Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі ұшын бекітуге арналған механикалық құрылғы
Mechanical device for fastening two loose ends
Қалқа немесе кілте – екі бос ұшты бекітуге қолданылатын құрылғы, олардың біреуі оған бекітіліп, екіншісі қауіпсіз, бірақ реттелетін тәсілмен ұсталады. Көптеген жағдайларда назарда ұсталмайтын бұл өнертабыс, сыдырманы ойлап табуға дейін екі ұшты бекіту үшін маңызды рөл атқарды. Негізгі қалқаның конструкциясы, қолданылу мақсатына және дәуірдің сәніне қарай әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде келеді. Қалқалар қазір де бұрынғыдай қолданыста: белдіктерді бекіту ғана емес, сонымен қатар түрлі заттарды сенімді түрде бекіту үшін де қолданылады. "Қалқа" сөзі орта ғасырлық ағылшын тіліне көне француз және латын тілінен ("buccula" немесе "жақ тілмесі" – мысалы, қарудан қорғау үшін) келген. Ең ерте белгілі қалқалардың бірі – римдік сарбаздардың дене бронясын бекітуге, сондай-ақ белбеу мен cingulumды (белдік) ұстауға қолданылған. Бронзадан жасалған және қымбатқа бағаланған бұл қалқалар, әскерилер үшін беріктігі мен тұрақтылығымен ерекшеленді. Baldric – бұл оң иықтан сол жаққа белге дейін диагональды түрде тағылатын, қылышты ұстауға арналған белдік, сондықтан оның қалқасы римдік сарбаздың қару-жарағындағыдай маңызды болды. Римдік бронза қалқалары түрлі үлгілерде кездеседі. Бұл қалқалар тек практикалық мақсатта ғана емес, сонымен қатар әшекейленген. I типтегі римдік қалқа – геометриялық өрнектермен әшекейленген немесе қарапайым "қалқа тақтасы" болды. IA типтегі римдік қалқалар I типке ұқсас болды, бірақ олар ұзын және тар, қос металл қабаттан жасалған және кішкентай D пішіндес қалқаларға бекітілген (көбінесе дельфин басымен әшекейленген). IB типті "қалқа ілмектері" IA типті ілмектерге өте ұқсас болды, тек дельфин басының орнына жылқы басымен әшекейленген. Римдіктерде II типті (IIA және IIB типтері) қалқалар да болды, бірақ римдік қалқалардың барлық түрлері қарапайым киімге де, негізінен әскери мақсатта да қолданылуы мүмкін. Римдік қалқалардағы практикалық қолданыстан басқа, скифтер мен сарматтардың қалқаларында олардың сәндік өнеріне тән жануарлар мотивтері бейнеленген. Бұл мотивтер көбінесе өлім күресіндегі жануарларды көрсеткен. Бұл мотивтерді көптеген герман халықтары қабылдады және белдік қалқалары франктар мен бургундтардың қабірлерінде кездеседі. Орта ғасырлар бойы қалқа көбінесе әшекейлеу үшін қолданылды, 14 ғасырдың екінші жартысына дейін, рыцарлық белдік пен қалқа ең сәнді түрін алғанша. 15 ғасырға дейін қалқалар тек байлардың иелігінде болды, бірақ өндіріс техникасының жақсаруы арқасында жалпы халыққа қолжетімді арзан құйма бұйымдарды оңай өндіру мүмкін болды.
A buckle or clasp is a device used for fastening two loose ends, with one end attached to it and the other held by a catch in a secure but adjustable manner. Often taken for granted, the invention of the buckle was indispensable in securing two ends before the invention of the zipper. The basic buckle frame comes in a variety of shapes and sizes depending on the intended use and fashion of the era. Buckles are as much in use today as they have been in the past: used for much more than just securing ones belt, instead they are one of the most dependable devices in securing a range of items. The word "buckle" enters Middle English via Old French and the Latin buccula or "cheek strap," as for a helmet. Some of the earliest buckles known are those used by Roman soldiers to strap their body armor together and prominently on the balteus and cingulum. Made out of bronze and expensive, these buckles were purely functional for their strength and durability vital to the individual soldier. The baldric was a later belt worn diagonally over the right shoulder down to the waist at the left carrying the sword, and its buckle therefore was as important as that on a Roman soldier’s armor. Bronze Roman buckles cames in various types. Not only used for practical purposes, these buckles were also decorated. A Type I Roman buckle was a “buckle plate” either decorated or plain and consisted of geometric ornaments. Type IA Roman buckles were similar to Type I buckles but differed by being long and narrow, made of double sheet metal, and attached to small D shaped buckles (primarily had dolphin heads as decorations). Type IB “buckle loops” were even more similar to Type IA buckles, only difference being that instead of dolphin heads, they were adorned with horse heads. There were also Type II buckles (Type IIA and Type IIB) used by Romans, but all types of Roman buckles could have served purposes for simple clothing as well, and predominantly, as a military purpose. Aside from the practical use found in Roman buckles, Scythian and Sarmatian buckles incorporated animal motifs that were characteristic to their respective decorative arts. These motifs often represented animals engaged in mortal combat. These motifs were imported by many Germanic peoples and the belt buckles were evident in the graves of the Franks and Burgundies. And throughout the Middle Ages, the buckle was used mostly for ornamentation until the second half of the 14th century where the knightly belt and buckle took on its most splendid form. Buckles remained exclusively for the wealthy until the 15th century where improved manufacturing techniques made it possible to easily produce a cheaper molded item available to the general population.
Құралымдары
Қалқа негізінен төрт негізгі бөліктен тұрады: рама, қапшақ, табан және тістік. Ең көне римдік қалқалар қарапайым D пішінді болып келген, онда тістік немесе тіл бір жағынан екінші жағына дейін созылады. 14 ғасырда қос ілмекті немесе "8" пішінді рамалы қалқалар пайда болды. Осы қалқалардың тістіктері орталық тіреуге бекітіледі. Көп бөлікті, қапшақтары мен алынып-қойылатын шұңқыры бар қалқалар, әсіресе аяқ киімде жиі кездесетін, 17 ғасырда пайда болды.
The buckle essentially consists of four main components: the frame, chape, bar, and prong. The oldest Roman buckles are of a simple D shaped frame, in which the prong or tongue extends from one side to the other. In the 14th century, buckles with a double loop or "8" shaped frame emerged. The prongs of these buckles attach to the center post. The appearance of multi part buckles with chapes and removable pins, which were commonly found on shoes, occurred in the 17th century.
Қалқа
Рама - бұл қаптың ең көрінетін бөлігі және қаптың басқа бөліктерін бірге ұстайды. Қап рамалары әртүрлі пішінде, мөлшерде және әшекейлеуде болады. Рама пішіні қарапайым шаршы немесе тіктөртбұрыш болуы мүмкін, бірақ сопақ немесе дөңгелек пішінде де болуы мүмкін. Раманың кері қисығы бүкіл қаптың қалың материалды, мысалы, былғарыны бекітуге арналғанын көрсетеді. Бұл кері қисық пішін қалың материалдың ұшын таяқшаға өткізуді жеңілдетеді. Бірақ рама пішіні тек шаршылар мен сопақтармен ғана шектелмейді, раманың әшекейлеуі оның қандай пішінге ие болатынын анықтайды. Рама қаптың ең үлкен бөлігі болғандықтан, барлық әшекейлер оған орналастырылады. Әшекейлер үшбұрышты пішіндерден бастап, адамдар мен жануарлардың суреттеріне және қалаған ұйымның белгілеріне дейін алуан түрлі болады. Көбінесе белбеу қаптары тақта түрінде жасалады, сондықтан олар қап тақтасы деп аталады.
The frame is the most visible part of the buckle and holds the other parts of the buckle together. Buckle frames come in various shapes, sizes, and decorations. The shape of the frame could be a plain square or rectangle, but may be oval or made into a circular shape. A reverse curve of the frame indicated that the whole buckle was intended to be used for securing a thick material, such as leather. This reverse curve shape made it easier to thread the intended thick material end over the bar. But the shape of the frame is not limited to simply squares and ovals, the decoration of the frame itself defines the shape it will turn out to be. Since the frame is the largest part of the buckle, any and all decorations are placed on it. Decorations range from wedged shapes, picture references to people and animals, and insignia of a desired organization. The belt buckle chapes are frequently made in a form of a plate, thus the name buckle plate.
Ұрлық
Тіс (немесе штырь) әдетте болаттан немесе басқа металл түрлерінен жасалады. Дәстүрлі белдіктерде, материалды алдын ала белгіленген ұзындықта бекіту үшін тіс тока арқылы өтеді. Америкада тіс токның тілі деп аталады, мысалы, "тілді тока". Тіл қанағаттанарлық түрде бекітілген кезде ғана тіс қолданылады.
The prong (also named pin) is typically made out of steel or other types of metal. In conventional belts, the prong fits through the buckle to secure the material at a pre set length. The prong is usually referred to as the tongue of the buckle in America, as in 'lock tongued buckle'. Prong is only used when the tongue is permanently fixed in position.
Бара
Баған шапан мен тістікті рамаға бекітуге арналған. Егер тістіктер мен шапан қапсырма дизайнынан алынса, қапсырма жылжымалы бағанмен жабдықталған, ол реттелген белбеудің кернеуімен орнында ұсталады.
The bar serves to hold the chape and prong to the frame. When prongs and chapes are removed from the buckle design, the buckle incorporated a movable bar relying on the tension of the adjusted belt to keep it in place.
Металл
Бірінші белгілі қаптар мыстан жасалған, олардың беріктігі мен ұзақ қызмет ету қабілеті әскери қолдану үшін маңызды болды. Соңғы бірнеше жүз жыл бойы қаптар мыстан (мыс пен мырыш қорытпасынан) жасалып келді. 18 ғасырда мыстан жасалған қаптарға темір жолақтар, ілмекшелер және тістер қосылды, себебі бөлшектерді әртүрлі өндірушілер жасаған. Күміс те қаптар жасауда қолданылды, оның иілгіштігі, беріктігі, тұрақтылығы және әдемі жылтыры бар. Кез келген жылтыр металл қоспасы болып табылатын ақ металл да барлық стильдегі қаптарда қолданылды; алайда, егер темір болса, ылғалды ортада қалса, тот басады.
The first known buckles to be used were made out of bronze for their strength and durability for military usage. For the last few hundred years, buckles have been made from brass (an alloy of copper and zinc). In the 18th century, brass buckles incorporated iron bars, chapes, and prongs due to the parts being made by different manufactures. Silver was also used in buckle manufacturing for its malleability and for being strong and durable with an attractive shine. White metal, any bright metallic compound, was also used in all styles of buckles; however, if iron was present, rust will form if it is allowed to be exposed and remain in damp conditions.
Мүсін
Жемшөпті әсемдемелер жемшөп қабығынан жасалған және көбінесе әйелдер киімдері үшін қолданылған. Әсемдеме жасау үшін жазық, үлкен бет қажет болғандықтан, оларды жасауға жиі острица (устрица) пайдаланылған. Сапасы мен түсі, әрине, әртүрлі болады – сары мен ақ қабаттарынан бастап қоңыр немесе сұр түске дейін.
Pearl buckles have been made from pearly shells and usually for ladies’ dresses. Since a reasonable size flat surface was needed to make a buckle, oyster was commonly used to make these types of buckles. The quality and color of course vary, ranging from layers of yellow and white to brown or grey.
Ағаш
1930 жылдардағы Ұлы депрессия мен екі дүниежүзілік соғыс кезінде қажетті материалдар жетіспегенде, әшекейлердің маңыздылығы төмендеді және өндірушілер оларды арзанға шығарудың жолдарын іздеуге мәжбүр болды. Олар ағашқа бұрылды, себебі оны қолмен немесе қарапайым станоктармен оңай өңдеуге болады және суреттерді ағашқа басып салуға болатын. Бірақ ағашпен жұмыс істеуде мәселелер туындады. Ағаштың сұрғылт түсін бояумен немесе гипсті әшекейлермен жақсартуға жасалған кез келген әрекет, әшекей жуылса, бірден кетіп қалатын.
When preferred materials were scarce during the Great Depression of the 1930s and the two World Wars, buckles became a low priority and manufactures needed to find ways to continue to produce them cheaply. Makers turned to wood as a cheap alternative since it was easily worked by hand or simple machinery by impressing the designs onto the wood. But there were problems using wood. Any attempt to brighten the wood’s dull appearance with painted designs or plasterwork embellishments immediately came off if the buckle were to be washed.
Тері
Белбеулер толығымен былғарыдан жасалмайтын, себебі былғарыдан жасалған жақтау мен табан белбеудің толық салмағын немесе белбеу мен қапсырманың көтеруі тиіс нәрсенің салмағын ұстап тұруға жеткіліксіз болар еді. Дегенмен, былғары (немесе боялған жұмсақ былғары, әдетте әйелдер киімінің түсіне сәйкес келетін) арзан материалдарды жасыру үшін, сатып алуға лайық өнім жасау мақсатында қолданылатын.
Buckles were not entirely made out of leather because a frame and bar of leather would not be substantial enough to carry a prong or the full weight of the belt and anything the belt and buckle intend to support. However, leather (or dyed suede, more common to match a lady’s garment color) was used more as a “cover up” for cheap materials to create a product worthy of buying.
Шыны
Бұғаулар шыныдан жасалмайтын, керісінше, шыны металл бұғаудың бүкіл қаңқасын жабатын сәндік элемент ретінде қолданылған. Шыныдан қаптама жасаудың бір жолы – металл қаңқаға жеке шыны дискілерді жабыстыру. Тағы бір күрделі жолы – шыны дискінің артына сым орнатып, содан соң сымды бұғаудың оюлы қаңқасындағы тесіктен өткізу. Шыны одан әрі қаңқаның артқы жағына бүгіп немесе қақпақтай жайып бекітілген.
Buckles were not made out of glass; rather the glass was used as a decorative feature that covered the entire frame of a metal buckle. One method of creating glass buckles was gluing individual discs of glass to the metal frame. Another more intricate method was to set a wire into the back of a glass disc, and then threading the wire through a hole in the fretted frame of the buckle. The glass was further secured by either bending it over the back of the frame or splayed out like a rivet.
Полимерлер
1869 жылы ойлап табылған термопластик түрі – целлулоид, бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сирек және тек әшекейлеу үшін ғана қолданылды. Соғыстан кейін ол кеңінен коммерциялық масштабта өндіріле бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін химия өнеркәсібі зор дамуға ие болды, онда целлулоид және казеин, бакелит сияқты басқа да пластиктер қапсырма жасау өнеркәсібінің негізін құрады. Бүгінде найлон сияқты көптеген термопластикалық полимерлер түрлі салаларда бекіту механизмі ретінде қолданылады.
Celluloid, a type of thermoplastic invented in 1869, was used sparingly and only for decoration until after World War I where it began to be produced on a wider commercial scale. After World War II, the chemical industry saw a great expansion where Celluloid and other plastics such as Casein and Bakelite formed the basis of the buckle making industry. Many thermoplastic polymers such as nylon are now used in snap fit buckles for a wide variety of applications.
Қалқа мен қапшық
Екі бос ұшты бекітуге арналған кез келген құрылғыны қаптама деп атағанмен, егер ол екі бөлек бөліктен тұрса, біреуі ілгек, екіншісі тізбек болса, оны кілті деп атау керек. Кілтілер 19 ғасырдың басында бір анық кемшілігімен кеңінен танымал болды: әрбір белбеу ұшы кілтінің әр бөлігіне бекітілгендіктен, белбеудің көлемі, әдетте, серіппелі панель қосылмаса, реттелмейтін еді.
Although any device that serves to secure two loose ends is casually called a buckle, if it consists of two separate pieces with one for a hook and the other for a loop, it should be called a clasp. Clasps became increasingly popular at the turn of the 19th century with one clear disadvantage: since each belt end was fixed to each clasp piece, the size of the belt was typically not adjustable unless an elastic panel was inserted.
Қалқаның тігілуі немесе жылжуы
Шұңқырсыз немесе тістігі жоқ тоқаны тоқаның жиегі немесе сырғанау деп атайды. Ол осылайша жасалған болуы мүмкін, немесе үнемі пайдалану кезінде тістіктері тозып кеткен болуы мүмкін. Бұл тип үйде киім тігу кезінде жиі қолданылды (белдеу ұшы қарапайым ілгек және көзбен бекітілетін), сондай-ақ, мысалы, аяқ киім алдына сияқты, көзге ұнамайтын иілгішті жасыру үшін әшекейлеу мақсатында ғана қолданылды. Мұндай тоқалар көптеген бағалаулы заттарды байланыстыру үшін қолданылады, мысалы, үй жануарларының қауіпсіздік бауларын, қауіпсіздік белбеулерін, жеке құтқару жилеттерін, белдік сөмкелерді және басқа да сөмкелерді, белбеулерді, қару ұстау бауларын және етіктерді. Оны "парашют тоқасы" деп те атайды. Олар көбінесе үштік сырғанаулармен (tri-glide) бірге қолданылады.
A buckle without a chape or prongs is called a buckle trim or slide. It may have been designed this particular way or it may have lost its prongs through continuous use. This type was frequently used in home dress making (belt end being secured with the simple hook and eye) and was purely used for decoration for items such as shoe fronts to conceal unattractive elastic fitting. This sort of buckle may be found connecting many strapped items such as pet harnesses, safety harnesses, personal flotation jackets, fanny packs and other bags, belts, gun slings, and boots. It is also known as the "parachute buckle". They are often used in conjunction with tri glide slides.
Вестрен және каубой (белгілі белбеу) бұрандалары
АҚШ-та, 1860 жылдардағы Америка Азамат соғысы кезінде әскерилердің кейбіреуі мыс белбеу қаптарын таққан. Бұл қаптардың ілгіші тікелей белбеуге бекітілген, сондықтан оларда жылжымалы бөліктер болмаған. 1920 жылы осы типтегі қаптар Калифорния штатындағы Сан-Францискодағы «Сиыр сарайында» өткен кәсіби родео жарыстарының жеңімпаздарына сыйлық ретінде табысталды. 1920 жылдары және одан кейін бұқа шабу, барабанға шабу, жылқы арқанмен ұстау, асық ату және басқа да родео шеберліктері бойынша жарыстардың чемпиондарына кубок ретінде қолданылды. 1950 жылдары Голливудтың вестерн фильмдерінде үлкен, жылтыр белбеу қаптарын киген ковбойлар бейнеленді, бұл ел және батыс сәніне әсер етті. 1990 жылдары ел және батыс би жарыстары да осы дәстүрді жалғастырып, өз би чемпиондарына чемпиондық қаптар тапсырды. Қазіргі заманғы батыс белбеу қаптары көбінесе күміс, мыс, қалайы, мырыш қорытпасы немесе тот баспайтын болаттан жасалады.
In the United States, during the American Civil War of the 1860s, some members of the military wore brass belt buckles. These buckles had a pin that was inserted directly into the belt, thus not having any moving parts. In 1920, this type of buckle was awarded to winners of professional rodeo contests at the San Francisco Cow Palace in California. Throughout the 1920s and later, they were used as trophies awarded to champions of bull riding, barrel racing, steer roping, bronc riding and other rodeo skill competitions. By the 1950s, Hollywood Westerns featured cowboys wearing large, shiny belt buckles and this influenced country/western fashion. During the 1990s, country/western dance competitions mirrored the practice by awarding championship buckles to their dance champions. Modern day western belt buckles are commonly made of silver, brass, pewter, zinc alloy, or stainless steel.