Кіріспе
Evil Dead II (жарнамалық материалдарда Evil Dead 2: Dead by Dawn деп те аталады) – 1987 жылы түсірілген американдық комедиялық қорқыныш фильмі. Оны Сэм Райми Скот Шпигельмен бірлесіп жазды және режиссерлік етті. Evil Dead фильмдер сериясының екінші бөлімі, ол The Evil Dead (1981) фильмінің қайта түсірілімі және жалғасы (немесе "re quel") болып саналады. Фильмде Брюс Кэмпбелл Ash Williams рөлінде ойнайды, ол сүйіктісімен бірге орманның шалғайдағы шатырына демалысқа келеді. Ол ежелгі кітаптан оқылған үнтаспаны табады, оны ойнағанда оны билеп, азаптайтын бірнеше джендеттерді босатады. Crimewave (1985) фильмінің сынға ұшырағаннан және коммерциялық сәтсіздікке тап болғаннан кейін, Райми, продюсер Роберт Таперт және Кэмпбелл олардың жарнамашысы Ирвин Шапироның талабы бойынша The Evil Dead фильмінің жалғасын жасауға кірісті. Алғашқы фильмді қолдаған автор Стивен Кинг жобаны продюсер Дино Де Лаурентиске ұсынды, ол онымен режиссерлік дебютін Maximum Overdrive (1986) түсірген болатын. Де Лаурентис фильмді қаржыландыруға келісіп, фильм жасаушыларға алғашқы фильмге қарағанда әлдеқайда үлкен бюджет бөлді. Райми оқиғаны орта ғасырларға және уақыт саяхатына орналастыруды жоспарлағанмен, Де Лаурентис фильмдің алдыңғысына ұқсас болуын өтінді. Evil Dead II 1986 жылы Солтүстік Каролина штатының Уэдесборо қаласында және Мичиган штатының Детройт қаласында түсірілді. Фильмде Марк Шостром, Грег Никотеро, Роберт Курцман және Том Салливан сияқты суретшілер тобы жасаған кең көлемді тоқтатылған анимация және протездік макияж эффекттері қолданылды. Аяқталған фильм 1987 жылдың 13 наурызында АҚШ-та көрсетілді. The Evil Dead сияқты, ол сыншылардың жоғары бағасын алды, олар оның юморын, Раймидің режиссерлігін және Кэмпбеллдің актерлік шеберлігін мақтады. Көптеген адамдар оны алдыңғы фильмнен жақсы деп санайды және оны ең ұлы қорқыныш фильмдерінің бірі деп есептейді. Ол шектеулі көрсетілімге қарамастан, кассада сәл табысқа жетті, шамамен 6 миллион доллар жинады. Бірінші фильм сияқты, Evil Dead II де үлкен халықаралық жанкүйерлер қауымын жинады. 1992 жылы оның тікелей жалғасы – Army of Darkness шықты, ол Раймидің бастапқы идеясын пайдаланды; 2013 жылы – Evil Dead (қайта түсірілім және жалғас); ал 2015 жылы – Ash vs Evil Dead телесериалы жарық көрді. Серияның бесінші фильмі Evil Dead Rise 2023 жылдың 21 сәуірінде шықты.
Evil Dead II (also known in publicity materials as Evil Dead 2: Dead by Dawn) is a 1987 American comedy horror film directed by Sam Raimi, who co wrote it with Scott Spiegel. The second installment in the Evil Dead film series, it is considered both a remake and sequel (or "re quel") to The Evil Dead (1981). It stars Bruce Campbell as Ash Williams, who vacations with his girlfriend to a remote cabin in the woods. He discovers an audio tape of recitations from a book of ancient texts, and when the recording is played, it unleashes a number of demons which possess and torment him. After the critical and commercial failure of Crimewave (1985), Raimi, producer Robert Tapert, and Campbell began work on a sequel to The Evil Dead at the insistence of their publicist Irvin Shapiro. Having endorsed the original film, author Stephen King brought the project to the attention of producer Dino De Laurentiis, with whom he had been making his directorial debut Maximum Overdrive (1986). De Laurentiis agreed to provide financial backing, and assigned the filmmakers a considerably larger budget than they had worked with on the original film. Although Raimi had devised a premise set in the Middle Ages and involving time travel, De Laurentiis requested that the film be similar to its predecessor. Evil Dead II was shot in Wadesboro, North Carolina and Detroit, Michigan in 1986, and featured extensive stop motion animation and prosthetic makeup effects created by a team of artists that included Mark Shostrom, Greg Nicotero, Robert Kurtzman and Tom Sullivan, the latter of whom returned from the original film. The finished film was released in the United States on March 13, 1987; due to its high level of violence, it was released through a pseudonymous distributor to curb an anticipated X rating from the Motion Picture Association of America. Much like The Evil Dead, it was widely acclaimed by critics, who praised its humor, Raimi's direction, and Campbell's performance; many have considered it superior to its predecessor and similarly as
one of the greatest horror films ever made. Despite being given a somewhat limited release, it was a minor box office success, grossing just under $6 million. As with the first film, Evil Dead II has accumulated a large, international cult following. In 1992, it was followed by the direct sequel Army of Darkness, which utilized Raimi's original premise; in 2013, it was followed by the soft reboot and continuation Evil Dead; and in 2015, it was followed by the television series Ash vs Evil Dead. A fifth film in the series, Evil Dead Rise, was released on April 21, 2023.
Сюжет
Эш Уильямс және оның сүйіктісі Линда орманның ішіндегі, көрінбейтін шатырға романтикалық демалысқа келеді. Шатырда Эш, шатырдың бұрынғы тұрғыны, археолог Реймонд Ноубидің археологиялық қазба кезінде тапқан «Өлілер кітабынан» – Некрономикон Ex Mortis-тен үзінділерді оқыған таспасын қосады. Таспадан оқылған дұға зұлым күшті (Кандариялық Шайтан деп те аталады) босатады, ол Линданы өлтіріп, кейін оған ие болып, оны «өлгенге» айналдырады. Эш оны балтамен шауып, шатырдың жанындағы терең емес қабірге көмуге мәжбүр болады. Таң атқанда зұлым күш Эшті орманға лақтырады. Шайтан оған біраз уақыт бойы билік етеді, бірақ таң атқанда ол түсініксіз түрде қалыпты күйіне оралады. Ол аймақтан қашып кетуге тырысады, бірақ шатырға дейінгі көпірдің қирағанын көреді. Рух оны шатырға дейін қуып жетеді, онда Линданың қайта тірілген басы оған шабуыл жасап, қолын шағады. Ол сарайға жүгіреді, онда оның бассыз денесі оған бензопиламен шабуыл жасайды, бірақ ол күшті болып, «өлген» Линданы өлтіреді. Оның оң қолы билікке ие болып, оны өлтіруге тырысады, ол оны мылтықпен кесуден бұрын, оны мылтықпен атуға тырысады, бірақ қол оны мазақтап, ақырында құтылады. Темірде Ноубидің қызы Энни және оның зерттеу серіктесі Эд Гетли Некрономиконның жоғалған беттерін алып қазбадан оралады, тек қираған көпірді табады. Олар жөндеуші Джейк пен оның қыз жолдасы Бобби Джоны шатырға басқа жолды көрсету үшін шақырады, онда олар қанға батқан Эшті табады. Ол Эннидің ата-анасын өлтірді деп ойлап, Энни мен басқалар оны жертөлеге қамап қояды. Төрт жаңа келген адам Ноубидің қалған жазбасын тыңдайды, оның әйелі Генриетта Кандариялық Шайтанды қалай билегенін, оны өлтіріп, жертөлеге көміп қойғанын егжей-тегжейлі баяндайды. Генриетта, қазір «өлген», Эдді иеленеді; Эш оны балтамен шауып тастайды. Бобби Джо қашып құтылуға тырысады, бірақ шайтанға билік бақтары оған шабуыл жасап, оны өлімге сүйреп әкетеді. Энни Некрономиконның екі бетіне аударма жасайды, содан кейін Джейк оларға қарсы шығып, беттерді жертөлеге лақтырып, оларды Бобби Джоны табуға мәжбүрлейді. Эш тағы да билікке ие болып, Джейкке шабуыл жасайды. Энни шатырға қашып кетеді және Генриетта оны өлтірер алдында Джейкті (ол оны иеленген Эш деп ойлап) қасақана пышақпен шағады. «Өлген» Эш Энниді өлтіргісі келеді, бірақ Линданың әшекейін көргеннен кейін өзінің қалыпты күйіне оралады. Эннидің көмегімен Эш бензопиланы өзгертіп, оң қолының тұяғына бекітеді және мылтықтың оқпанын кесіп алады. Некрономиконның жоғалған парақтарын жертөледен тапқаннан кейін Эш Генриеттаны өлтіреді. Сырттағы ағаштар үйді қиратуға кіріседі. Энни дұғаның тек бірінші жартысын оқығанын және екінші жартысын аяқтауға тырысатынын айтады. Ол оны оқып жатқанда, Эштің кесілген қолы Кандариялық пышақты қолданады. Ол жарақаттан қайтыс болғанға дейін дұғаны аяқтауға тырысады. Дұға уақыт айналымын ашып, тек шайтанды ғана емес, сонымен қатар Эш пен оның «Олдсмобиль Дельта 88»-ін де ішке тартады. Эш пен оның «Олдсмобиль» орта ғасырларда жерге қонады. Бір топ рыцарь оған қарсы шығып, оны бастапқыда «өлген» деп ойлайды, бірақ оның назарынан басқа нәрселер кетеді. Эш оны мылтығымен атып тастайды, олар оны құтқаруға келген батыр ретінде қарсы алады, бұл оның күйреп, қайғыдан айқайлауға себеп болады.
Даму
The Evil Dead фильмінің жалғасы туралы идея бірінші фильмнің түсірілімі кезінде талқыланды. Фильмнің жарнамашысы Ирвин Шапиро, жазушы-режиссер Сэм Раймиді мұндай фильмнің идеясын жасауға ынталандырды. Сценарист Шелдон Леттичпен бірлесіп жұмыс істеген Райми, Эшті уақыт порталы арқылы орта ғасырларға жұтып жіберілген, онда ол көптеген өлгендермен кездесетін сюжетке тоқтады. Шапиро бұл идеяға қызығып, 1984 жылдың мамырында «Evil Dead II: Evil Dead and the Army of Darkness» деп аталған жобаны насихаттау үшін сауда журналдарында жарнамалар жариялады. Universal Pictures және 20th Century Fox одан бас тарғаннан кейін, жалғасы Раймидің келесі фильмі – Джоэл мен Итан Коэнмен бірлесіп жазылған комедиялық/қылмыстық фильм «Crimewave» (1985) пайдасына тоқтатылды. «Crimewave» сыншылар мен көрермендердің қызығушылығын тудырмағаннан кейін, Райми және оның Renaissance Pictures-тегі серіктестері – продюсер Роберт Таперт және актер/продюсер Брюс Кэмпбелл, тағы бір сәтсіздіктің олардың тоқтап қалған мансабын одан әрі қиындататынын біліп, Шапироның жалғастыру туралы ұсынысын қабылдады. «Evil Dead II» дамуы бастапқыда «Crimewave» фильмін қаржыландырып, таратумен айналысқан Embassy Pictures компаниясымен бірлесіп басталды, бірақ фильм жасаушылар бес айлық дайындық жұмысынан кейін тоқтап қалғандай сезініп, болашақ актерлер мен түсірілім тобының мүшелерімен әңгімелесуді бастады. «The Thinner» адаптациясы Де Лаурентис пен Кинг арасындағы келісімнің бір бөлігі болды. Ол кезде Кинг өзінің «Трактар» атты әңгімесі негізінде «Maximum Overdrive» (1986) атты алғашқы адаптациясын түсіріп жатқан еді. Ол Райми мен оның әріптестері «Evil Dead II» туралы сұрақ қойған түсірілім тобының бір мүшесімен кешкі ас ішіп, Кингке фильмнің қаржыландыру табуда қиындыққа тап болғанын айтты. Бұл туралы естіген Кинг, алғашқы фильмге жақсы пікір жазып, оның Канн кинофестивалінде көрермендердің сүйіктісіне айналуына көмектескен, Де Лаурентиске қоңырау шалып, фильмді қаржыландыруды сұрады. Фильмдегі жертөледегі егеуқұйрық «Сеньор Кохонес» деп аталды («cojones» испан тілінде «жауырындар» деген мағынаны білдіреді). Фильмнің тұсаукесер кешінде түсірілім тобы таланттар сайысын өткізді, онда Райми мен Кэмпбелл The Byrds тобының «Eight Miles High» әнін орындады, ал Никотеро гитарада ойнады.
Музыка
Музыкасын Джозеф ЛоДука жазды, ол «Зұлым өліктер» трилогиясының тағы екі музыкасын да жазған. 2017 жылы Waxwork Records фильмнің 30 жылдығына орай саундтректі винил тақтасында шығарды.
Алдын ала босату
Бастапқы фильм сияқты, "Evil Dead II" де жоғары деңгейдегі зорлық-зомбылық салдарынан цензуралық қиындықтарға тап болды. DEG Америкалық киноассоциациясының (MPAA) мүшесі болғандықтан, Райми шарт бойынша фильмді R рейтингісімен түсіруге міндетті болды. Аяқталған фильмді қарап шыққаннан кейін, DEG басшылары "Evil Dead II" фильміне X рейтингісі берілуі мүмкін екенін, бұл оның коммерциялық мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін екенін сезді. Соңында DEG "Evil Dead II" фильмін MPAA-ға қарауға жібермеуге және олардың фильмге қатысқандығын экранда көрсетпеуге шешім қабылдады. Оның орнына, Де Лаурентистің күйеу баласы Алекс Де Бенедетти басқаратын фирма – "Rosebud Releasing Corporation" құрылды, ол фильмнің АҚШ-тағы шығарылымын жүзеге асыруға жауапты болды, бұл фильмті рейтингсіз көрсетуге мүмкіндік берді. "Rosebud" техникалық түрде тарату желісіне ие болмаса да, DEG фильмді ел бойынша 340 кинотеатрға брондаған және фильмнің жарнамалық кампаниясын жасаған және төлеген. "Evil Dead" және "Army of Darkness" фильмдеріне ұқсас, "Evil Dead II" де көптеген DVD нұсқаларымен шығарылды. Фильм 2000 жылдың 29 тамызында Anchor Bay компаниясы арқылы лимиттік басылымда шығарылды, ал 2005 жылдың 27 қыркүйегінде Necronomicon кітабына ұқсас дизайнмен қайта шығарылды. 2007 жылдың 2 қазанында фильм Blu-ray форматында, ал 2011 жылдың 15 қарашасында Lionsgate Home Entertainment компаниясы 25 жылдығына орай Blu-ray және DVD форматтарында қайта шығарылды. 2016 жылдың 13 қыркүйегінде Lionsgate компаниясы фильмді Blu-ray форматында қайта шығарды. Фильмнің 4K Ultra HD Blu-ray нұсқасы 2018 жылдың 11 желтоқсанында жарық көрді. Фильм 2003 жылы Ұлыбританияда 2 аймақтық "Evil Dead" трилогиясының бөлігі ретінде DVD форматында шығарылды. 2007 жылы StudioCanal компаниясы Германияда фильмнің 25 жылдығына арналған ағаштан жасалған басылымын шығарды. Фильм 2014 жылы Австралияда "The Evil Dead", "Army of Darkness" және 2013 жылғы қайта түсіріліммен бірге "Evil Dead Anthology" жинағының бөлігі ретінде Blu-ray форматында шығарылды.
Сыни жауап
Empire журналы фильмді мақтап, "қатты қанды, виртуоздық, гиперкинетикалық қорқыныш фильмінің жалғасы кинематографиялық арсеналдағы барлық тәсілдерді қолданады" және "Брюс Кэмпбелл мен Райми – құдайлар" екенін айтты. The New York Times газетінен Кэрин Джеймс оны "Сэм Раймидің таланты мен өркендеп келе жатқан шеберлігінің нағыз, бірақ ерекше дәлелі" деп сипаттады. Леонард Мальтин бастапқыда фильмді екі жұлдызбен бағалаған, бірақ кейін рейтингін үш жұлдызға көтерді. Роджер Эберт Chicago Sun Times газеті фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, оны "өте әдемі сатира, көрушіні билеуге итермелейтін" деп атады. Ол фильмнің сюрреализмдік атмосферасын, комедиялық уақытын және "қатал, төмен бюджеттік қарқындылығын" жоғары бағалады. Эберт "егер сіз бәрінің арнайы эффекттер екенін білсеңіз және көптеген фильмдер көрген болсаңыз, сондай-ақ юмор сезіміңіз болса, Evil Dead 2-де керемет уақыт өткізе аласыз" дейді. The Washington Post газетінің Ричард Харрингтоны шолуын аяқтап, "актерлік шеберлік 50-ші жылдардағы B-фильмдерінен тікелей алынған. Экспозиция қиын, дыбыр тақырыбы көне, финал ақымақтық. Бірақ жаман талғамды жасау оңай деп кім айтты?" деді. Керісінше, Chicago Reader газетінің Пат Грэмы қорқыныш пен комедияның қосылуын ұнатпады, шолуында "көктемгі юмор мен иесінше Райми Коэн ағайындыларының танымал тобына ұмтылып бағуда, бірақ осы шаршатарлық әрекетіне қарағанда, ол мақсатын асырып жіберді" деп жазды. Entertainment Weekly фильмді "Ең үздік 50 культ фильмі" тізімінде 19-орынға қойды. Sight and Sound оны "Барлық уақыттағы 50 ең күлкілі фильм" тізімінде 34-орынға орналастырды. 2008 жылы Empire журналы Evil Dead II-ді "Барлық уақыттың 500 ең ұлы фильмі" тізіміне енгізіп, 49-орын берді. PopMatters-тің J.C. Maçek III: "Қайта түсірілім мен жалғастырудың тең бөлігі, екінші фильм Брюс Кэмпбеллді Эш рөлінде қайтару арқылы алғашқы фильмдей қанды және қорқынышты болды, тіпті бұрынғыдан да көп ағаштарға жасалған зорлық, дене мүшелерін бөлу және қан шашырау болды. Екінші жағынан, Evil Dead II – өте күлкілі және дауыс көтеріп күлдіретін комедия." 2016 жылы Playboy журналының Джеймс Харизмасы фильмді "Түпнұсқалардан әлдеқайда жақсы 15 жалғастыру" тізімінде 12-орынға қойды.
Танымал мәдениетте
The Elvis Dead, ағылшын комедиялық сахналық қойылымы, Evil Dead II-ді Элвис Пресли стилінде қайта өңдейді. 1993 жылы шыққан Doom атты бірінші тұлғадан ойналатын видео ойыны Evil Dead II-ге шабыттанды. Ойынның бағдарламашысы Джон Кармак команданың ойнаған Dungeons & Dragons кампанияларынан шабыт алып, Evil Dead II және Aliens стильдерін үйлестіре отырып, технологияны қолданып демонмен күресу идеясын ойлап тапты. 1991 жылы ЛаТурдың "People Are Still Having Sex" әнінде фильмнен алынған "hello lover!" деген диалог үзіндісі қолданылған. The Hives тобының 2023 жылғы "Bogus Operandi" музыкалық видеосы Evil Dead 2 фильмінен күшті шабыт алып, демондық кассета, орманнан түсірілген кадрлар және ақ көзді зомбилерді қамтиды.