Кіріспе
1992 жылы түсірілген фильм - Сам Раймидің «Зұлымдар армиясы» фильмі – 1992 жылы түсірілген американдық қараңғы фантастикалық комедия. Бұл фильм «Зұлым өліктер» фильмінің үшінші бөлімі және «Зұлым өліктер II» (1987) фильмінің жалғасы. Брюс Кэмпбелл мен Эмбет Дэвидцтің басты рөлдерде ойнауымен, фильм Аш Уильямстың (Кэмпбелл) орта ғасырлардағы тұтқындығы мен қазіргі заманға оралу үшін жасаған күресін, зұлымдықпен шайқасуын көрсетеді. Фильм Universal Pictures компаниясымен жасалған келісімшарт аясында, «Darkman» (1990) фильмінің қаржылық сәттілігінен кейін түсірілді. Түсірілім 1991 жылы Калифорнияда өтті. Фильмдегі макияж және арнайы эффектілерді екі компания жасады: Тони Гарднер мен оның Alterian, Inc. компаниясы Аш пен Шиланың макияжына жауапты болды, ал Kurtzman, Nicotero & Berger EFX Group қалған арнайы эффектілерді жасады. Бұрын «Орманда», «Зұлым өліктер» және «Зұлым өліктер II» фильмдерінде жұмыс істеген Том Салливан да визуалды эффектілерге үлес қосты. «Зұлымдар армиясы» фильмінің премьерасы 1992 жылдың 9 қазанында Ситжес кинофестивалінде өтті, ал АҚШ-та 1993 жылдың 19 ақпанында көрсетілді. 11 миллион долларлық бюджетке қарсы 21,5 миллион долларлық табыс әкелді және сыншылардың оң пікірлерін алды. Сыншылар Раймидің режиссерлік шеберлігін, фильмнің әзіл-қалжыңын, визуалды эффектілерін және Кэмпбеллдің актерлік өнерін жоғары бағалады, бірақ бұрынғы фильмдермен салыстырғандағы жеңіл тонға сын тартты. АҚШ кассасында үлкен табысқа жете алмаса да, фильм видео форматта сәтті сатылып, серияның жанкүйерлері арасында культты мәртебеге ие болды. Фильм «Зұлым өліктер» фильмінің сату агенті және «Зұлым өліктер II» атқарушы продюсері Ирвин Шапироға арналды, ол 1989 жылы фильмнің түсіріліміне дейін қайтыс болды.
Army of Darkness is a 1992 American dark fantasy comedy film directed, co written, and co edited by Sam Raimi. The film is the third installment in the Evil Dead film series and the sequel to Evil Dead II (1987). Starring Bruce Campbell and Embeth Davidtz, it follows Ash Williams (Campbell) as he is trapped in the Middle Ages and battles the undead in his quest to return to the present. The film was produced as part of a production deal with Universal Pictures after the financial success of Darkman (1990). Filming took place in California in 1991. The makeup and creature effects for the film were handled by two different companies: Tony Gardner and his company Alterian, Inc. were responsible for the makeup effects for Ash and Sheila, while Kurtzman, Nicotero & Berger EFX Group was credited for the remaining special makeup effects characters. Tom Sullivan, who had previously worked on Within the Woods, The Evil Dead, and Evil Dead II, also contributed to the visual effects. Army of Darkness had its premiere at the Sitges Film Festival on October 9, 1992, and was released in the United States on February 19, 1993. It grossed $21.5 million total over its $11 million budget and received generally positive reviews from critics, who praised Raimi's direction, humor, visuals and Campbell's performance, though criticism was aimed at the lighter tone compared to the previous films. Despite not being a box office success in the U. S., it became a success on video release and later garnered a cult following from fans of the series, along with the other two films in the trilogy. The film was dedicated to The Evil Dead sales agent and Evil Dead II executive producer Irvin Shapiro, who died before the film's production in 1989.
Сюжет
Қателікпен орта ғасырға көшірілген Эш Уильямсты лорд Артурдың адамдары тұтқындап, оны герцог Генридің тыңшысы деп күдіктенді, өйткені Артур Генримен соғыста болды. Ол тұтқынға алынған Генримен бірге құлдыққа түседі, оның мылтығы мен моторлы арауы тәркіленеді және Артурдың қасына әкелінеді. Аш бір Deadite-ді өлтіріп, Артурдың Дана кісісінен қаруын қайтарып алады. Генри мен оның адамдарын босатуды талап еткеннен және дедейтті жұрт алдында өлтіргеннен кейін Эш батыр ретінде аталып өтіледі. Ол Артурдың қаза тапқан рыцарларының бірінің әпкесі Шилаға қызығады. Дананың айтуынша, Эш өзінің уақытына тек сиқырлы "Ex Mortis" некрономиконы арқылы ғана қайта оралады. Аш некрономиконды іздеуді бастайды. Ол жын-перілер ормандарына кіргенде, көрінбейтін күш Эшты жел диірменге қарай қуып барады, ол айнаға соқтығысады. Айнаның сынықтарындағы Аштың кішкентай бейнелері тіріліп, оны қарсы алады, біреуі оның тірі өлшеміне айналады, оны Аш бөлшектеп, көмеді. Некрономиконның орнына келгенде, ол бір емес, үш кітапты табады және қайсысының шынайы екенін анықтауы керек. Соңғы сәтте кітапты қауіпсіз алып тастауға мүмкіндік беретін сөздің соңғы сөзін ұмытып кеткенін түсінген ол "Клату barada nikto" деп айтуға тырысады. Ол кітапты алып, қайтпақ болып жүгіріп келеді. Бұл арада Эшке беймәлім оның айла-амалы сәтсіз аяқталып, оның денесі өлімнен қайта тіріліп, басқа Deadites-ті Қараңғылық Армиясына біріктіреді. Қайтып оралғаннан кейін Эш өзінің уақытына қайта оралуын талап етеді. Алайда, Шиланы ұшқан Deadite ұрлап алады, кейін оны "Зұлым Эш" өзгертеді. Аш саны жағынан аз адамдарды армияға қарсы айдап әкетуге бел буады, ал адамдар қарсылық білдіре келіседі. 1973 жылғы Олдсмобиль Дельта 88 оқулықтарынан алған білімін және Генри герцогтың көмегін пайдаланып, Эш солдаттарды Дедайттардан жеңіске жеткізеді, "Зұлым Эшті" жарылып, Шиланы құтқарады және Артур мен Генридің арасында татулық орнатады. Некрономиконнан үзінді қолданып, Дана кісі оған бұрынғыдай сөз тіркесін оқығаннан кейін оған ермек беріп, қазіргіге қалай оралуға болатынын айтады. Қазіргі уақытта Эш өзінің оқиғасын S Mart дүкеніндегі әріптесіне айтып береді. Ол өзінің оқиғасына қызығушылық танытқан әйел әріптесімен сөйлескенде, аман қалған Deadite, өйткені Эш соңғы сөзді ұмытып кетті, клиенттерге шабуыл жасайды. Аш оны Винчестер мылтығымен өлтіреді және "Патшаға сәлем, сәби" деп айқайлайды, содан кейін әріптесін құмарлықпен сүйеді.
Бастапқы аяғы
Фильмнің түпкілікті аяқталуы үшін Некрономиконнан алынған бір бөлімді пайдаланып, Дана адам Ашқа қазіргі уақытқа оралу үшін алты тамшы эликсир жұтып алуын айтады. Алайда, құлап жатқан тастардың салдарынан назары шашырағандықтан, Аш өзінің уақытына дұрыс оралу үшін қажетті эликсир мөлшерін қате есептеп, алты тамшының орнына жеті тамшы жұтып алады. Осының нәтижесінде Аш адамзат өркениетінің қираған пост-апокалиптикалық Лондон қаласында оянады және уақытынан қалып қойғанына қатты ренжіді. Universal Pictures бұл аяқталуға қарсылық білдірді, себебі оның тоны тым қараңғы және көңіл көтерілмейді деп санайды, сондықтан одан да жақсырақ және оптимистік аяқталу түсіріліп, соңында фильмнің көрсетілімдік нұсқасына қосылды.
Даму
Үшінші "Evil Dead" фильмін жасау жоспарлары бірнеше жылдан бері, тіпті "Darkman" түсірілімінен бұрын да айтылып келді. "Evil Dead II" халықаралық аренада жеткілікті қаржы тапқандықтан, Дино Де Лаурентис оның жалғасын қаржыландыруға келісім берді. Режиссер және сценарийші Сэм Райми әр түрлі көздерден шабыттанды, соның ішінде әдебиеттен – Марк Твеннің "А Коннектикут янки король Артурдың сарайында" және Джонатан Свифттің "Гулливердің саяхаттары" романдарынан, ал кинодан – "Синдбадтың жетінші саяхаты", "Джейсон және аргонавттар", "Үш қасқыр" және "Конан-варвар" фильмдерінен. Брюс Кэмпбеллдің сөзіне сүйенсек, "Evil Dead II" бастапқыда 1300 жылға оралып, өткенге саяхаттау үшін жоспарланған, бірақ сол кезде бұл мүмкін болмады. Сондықтан, 1300 жылға арналған оқиғаның болатыны белгісіз болғандықтан, аралық нұсқа жасауға шешім қабылданды". Кастинг кезінде жарнамалық суреттер жасалып, "Variety" басылымында жарияланды, бірақ бюджет сюжетке жеткіліксіз деп танылды. Жобаның алғашқы атауы "Ортағасырлық өлім" болды, кейін ол "Evil Dead III: Army of Darkness" деп өзгертілді. "Army of Darkness" атауы "Evil Dead II" түсірілімі кезінде Ирвин Шапиро ұсынған идеяның нәтижесі болды.
Жазу
Бастапқыда Райми Скотт Шпигельді "Қараңғылық армиясы" сценарийін бірлесіп жазуға шақырды, өйткені ол "Зұлым өлілер 2" фильмінде жақсы жұмыс істеген еді, бірақ ол Клинт Иствудтың "Жаңадан келген" фильмін қайта жазумен айналысып жатқан. "Оңай дөңгелектер" атты фильмнің сценарийін жазудағы сәтті тәжірибеден кейін Сэм және оның інісі Иван бірлесіп фильмді жазуға бел буды. Олар "Darkman" фильмінің түсіріліміне дейін және түсірілім барысында сценарий үстінде жұмыс істеді. "Darkman" фильмін түсіргеннен кейін олар сценарийді алып, оны толықтырып, жақсартты. Райми Иванның "кейіпкерлерді жақсы сезінетінін" және сценарийге көбірек комедиялық элементтер енгізгенін айтады. Кемпбелл еске алады: "Біз бәріміз оны үйден шығаруға келістік. Бастапқы нұсқаларда үшінші бөлім де сол үйдің ішінде түсірілуі керек еді, бірақ біз: "Бәріміз сол үйді білеміз, енді басқа орынға көшу керек" дедік. Үшеуіміз оқиғаны 1300 жылға орнатуға шешім қабылдадық, себебі ол көбірек қызығушылық тудырады". Кемпбелл мен Таперт сценарийдің нұсқаларын оқып, Раймиге өз пікірлерін жеткізер еді, ал ол қай ұсыныстарды қабылдау керектігін, қайларын жобадан шығару керектігін шешетін.
Алдын ала өндіріс
Бастапқы бюджет 8 миллион доллар болатын, бірақ дайындық кезеңінде бұл жеткіліксіз екені анық болды. "Darkman" да қаржылық сәттілікке қол жеткізді, ал Де Лаурентис Universal компаниясымен бірнеше фильмге келісім жасағандықтан, "Army of Darkness" сол фильмдердің біріне айналды. Студия фильмнің 12 миллион долларлық бюджетінің жартысын қаржыландыруға шешім қабылдады. Дегенмен, фильмнің амбициялы көлемі мен кең ауқымды арнайы эффектілері Кэмпбелл, Райми және продюсер Роберт Тапертті жаңа соңғы сахнаны түсіру үшін ұжымдық жалақыларынан 1 миллион доллар жұмсауға мәжбүр етті, сондай-ақ, бақытсыз әйелдің алып тіреулерді құлатуы туралы көріністі түсірмеді. Визуалды эффекттердің супервайзері Уильям Меса Раймиге Виктор Флемингтің "Жанна д'Арк" фильмінен алынған үлкен шайқас көріністерін бейнелейтін раскадровкаларды көрсетті, ол олардан 25 кадрды таңдап алды. Раскадровка суретшісі режиссермен тығыз жұмыс істеді, "Жанна д'Арк" раскадровкаларындағы кадрларды фильмдегі шайқас сахналарымен үйлестіру үшін. Трейси Лордс 2001 жылы "Мен рөл алмадым, бірақ мен Брюспен [Кэмпбеллмен] жақсы қарым-қатынас орнаттым" деді, ол кейін "Hercules: The Legendary Journeys" телесериалында қонақ ролінде жұмыс істеді.
Түсірілім
Негізгі түсірілім студияда және натурный түсірілімдерде өтті. "Қараңғылық әскері" Бронсон каньоны мен Васкез Рокс табиғи аймақ паркінде түсірілді. Ішкі түсірілімдер Голливудтағы Introvision студиясында жүзеге асырылды. Раймидің Introvision технологиясын қолдануы Рей Гаррихаузеннің тоқтату анимациясына жасалған құрмет болды. Introvision Гаррихаузен және басқалар қолданған дәстүрлі артқы проекцияның орнына тірі актерлермен бірге алдыңғы проекцияланған суреттерді пайдаланады. Introvision компоненттерін үйлестіру арқылы шынайы көрініс эффектісіне қол жеткізілді. Бұл эффектіні жасау үшін Райми 60 фут биіктігіндегі Scotchlite алдыңғы проекциялық экрандарды, миниатюраларды және фондық пластиналарды қолданды. Режиссердің сөзіне göre, бұл техниканың артықшылығы – "фонның болмауы мен кейіпкердің әдеттегі өзара әрекеттесуінің керемет деңгейі". Түсірілім 1991 жылдың ортасында басталды және шамамен 100 күнге созылды. Бұл жазғы түсірілім болды. Актёрлар мен түсірілім тобы Калифорния штатының Актон қаласының жанында, Мохаве шөлінің шетінде салынған үлкен сарай декорацияларында күндіз қатты ыстыққа, ал түнде суыққа шыдады. Фильмнің көп бөлігі түні бойы түсірілді, ал түсірілім тобы фильмнің көп бөлігін күн ұзын, түн қысқа болатын жазда түсірді. Бір орынды жарықтандыруға бір жарым сағат кетіп, түсірілім тобына бір көріністі түсіруге бар болғаны алты сағат қалады. Ақша мәселесі кинематографист Билл Поупты дүйсенбіден жұмаға дейін белгілі бір сағаттарда ғана түсіруге мәжбүр етті, себебі оған стандартты жалақы төлене алмады. Меса көптеген экшн-сцендерді демалыс күндері түсірді. Кэмпбелл үшін бұл қиын түсірілім болды, өйткені ол ұрыс сахналары үшін күрделі хореографияны үйренуге тиіс болды, бұл актердің қарсыластарының жоқ екенін есте сақтауын қажет етті. Меса еске алады: "Брюс кейде ашуланып, сөккінілер айтатын, өйткені сандық жүйемен жұмыс істеу керек болды. Сэм Брюске мүмкіндігінше қиындық тудыруды бұйырды. 'Оны азапқа салып, қиын жағдайға түсіріңдер!' Сондықтан біз өте қиын кадрларды ойлап таптық, кейде оларды отыз жеті рет түсіруге тура келді". Кейбір сахналарда, мысалы, Evil Ash қабірстанның бойымен келе жатып, оның қаңқа әскерлері тірілгенде, тоқтату анимациясы тірі қаңқа қуыршақтарымен үйлестірілді, олар механикалық түрде басқарылды, протездер мен визуалды эффекттер қолданылды. Кэмпбелл каскадерді баспалдақтан төмен итеру сахнасында оның бетінің төменгі жағы броняның бір бөлігімен соқтығысып, қан кетуге себеп болды. Кэмпбелл жарасын емдеу үшін жергілікті шұғыл жәрдемге жеткізілді, онда пластикалық хирург Кэмпбеллдің бетіндегі көптеген жасанды кесулерді көргеннен кейін: "Бұл қайсысы?" – деп сұрады. Аштің бетіндегі жарақаттар мен кірдің сақталуын қамтамасыз ету үшін түсірілім алаңындағы макияж шебері Кэмпбеллдің бетіне бекітілетін пластикалық шаблонды пайдаланды. Фильм жасаушылар бастапқыда Evil Dead II-де Аш пен Олдсмобильдің ортағасырлық Англияның жеріне аспаннан құлауын қайта түсіруді жоспарлаған, бірақ Кэмпбелл кейінірек бұрынғы фильмнен кадрларды қайта пайдаланбау себебінің "құқықтық мәселеге" байланысты екенін айтты. Кэмпбелл бастапқыда баспалдақтан секіруі керек еді, ал Олдсмобиль жақын жердегі жолға орнатылған кранға ілінген ұшақ кабелінен төмен түсірілуі керек еді. Алайда, кранның астындағы тірек аяқтары істен шығып, машина жерге құлап, кран шағыл шұңқырға құлады. Кэмпбелл атап өтті: "Қиындықтарға қарамастан, ақырында 1986 жылғы кадрларды пайдаландық".
Өндірістен кейінгі
Дино Де Лаурентис Райми мен оның командасына фильмді қалағандай түсіруге еркіндік бергенімен, Universal пост-өндірісті өз қолына алды. Universal Раймидің монтаждауын, әсіресе Аш болашақтағы, апокалиптикалық шөлде оянатын соңғы сахнасын жағымсыз деп санады, себебі олар бұл тым қараңғы деп ойлады. Бір айдан кейін Калифорнияның Малибу қаласындағы ағаш дүкенінде көңіл көтеріңкірек аяқталу түсірілді. (Райми кейіннен: «Шындығында, мен екі аяқталудың болуын ұнатамын, бір балама әлемде Брюс қиын жағдайда, ал екінші әлемде ол бір қызық батыр») деді. Негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін екі ай өткен соң, Санта-Моникада қайта түсірілімдер басталды, онда Эш жел тегершігінде және Бриджит Фондамен түсірілген сахналар бар болды. Райми фильмді аяқтау үшін 3 миллион доллар қажет болды, бірақ Universal оған ақша беруден бас тартып, Ханнибал Лектер кейіпкерінің құқықтарын Де Лаурентиспен дауласуына байланысты шығаруды кейінге шегерді, себебі Universal «Қозылардың үнсіздігі» фильмінің жалғасын түсіру үшін бұл құқықтар қажет болды. Мәселе ақыры шешілді, бірақ «Қараңғылық әскері» фильмінің премьерасы 1992 жылдың жазынан 1993 жылдың ақпанына дейін ықпалдастырылды. Фильмнің постері үшін Universal Кэмпбеллді бірнеше рет суретке түсіріп, оның бетіне сұмдық үңілуді сұрады. Олар оған Фрэнк Фразеттаның суретінің эскизін көрсетті. Актердің оны мақұлдауына бір күн берілді, әйтпесе, оған айтылғандай, фильмке жарнамалық кампания болмайтын еді. Райми Америкалық кино ассоциациясы фильмнің басында әйел Deadite өлтірілгені үшін NC-17 рейтингісін берген кезде қосымша қиындықтарға тап болды. Universal PG-13 рейтингін қалады, сондықтан Райми бірнеше монтаждар жасады, бірақ әлі де R рейтингісінде қалды. Жауап ретінде Universal фильмді 81 минутқа дейін қысқартқан және ақырында кинотеатрларда R рейтингісімен көрсетілген 87 минуттық нұсқаны жасаған сыртқы монтажшыларға тапсырды.
Музыка
Дэнни Эльфман, "Darkman" фильміне музыка жазған, "Army of Darkness" үшін "Өлілер шеруі" тақырыбын жазды. Қайта түсірілімдер аяқталғаннан кейін, "Зұлым өлілер" және "Зұлым өлілер II" фильмдеріне музыка жазған Джозеф ЛоДука фильмнің музыкасын жазуға қайта келді. Композитор синтезаторлар туралы білімін пайдаланып, Сиэтл симфониясымен жазу алдында көптеген музыкалық бөлімдерді үлгі түрінде ұсына алды. Музыканың винилдік нұсқасы 2015 жылдың 3 және 4 қазанында Остин қаласында өткен MondoCon іс-шарасында Mondo Records арқылы жарияланды.
Кассалық жинақ
Army of Darkness 1993 жылғы 19 ақпанда АҚШ-тағы 1387 кинотеатрда көрсетілді, алғашқы апта соңында $4,4 миллион (жалпы кірістің 38,5%) табалдырынан асты. $11 миллиондық бюджетпен түсірілген фильм АҚШ-та $11,5 миллион, ал әлем бойынша $21,5 миллион кіріс әкелді.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің мақұлдау рейтингі 87 рецензия негізінде 68%, орташа бағасы 6.6/10. Сайттың сыншыларының пікірі былай: "Бұл трилогияның соңғы бөлігінде бұрынғы қорқынышты атмосфера азайып, көптеген қорқыныш элементтерінен бас тартылған. Алайда, Брюс Кэмпбеллдің әзілге құмар мінезі мен Сэм Раймидің классикалық визуалды эффекттерге жасаған ишараты көңілді оқиғаны қамтамасыз етеді." Metacritic сайтында фильм 32 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкаладан 59 бал алды, бұл "аралас немесе орташа пікірлер" дегенді көрсетеді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екеуін беріп, "Бұл фильм Evil Dead II сияқты қызықты немесе күлкілі емес, мүмкін, өйткені комикалық тәсіл қайта қолданылғандай сезіледі" деп жазды. The New York Times газетіндегі рецензиясында Джанет Маслин "Кэмпбелл мырзаның еркектік, пародиялық кейіпі режиссердің әжуалы көзқарасына толық сәйкес келеді" деп атап өтті. The Washington Post үшін жазған рецензиясында Дессон Хоу фильмнің стилін жоғары бағалады: "Билл Поуптың операторлық жұмысы динамикалық және тиісті түрде қарбалас. Визуалды және грим эффектілері (суретшілер Уильям Меса, Тони Гарднер және басқалардың еңбегі) керемет шығармашылықпен жасалған." Дегенмен, Entertainment Weekly фильмге "C+" бағасын беріп, "Бұл актерлердің көпшілігі Голливудтың еңбек етпейтін массовкасына ұқсайды. "Қараңғылық әскері" Джейсон мен аргонавттар туралы оқиғаның қайталауына айналғанда, соғысатын қаңқалар армиясымен бірге, фильм пародия мен әсерлілік арасындағы құдыққа құлап кетті" деп жазды.
Марапаттар
Army of Darkness 1994 жылы ең үздік қорқынышты фильм номинациясы бойынша «Сатурн» сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ «Ең үздік грим» номинациясына ұсынылды. Army of Darkness Avoriaz фантастикалық кинофестивалінде Grand Prix жүлдесіне ұсынылды және 1993 жылы Брюссель халықаралық фантастикалық кинофестивалінде «Алтын қарыға» ие болды. Фильм Fantasporto фестивалінде де сыншылар жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ 1993 жылы «Ең үздік фильм» санатында Халықаралық фантастикалық кино сыйлығына ұсынылды. Бұған қоса, ол испандық халықаралық кинофестиваль – Ситжесте «Ең үздік фильм» номинациясына ұсынылды.
Болашақ
2013 жылдың наурыз айында, «Evil Dead» франшизасының жалғасы ретінде шығатын фильмге аз ғана уақыт қалғанда, Раими келесі «Evil Dead» фильмінің «Army of Darkness 2» болатынын мәлімдеді. Кэмпбелл өзінің үлкен, бірақ міндетті түрде дана емес, Аш рөлінде ойнайтынын растады. Наурыз айында өткен WonderCon панелінде Кэмпбелл және 2013 жылғы фильмнің режиссері Феде Альварес олардың басты жоспары Альварестің «Evil Dead 2» және Раймидің «Army of Darkness 2» фильмдерінен кейін Аш пен Мияның оқиғаларын біріктіретін жетінші фильм түсіру екенін айтты. Кейін қазан айында Кэмпбелл ComicBook.com сайтына берген сұхбатында Аш рөлін жалғасында тағы да ойнайтынын растады. Феде Альварес өзінің Twitter аккаунтында Раими жалғасты режиссерлік ететіні туралы хабарлама жариялады. Бірақ кейін Кэмпбелл өзінің оралып ойнайтыны туралы қауесеттің жалған екенін мәлімдеді. 2014 жылдың шілдесінде Кэмпбелл жоспарланған жалғастың орнына өзі басты рөлде ойнайтын телесериал болуы мүмкін екенін айтты. «Ash vs Evil Dead» сериалының он бөлімдік маусымы 2015 жылдың 31 қазанында Starz телеарнасында көрсетілді, пилоттық бөлімін Сэм Райми жазып, режиссерлік етті. Universal компаниясымен заңдық мәселелерге байланысты «Army of Darkness» оқиғалары бірінші маусымда тікелей айтылмады, бірақ кейін мәселе шешіліп, екінші маусымда сол фильмдегі оқиғаларға сілтеме жасалды. Кэмпбелден басқа, сериалда Дана ДеЛоренцо, Рей Сантьяго, Ли Крониннің сценарийі мен режиссерлігімен түсірілген, Алисса Сазерленд, Лили Салливан, Габриэль Эколс, Морган Дэвис, Нелл Фишер және Миа Чаллис ойнаған «Evil Dead Rise» атты жаңа «Evil Dead» фильмі 2023 жылдың 21 сәуірінде кинотеатрларда көрсетілді.
A new Evil Dead film, entitled Evil Dead Rise, written and directed by Lee Cronin and starring Alyssa Sutherland, Lily Sullivan, Gabrielle Echols, Morgan Davies, Nell Fisher, and Mia Challis was theatrically released on April 21, 2023.
Рөлдік ойын
Eden Studios, Inc. 2005 жылы Army of Darkness ролдік ойынын жариялады.
Бейне ойындар
2000 жылғы «Evil Dead: Hail to the King» видео ойыны және 2003 жылғы «Evil Dead: A Fistful of Boomstick» фильмнің оқиғаларынан бірнеше жыл өткен соң «Army of Darkness» фильмінің жалғасы болып табылады. Екі ойынды да THQ баспасы шығарды; «Hail to the King» PlayStation, Dreamcast және Microsoft Windows платформалары үшін, ал «A Fistful of Boomstick» PlayStation 2 және Xbox платформалары үшін жарық көрді. 2011 жылы Backflip Studios әзірлеген және MGM Interactive баспасынан шыққан «Army of Darkness: Defense» атты мұнараны қорғау жанрындағы мобильді ойын iOS және Android үшін қолжетімді болды. 2022 жылғы «Evil Dead: The Game» видео ойыны Saber Interactive компаниясымен PlayStation 4, PlayStation 5, Windows, Xbox One және Xbox Series X/S платформалары үшін шығарылды. Ойынға «Army of Darkness» фильмінен Ash, Lord Arthur, Duke Henry the Red сияқты ойналатын кейіпкерлер қосылды, сондай-ақ «Army of Darkness» фильмінен орын-жайлар ұсынылған «Castle Kandar» картасы жүктеліп алынатын контент (DLC) ретінде қолжетімді болды.