Кіріспе

1996 жылы Питер Джексонның түсірген фильмі

"Қорықтырғыштар" – Питер Джексонның режиссерлік жұмысы және Фран Уолшпен бірлесіп жазған 1996 жылғы табиғаттан тыс комедиялық қорқыныш фильмі. Фильмде Майкл Дж. Фокс, Трини Альварадо, Питер Добсон, Джон Астин, Ди Уоллес Стоун, Джеффри Комбс, Р. Ли Эрми және Джейк Бузи түскен. "Қорықтырғыштар" әйелі өлтірілгеннен кейін, оның жандыларды көру, есту және олармен сөйлесу қабілетін дамытатын архитектор Франк Баннистердің (Фокс) оқиғасын айтады. Ол бастапқыда жаңа қабілеттерін арбақтармен дос болу үшін пайдаланады, оларды адамдарды қорқыту үшін жібереді, содан кейін "құтылу" үшін олардан жақсы ақы алады. Бірақ, Өлім Періштесі кейпінде пайда болатын бір күш, тірі де, өлген де адамдарға шабуылдай алады, бұл Фрэнкті осы табиғаттан тыс құбылысты зерттеуге итермелейді. Джексон мен Уолш "Қорықтырғыштар" фильмі туралы идеяны "Жақын достар" сценарийін жазу кезінде ойлап тапқан. Атқарушы продюсер Роберт Земекис оларды сценарий жазуға шақырды, бастапқыда "Қорықтырғыштар" фильмін "Криптен келген әңгімелер" телесериалының спин-оффы ретінде түсіруді жоспарлаған. 1994 жылдың қаңтар айында Джексон мен Уолштің алғашқы нұсқасы ұсынылғаннан кейін, Земекис фильмді Джексонның режиссерлік етуі, өзі продюсерлік жасауы және Universal Studios қаржыландырып, таратуы дұрыс екеніне сенді. Визуалды эффекттерді Джексонның Weta Digital компаниясы жасады, ол сол кезде үш жыл ғана болған. Бұған қоса, "Қорықтырғыштар" сол уақытқа дейін түсірілген барлық фильмдерден көбірек сандық эффекттерді қажет еткендіктен, Weta Digital компаниясының эффекттер жұмысына он сегіз ай бойы үлкен күш салынды. Асығыс пост-өндіріс кестесіне қарамастан, Universal Джексонның "Қорықтырғыштар" фильмінің дайын нұсқасынан қатты әсерленді және студия фильмнің көрсетілім күнін үш айға ертерек белгіледі. Фильм кассада үлкен табыс әкелмеді, бірақ сыншылардың оң пікірлерін алды. Фильм культтық жанкүйерлерге ие болды және Джексонның туындыларында культ классигі саналады.

Сюжет

1990 жылы Дебра Баннистер жол апатынан қайтыс болады. Күйеуі Фрэнк сәулет өнерінен бас тартқандықтан, оның аяқталмаған "арман үйі" аяқталмай отыр. Апаттан кейін Фрэнк арбаларды көру қабілетіне ие болады және үш адаммен дос болады: 1970-ші жылдардағы көше бандиті Сайрус, 1950-ші жылдардағы ошақшы Стюарт және Ескі батыстың қарушысы Сот. Жұлдыздар үйлерді қорлап тұрады, сондықтан Франк оларды ақы төлеп "жұрттан шығарады". Жергілікті тұрғындардың көбі оны алаяқ деп санайды. Фрэнк жергілікті денсаулық сақтау қорғаушысы Рей Лински мен оның әйелі Люси, дәрігер болғаннан кейін көп ұзамай, Рей жүрек соғысынан қайтыс болады. Фрэнк, адамдарды өлтіретін, алдымен олардың маңдайларына тек Фрэнк көре алатын нөмірлер белгілейтін, Grim Reaper ретінде пайда болатын бір зат бар екенін біледі. Дебра табылған кезде де осыған ұқсас нөмірге ие болған. Фрэнктің өлтірулерді алдын ала болжау қабілеті оны полиция мен ФБР агенті Милтон Даммерс күдіктінің астына қояды, ол Фрэнктің жауапты екеніне сенімді. Газет редакторы Магда Риз Джонс оған баспасөзде шабуыл жасайды. Фрэнк Риз Джонсты Қаһарлы Жіберушіден құтқара алмағанымен, оны өлтіргені үшін айыптайды. Люси кісі өлтіруді тергеп, Франкқа түрмеде барғанда Қаһарманның нысанасына айналады. Олар Сайрус пен Стюарттың көмегімен қашып құтылады, екеуі де процесте ыдырайды. Люси Франкке гипотермияға ұшыратып, оның жүрегін тоқтату үшін барбитураттарды қолдана отырып, өлімге жақын тәжірибеге ие болуға көмектеседі. Даммерс Люсиді ұрлап, ол Мэнсон отбасының құрбаны болғанын айтады. Жүректік күйінде Франк Қазалы Жүрекке қарсы тұрып, ол 1964 жылы он екі адамды өлтіргені үшін жазаланған психиатриялық аурухана қызметкері Джонни Бартлетттің арбағы екенін біледі. Газеттерде оның ең үлкен қалауы - сериялық кісі өлтіруші болу екені жазылған. Патриция Брэдли, ол кезде жасөспірім, оның серіктесі деп айыпталды, бірақ ол кәмелетке толмағандықтан өлім жазасынан құтылды. Люси Франкты қайта тірілтеді, олар Патрисияға барады. Олар Патрисияның Бартлеттке әлі де ғашық екенін және оның арбасымен достық қарым-қатынаста екенін білмейді. Патрисия ақырында қызының мінез-құлқын бақылап жүрген анасын өлтіреді. Люси мен Франк Бартлетттің рухын Патрисия сақтаған урнаға тұтқындады. Олар Бартлетттің арбасын тозаққа жібереміз деп үміттеніп, қазір тасталып кеткен психиатриялық аурухананың шіркеуіне барады. Патрисия мен Даммерс оларды қираған үйінділер арқылы қуып шығады. Даммерс күлін лақтырып тастап, Бартлетттің арбағын қайтадан босатады, ал Патрисия Даммерсті өлтіреді. Бартлетт пен Патрисияның арбағы Фрэнк пен Люсиді қуып жүр. Фрэнк Бартлетттің арбасының Патрисияның көмегімен әйелі мен маңдайындағы нөмірдің өліміне жауапты екенін және ол өлгеннен кейін де өзінің дене санын (және қорлық) көбейтуге тырысатынын түсінеді. Патрисия Фрэнкті өлтіріп өлтіреді, бірақ Франк оның рухын денесінен жұлып алады, Бартлеттті соларға еруге мәжбүр етеді. Бартлетт Патрисияның арбасын ұстап алады, ал Фрэнк көкке жетеді, онда ол Сайрус, Стюарт және әйелі Дебрамен қайта қосылады. Бартлетт пен Патрисияның рухтары енді көбірек өмірді талап ету үшін қайта оралады деп мәлімдейді, бірақ Көкке апаратын портал тез арада жын-шайтанға ұқсайтын көрініске айналады және екеуін де тозаққа алып кететін алып құрт тәрізді жаратылыс. Фрэнк оның уақыты әлі келмегенін біледі және Дебраның рухы оған "бақсы" болуды айтқан кезде оның денесіне қайтарылады. Фрэнк пен Люси бір-біріне ғашық болады. Люси де енді арбақтарды көре алады. Фрэнк аяқталмаған армандағы үйді қиратып, Люсимен өмір сүреді. Дамерстің көңілді көңілі шериф Уолт Перридің көлігінде жүр. Перри, ол да Фрэнктің досы, оған келіп, полиция Патрисияның бөлмесінен Ouija тақталарының үлкен жиынтығын тапқанын айтады. Бұл Фрэнктің Патрисияның Бартлеттті тірілер әлеміне қайтару үшін қолданғанын түсінуіне себеп болады.

Актерлік құрам

Майкл Дж. Фокс Фрэнк Баннистер рөлінде, әйелінің қазасынан кейін күйзеліске ұшыраған және кейіннен арбаларды аулаушы болған бұрынғы сәулетші. Джексон мен Уолш "Қорқытқыштарды" белгісіз актерлермен төмен бюджеттік фильм ретінде жоспарлағанмен, Земекис өзінің "Болашаққа оралу" жұлдызы Фоксты басты рөлге шақыруды ұсынды. Фокс Джексонмен жұмыс істеуге Торонто халықаралық кинофестивалінде "Көктемгі құштарлық" фильмін көргеннен кейін ынталанды. Элизабет Хоторн Магда Рис Джонс рөлінде, жергілікті газеттің қатыгез британдық редакторы. Сонымен қатар, Питер Джексон пирсингтері бар адам ретінде камео жасады, оның ұлы Билли бесіктегі нәресте, Мелани Лински Люси Линскидің жанында тұрған орынбасар рөлінде камео жасады, Байрон МакКраверли 38-ші құрбанды сомдады, ал Анжела Блумфилд Фрэнктың қайтыс болған әйелі Дебра рөлінде ойнады.

Даму

Питер Джексон және оның әріптес сценаришісі Фран Уолш «Қорқытқыштар» фильмінің идеясын 1992 жылы «Көктемгі жаратылыстар» сценарийін жазу кезеңінде тудырды. Осы күйеу-әйел екеуі «Қорқытқыштар» үшін алғашқы нұсқасын 1994 жылғы қаңтардың басында аяқтады. Земекис олардың сценарийіне настолько әсерленді, фильмді Джексонның режиссерлік етіп, Земекистің атқарушы продюсерлік етіп, ал Universal Pictures қаржыландырып, таратып беруі дұрыс екенін шешті. Universal 1994 жылғы сәуірде 26 миллион долларлық бюджетпен фильмнің дайындық жұмыстарын бастауға жасыл жарық берді. Студия сондай-ақ Джексон мен Земекиске толық шығармашылық бақылау және соңғы монтаждау құқығын берді. Земекис пен Universal Джексонның Жаңа Зеландияны АҚШ-тың Орта Батысына ұқсататындығы туралы шартта келісті. Түсірілім көбінесе Веллингтон және Литтелтон қалаларында, үш апта бойы жүргізілді. Ішкі түсірілімдер Мирамардағы Кампердаун студиясында жүзеге асырылды.

Саундтрек

Фильмнің музыкасын Дэнни Эльфман жазды және шығарды. Ол 1996 жылы MCA Records және Universal Records компаниялары арқылы кассета және компакт-диск түрінде жарық көрді. Фильмнің соңғы титрлерінде Blue Öyster Cult-тың "((Қорықпа)) The Reaper" әнінің New Zealand-дың The Mutton Birds альтернативті рок тобымен орындалған кавер нұсқасы ойнатылады. The Mutton Birds орындаған әннің бұл нұсқасы бұрын 1996 жылы жарық көрген "She's Been Talking" синглінің B жағы ретінде шығарылған еді. Титрлерде сонымен қатар Бонни Брамлетт пен Леон Расселл жазған және Sonic Youth тобы орындаған "Супержұлдыз" әні де бар.

Шығару

Шығарылу күні 1996 жылдың қазаны деп жоспарланған, бірақ Universal студиясының басшылары «The Frighteners» фильмінің дайын емес нұсқасын көргеннен кейін, олар фильмнің шығарылу күнін 1996 жылдың 19 шілдесіне, «жазғы блокбастерлер» уақытына жылжытуға бекінді. Бұған қоса, Universal кинорежиссерге 2005 жылға дейін шықпаған «Кинг-Конг» фильмін жасау мүмкіндігін ұсынды. Джексон Америкалық кино ассоциациясының (MPAA) фильмнің рейтингісіне қатысты шешімімен жиі келіспеді. Universal-ға PG-13 рейтингісінде фильм тапсыруды көздеген Джексон, мүмкіндігінше графикалық зорлық-зомбылықтан аулақ болуға тырысты, бірақ MPAA «The Frighteners» R рейтингісіне лайық деп салды.

Кассалық жинақ

"Қорықтырғыштар" Америка Құрама Штаттарында 1675 кинотеатрда көрсетілді және 5-орынға ие болды, ал тұңғыш демалыс күндері 5 565 495 доллар табыс тапты, орташа есеппен әр кинотеатрға 3335 доллар шамасында. Фильмнің жалқы дүниежүзілік кассалық жиынтығы 29 359 216 долларды құрады. "Қорықтырғыштар" кассада көңіл көншітпеді, мұның басты себебі – "Тәуелсіздік күні" фильмімен бәсекелестік болды. Фильм жарық көргеннен кейін бірнеше жыл өткен соң Джексон Universal компаниясының кең ауқымды маркетингтік кампаниясына наразы екенін айтты, оның ішінде фильм туралы ештеңе білдірмейтін плакат та болды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге орташа есеппен "B-" бағасын берді. Лос-Анджелес Таймс газетінен Кеннет Туран: "Режиссер Питер Джексон Жаңа Зеландиядағы барлық түрлі артықшылықтармен жайлы сезінеді, ол жағдайды жақсы басқарады, тіпті көңіл-күй алаңдата бастағанда да бір қадамды жоғалтпайды", – деп жазды. The New York Times газетінен Джанет Маслин "Қорықтырғыштар" фильмін ұнатып, бірақ "театрдан аралас сезімдермен шықты", – деді. Ол: "Питер Джексон тірі актерлеріне қарағанда, шебер, қиялға толы арнайы эффектілеріне көбірек құлшыныс білдіреді. Егер Джексонның фильмі соншалықты толы болмағанда, бұл жарқын түс "Қорықтырғыштарды" "Бейтерек" фильмінен де асып түсер еді". Deseret News газетінен Джефф Вис фильмдегі актерлік шеберлікті, әсіресе Фокс пен Альварадоның ойынын жоғары бағалады, бірақ "кейбір эпизодтар татымдылық шегінен асып, оқиғаны тоқтатады" деді. Ол сондай-ақ, "егер Джексон "Жаратылыстар" фильмінде көрсеткен салмақтылығын сақтағанда, фильм өзінің түріндегі ең жақсы фильм болуы мүмкін еді" деді. Критик Кристофер Нулл фильмді "Ghostbusters" және "Twin Peaks" араласымы ретінде сипаттады. IGN сайтынан Майкл Друкер фильм Джексонның ең үздік бес фильміне кірмесе де, "оның көруіне зиянсыз әрі қызықты қара комедия" екенін айтты. "Қорықтырғыштар" Джексонның туған жері – Жаңа Зеландиядағы сыншылардан әртүрлі пікірлер алды. Сыншы Джеймс Берардинелли фильм "жаман емес" болғанымен, Джексонның күшті, шынайы өмірдегі ана өлтіру туралы "Жаратылыстар" фильмінен кейін "күткеннен төмен" болды деп санайды. Оның айтуынша, "Қорықтырғыштар" 1996 жылғы жазғы фильмдердің көптеген фильмдерінің біріне айналды. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың біреуін берді және Джексонның біртұтас сюжет құруға қарағанда, протездік макияж дизайны, компьютерлік анимация және арнайы эффектілерге көбірек қызығушылық танытқанын айтты. Эберт пен сыншы Джин Сискел өзінің "Джин Сискел мен Роджер Эбертпен кинотеатрда" телешоуында фильмге "екі бас бармақ төмен" деген баға берді. Chicago Reader газетінен Джонатан Розенбаум фильмнің арнайы эффектілерін "жаман, агрессивті" және "көбейіп бара жатқан" деп сипаттап, "оларға қызығушылықты сақтау – құлағыңа айқайлаған адамға қызығушылық таныту сияқты" деді. Сан-Франциско Хроникасынан Эдвард Гутман: "Қорықтырғыштар" қорқыныш жанрын жаңа бағытқа жылжытудың орнына, визуалды эффектілер мен Дэнни Эльфманның музыкалық сазгерлерінің шабуылынан ыдырайды" деді. The Austin Chronicles журналынан Джои О'Брайен сценарий "көптеген ерекше идеялармен, әдейі диалогтармен және ерекше сипаттамалармен" толтырылғанын айтса да, "өте жылдам және жиі ауысады", сондықтан "көрермендер "Қорықтырғыштар" аяққа жеткенше оқиғаны ұстап алуға тырысады".

Марапаттар

23-ші Сатурн сыйлығында ғылыми фантастика, фантастика және қорқыныш фильмдері академиясы Джексонды «Үздік режиссер» және «Үздік сценарий» номинацияларымен құрметтеді, соңғысын ол әйелі Фрэн Уолшпен бірге бөлісті. «Қорқытқыштар» фильмі «Үздік қорқыныш фильмі» номинациясына, сондай-ақ арнайы эффекттер, грим (Рик Бейкер) және музыка (Дэнни Элфман) номинацияларына ие болды. Майкл Дж. Фокс және Джеффри Комбс та өз жұмыстары үшін номинацияға ұсынылды.