайы, ол осы тұрақтылықтың және токсиннің химиялық қасиеттерінің нәтижесінде пайда болады. Кемсіздердегі модельдер бойынша, токсин макрофагтардың көбеюін стимуляциялайтын рецепторлардың тізбегін белсендіреді, нейтрофилияны тудырады және теріде жалпыланған қабыну реакциясына әкеледі деп саналады. Бұл процеске қан сарысуында ісік некрозы факторының артық өндірілуі де ықпал етуі мүмкін. Қабыну процестері терідегі тесіктерде кератин тығындарының пайда болуына алып келеді, нәтижесінде сарғыш цисталар мен қараңғы пустулалар құрылады. Осымен байланысты ірің әдетте теннис доптарының түсіне жақын жасыл түсті болады. Тері зақымданулары көбінесе бетте пайда болады, бірақ ауыр жағдайларда иықтар мен кеуде, арқа және ішек те зардап шегеді. Ең ауыр жағдайларда зақымданулар қолдарда, мойында, жамбаста, аяқтарда, қолдарда және аяқтарда да көрінеді. Кейбір жағдайларда хлоракне токсикалық әсерге ұшырағаннан кейін үш-төрт аптадан кейін пайда болмауы мүмкін, бірақ басқа жағдайларда, әсіресе, үлкен дозада әсер еткен жағдайларда, симптомдар бірнеше күн ішінде пайда болуы мүмкін.

Емдеу

Хлоракне анықталғаннан кейін, бірінші кезекте науқасты және басқа барлық адамдарды ластану көзінен шығару керек. Әрі қарайғы емдеу симптомдық болады. Ауыр немесе созылмалы зақымдарға байланысты туындаған екіншік инфекцияларды ауызға қабылданатын антибиотиктермен немесе изотретиноинмен емдеу қажет болуы мүмкін. Дегенмен, хлоракне кез келген емге өте төзімді болуы мүмкін. Аурудың барысы өте өзгермелі. Кейбір жағдайларда зақымдар шамамен екі жыл ішінде жоғалуы мүмкін, ал басқа жағдайларда зақымдар мүлдем кетпейді (1984 жылғы бір зерттеуде зақымдардың орташа ұзақтығы 26 жылды құрады, ал кейбір жұмысшылардың сыртқы түрі ластанудан үш он жылдан астам уақыт өткен соң да өзгеріп қалды).

Қатынасты жағдайлар

Хлоракне көбінесе гипергидрозбен (ылғалды, тершең тері) және порфирия кутанеа тардамен (терінің пигментациясының жоғарылауы, шаштың қатаңдануы және көпіршік пайда болуы) қатар кездеседі.

Атақты істер

1960 жылдардың ортасында Dow Chemical компаниясы доктор Альберт Клигманға Филадельфиядағы Холмсбург түрмесінде кем дегенде 70 тұтқынға диоксиннің (TCDD) уытты әсерін зерттеу үшін 10 000 доллар төледі. Тұтқындардың кімдігі туралы ешқандай жазба сақталмаған және сынақ аяқталғаннан кейін қосымша зерттеулер жүргізілмеген. Бірнеше тұтқын ауыр хлоракнеге шалдыққан, ал кейбіреулерінде емделмеген жаралар пайда болды, олар төрттен жеті айға дейін сақталды. 1949 жылы Батыс Вирджиния штатының Нитро қаласындағы Monsanto Company зауытында гербицид контейнері жарылып, 226 жұмысшы ауырды. Көптегендер хлоракне диагнозын алды; сол кездегі медициналық есепте "жұмысшылардың жүйелік улануы, көптеген маңызды органдар жүйесіне әсер етеді" делінген. 1976 жылы Италияның Севезо қаласында өндірістік апат салдарынан атмосфераға бірнеше килограммға дейін TCDD шығарылып, 193 хлоракне жағдайы тіркелді. Алабама штатындағы Форт Макклеллан базасында химиялық қарулар оқу орталығы мен жақын орналасқан Monsanto зауыты бірнеше ондаған жылдар бойы химиялық заттарды арнаға құйып, мыңдаған адамдардың денсаулығына зиян келтірді. Көптеген адамдар соттан тыс келісімге келді, бірақ топтық сот ісі әлі де жалғасуда. Форт Макклеллан базасындағы химиялық қаруларды жою 2011 жылы аяқталғанымен, базаның кейбір бөліктері қалдық ластану салдарынан жабық немесе кіруге тыйым салынған күйде қалды. 1968 жылы Жапонияның солтүстік Кюсю аймағында 2000-ға жуық адам полихлорирленген бифенилдер (PCB) және полихлорирленген дибензофурандар (PCDF) ластанған тамақ майын ұзақ мерзімге пайдаланғаннан кейін хлоракне және басқа да симптомдарға шалдықты. Бұл синдром Юсё ауруы немесе "күріш майы" ауруы деп аталды. 1979 жылы Тайваньдың орталық бөлігінде де тамақ майының ұқсас жаппай ластануы тіркелді. 2000-нан астам адам Ю Ченг деп аталған ауруға шалдықты. Украина президенті Виктор Ющенко 2004 жылдың соңында диоксинмен улану диагнозын алды және бетінде айқын хлоракне пайда болды. Stand News басылымның Гонконг журналисі Чан Ю Хонг Facebook парақшасында 2019 жылғы Гонконг наразылықтарын жариялаған кезде көз жасы ағызушы газға ұшырағаннан кейін дәстүрлі қытай медицинасының маманы оған хлоракне диагнозын қойғанын жазды.