Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фармакологиялық өлшемдер
Pharmacological measurement
Фармакологияда биожетімділік – сіңірудің бір саласы болып табылады және қолданылған дәрінің жүйелік айналымға жеткен үлесін (%) көрсетеді. Дәрілік затты тамырға (интравенозды) енгізген кезде, оның биожетімділігі 100% құрайды. Дегенмен, дәрілік затты тамырға емес, басқа жолдармен енгізгенде, ішек эпителийі арқылы сіңірілуі және алғашқы метаболизмге байланысты биожетімділігі төмендейді. Сондықтан, математикалық тұрғыдан алғанда, биожетімділік – экстраваскулярлық препараттың плазмадағы дәрілік зат концентрациясының уақытқа қатысты қисығының астындағы ауданының (AUC) интраваскулярлық препараттың AUC-ге қатынасына тең. AUC жүйелік айналымға өткен доза мөлшеріне пропорционалды болғандықтан қолданылады. Дәрілік заттың биожетімділігі – орташа мән болып табылады; халық арасындағы айырмашылықты ескеру үшін ауытқу диапазоны ± символымен көрсетіледі.
In pharmacology, bioavailability is a subcategory of absorption and is the fraction (%) of an administered drug that reaches the systemic circulation. By definition, when a medication is administered intravenously, its bioavailability is 100%. However, when a medication is administered via routes other than intravenous, its bioavailability is lower due to intestinal epithelium absorption and first pass metabolism. Thereby, mathematically, bioavailability equals the ratio of comparing the area under the plasma drug concentration curve versus time (AUC) for the extravascular formulation to the AUC for the intravascular formulation. AUC is used because AUC is proportional to the dose that has entered the systemic circulation. Bioavailability of a drug is an average value; to take population variability into account, deviation range is shown as ±.
Фармакологияда
Биожетімділік – берілген ксенобиотиктің қан айналымына (жүйелік айналымға) жеткен дозасының проценттік көрсеткішін сипаттауға қолданылатын термин. Ол f әрпімен (немесе проценттік көрсетілгенде F) белгіленеді.
Bioavailability is a term used to describe the percentage of an administered dose of a xenobiotic that reaches the systemic circulation. It is denoted by the letter f (or, if expressed in percent, by F).
Тамақ ісі ғылымдарында
Тамақтану ғылымында, қоректік заттар мен дәрілік емес диеталық ингредиенттерді қабылдауды қамтитында, биологиялық қолжетімділік тұжырымы фармацевтикалық индустриямен байланысты жақсы анықталған стандарттардан мүлдем құрыла қоймайды. Фармакологиялық анықтама осы заттарға қолданылмайды, себебі олардың сіңірілуі мен пайдаланылуы субъектінің тамақтану жағдайы мен физиологиялық күйіне байланысты, бұл жеке адамдар арасында одан да үлкен айырмашылықтарға (жеке-жеке өзгерістерге) әкеледі. Сондықтан, диеталық қоспалар үшін биологиялық қолжетімділік – берілген заттың сіңірілуге қабілетті және пайдалануға немесе сақтауға қолжетімді мөлшері ретінде анықталуы мүмкін. Фармакология және тамақтану ғылымдарында биологиялық қолжетімділік, препарат концентрациясының уақыт бойынша өзгеру графигінің астындағы ауданы (AUC) арқылы өлшенеді.
In nutritional science, which covers the intake of nutrients and non drug dietary ingredients, the concept of bioavailability lacks the well defined standards associated with the pharmaceutical industry. The pharmacological definition cannot apply to these substances because utilization and absorption is a function of the nutritional status and physiological state of the subject, resulting in even greater differences from individual to individual (inter individual variation). Therefore, bioavailability for dietary supplements can be defined as the proportion of the administered substance capable of being absorbed and available for use or storage. In both pharmacology and nutrition sciences, bioavailability is measured by calculating the area under curve (AUC) of the drug concentration time profile.
Қоршаған орта ғылымдары немесе ғылым
Биологиялық қолжетімділік – қоршаған ортадағы әртүрлі заттардың тірі организмдерге өтуінің өлшемі. Ол көбінесе егін өндірісінде (ерігіштігінің шектелуі немесе топырақ колоидтарына өсімдіктерге қажетті заттардың сіңуіне байланысты) және микроорганизмдердің тағам тізбегінен зиянды заттарды жоюында (әйтпесе ыдырайтын заттардың қоршаған ортада қолжетімсіз фазаларға сорбциялануына немесе бөлінуіне байланысты) шектеуші фактор болып табылады. Ауыл шаруашылығындағы маңызды мысал – топырақтың төмен pH-та темір және алюминий фосфаттарымен, ал жоғары pH-та кальций фосфаттарымен түзілген тұнбалардың салдарынан туындаған өсімдіктердің фосфор тапшылығы. Топырақтағы зиянды заттар, мысалы бояудан шыққан қорғасын, ластанған топырақты жеген жануарлар үшін фосфорлық тыңайтқыштардың артық мөлшерін қолдану арқылы қолжетімсіз болуы мүмкін. Еріткіштер немесе пестицидтер сияқты органикалық ластаушылар топырақ минералдарына сіңген немесе суды қажет ететін органикалық заттарға бөлінген кезде микроорганизмдерге қолжетімсіз болып, осылайша қоршаған ортада тұрақтап қалуы мүмкін.
Bioavailability is the measure by which various substances in the environment may enter into living organisms. It is commonly a limiting factor in the production of crops (due to solubility limitation or absorption of plant nutrients to soil colloids) and in the removal of toxic substances from the food chain by microorganisms (due to sorption to or partitioning of otherwise degradable substances into inaccessible phases in the environment). A noteworthy example for agriculture is plant phosphorus deficiency induced by precipitation with iron and aluminum phosphates at low soil pH and precipitation with calcium phosphates at high soil pH. Toxic materials in soil, such as lead from paint may be rendered unavailable to animals ingesting contaminated soil by supplying phosphorus fertilizers in excess. Organic pollutants such as solvents or pesticides may be rendered unavailable to microorganisms and thus persist in the environment when they are adsorbed to soil minerals or partition into hydrophobic organic matter.
Абсолютті биологиялық қол жетімділік
Абсолютті биожетімділік – бұл белсенді заттың жүйелік айналымдағы биожетімділігін интравендік емес жолмен (яғни, ауыз арқылы, букалды, көз арқылы, мұрын арқылы, тік ішек арқылы, трансдермальды, тері астына немесе тіл астына) енгізгеннен кейін, интравендік жолмен енгізгеннен кейінгі биожетімділікпен салыстырады. Бұл – дәрілік заттың интравендік емес қолданылуымен салыстырғанда, дәрілік заттың интравендік қолданылуымен салыстырғандағы әсерінің (AUC) үлесі. Салыстыру дозаны нормалау арқылы жүргізілуі тиіс (мысалы, әртүрлі дозалар немесе емделушілердің әртүрлі салмағы ескерілуі керек); осыған байланысты сіңген мөлшер тиісті дозаны бөлу арқылы түзетіледі. Фармакологияда дәрілік заттың абсолютті биожетімділігін анықтау үшін, препараттың плазмадағы концентрациясының уақытқа қатысты графигін (IV) және экстраваскулярлық (интравендік емес, яғни ауыз арқылы) енгізгеннен кейін алу үшін фармакокинетикалық зерттеу жүргізу қажет. Абсолютті биожетімділік – интравендік емес дозаның түзетілген AUC қисығы астындағы ауданының (AUC) интравендік AUC-ге бөлінуі. Ауыз арқылы (po) берілетін препараттың абсолютті биожетімділігін (F) есептеу формуласы төменде берілген (онда D – енгізілген доза). Сондықтан, интравендік жолмен берілген препараттың абсолютті биожетімділігі 100% (f = 1) болады, ал басқа жолдармен берілген препараттардың абсолютті биожетімділігі көбінесе бірден кем болады. Егер бірдей белсенді заттарды қамтитын екі түрлі дозалық форманы салыстырып, екі препараттың биожетімділігін салыстыратын болсақ, бұл салыстырмалы биожетімділік деп аталады. Жүйелік сіңірудің нақты көлемін білу (абсолютті биожетімділік деп аталады) пайдалы болғанымен, іс жүзінде ол ойлағандай жиі анықталмайды. Мұның себебі – оны бағалау үшін интравендік анықтама қажет, яғни, барлық енгізілген препараттың жүйелік айналымға жететініне кепілдік беретін енгізу жолы. Мұндай зерттеулер айтарлықтай шығынға түседі, оның ішінде жеткілікті қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін клиникалық емес токсикалық сынақтарды жүргізу қажеттілігі, сондай-ақ ерігіштіктің шектеулі болуынан туындаған ықтимал мәселелер бар. Алайда, бұл шектеулерді өте төмен дозаны (әдетте бірнеше микрограмм) изотоптық таңбаланған препаратты терапиялық, изотоптық таңбаланбаған ауызша дозамен бірге беру арқылы жеңуге болады (изотоптық таңбаланған интравендік дозасы таңбаланбаған ауызша дозадан алынған препараттың жүйелік концентрациясын бұзбайтындай төмен болуы керек). Интравендік және ауызша концентрацияларды олардың әртүрлі изотоптық құрамы бойынша ажыратуға болады, осылайша оларды бір дозаны енгізуден ауызша және интравендік фармакокинетиканы анықтау үшін пайдалануға болады. Бұл әдіс эквивалентсіз клиренсі бар фармакокинетикалық мәселелерді жояды, сондай-ақ интравендік дозаны токсикологиялық және құрастырудың ең аз мөлшерінде қолдануға мүмкіндік береді. Бұл әдіс алғаш рет 13C сияқты тұрақты изотоптар мен массалық спектрометрияны қолдану арқылы изотоптарды массалық айырмашылықпен ажырату үшін қолданылды. Соңғы уақытта 14C белгісі бар препараттар интравендік жолмен енгізіледі және изотоптық белгісі бар препаратты өлшеу үшін акселераторлық массалық спектрометрия (AMS) және белгісі жоқ препараттың массалық спектрометриясы қолданылады. Интравендік фармакокинетиканы немесе абсолютті биожетімділікті анықтау үшін нормативтік талаптар жоқ, алайда нормативтік органдар кейде экстраваскулярлық жолмен абсолютті биожетімділік туралы ақпаратты биожетімділік төмен немесе өзгермелі болып көрінген жағдайларда және терапиялық дозаларда фармакодинамика мен фармакокинетика арасында дәлелденген байланыс бар болған жағдайларда сұрайды. Мұндай жағдайларда абсолютті биожетімділік зерттеуін жүргізу үшін препаратты интравендік жолмен енгізу қажет. Дамытылып жатқан препаратты интравендік жолмен енгізу арқылы үлестіру көлемі (V) және клиренс (CL) негізгі фармакокинетикалық параметрлері туралы құнды ақпарат алуға болады. Нәтижесінде, тамақтану ғылымдарында салыстырмалы биожетімділік немесе биоэквиваленттілік биожетімділіктің ең көп қолданылатын өлшемі болып табылады, ол бір диеталық ингредиенттің бір формуласының биожетімділігін екіншісімен салыстырады.
Absolute bioavailability compares the bioavailability of the active drug in systemic circulation following non intravenous administration (i. e., after oral, buccal, ocular, nasal, rectal, transdermal, subcutaneous, or sublingual administration), with the bioavailability of the same drug following intravenous administration. It is the fraction of exposure to a drug (AUC) through non intravenous administration compared with the corresponding intravenous administration of the same drug. The comparison must be dose normalized (e. g., account for different doses or varying weights of the subjects); consequently, the amount absorbed is corrected by dividing the corresponding dose administered. In pharmacology, in order to determine absolute bioavailability of a drug, a pharmacokinetic study must be done to obtain a plasma drug concentration vs time plot for the drug after both intravenous (iv) and extravascular (non intravenous, i. e., oral) administration. The absolute bioavailability is the dose corrected area under curve (AUC) non intravenous divided by AUC intravenous. The formula for calculating the absolute bioavailability, F, of a drug administered orally (po) is given below (where D is dose administered). Therefore, a drug given by the intravenous route will have an absolute bioavailability of 100% (f = 1), whereas drugs given by other routes usually have an absolute bioavailability of less than one. If we compare the two different dosage forms having same active ingredients and compare the two drug bioavailability is called comparative bioavailability. Although knowing the true extent of systemic absorption (referred to as absolute bioavailability) is clearly useful, in practice it is not determined as frequently as one may think. The reason for this is that its assessment requires an intravenous reference; that is, a route of administration that guarantees all of the administered drug reaches systemic circulation. Such studies come at considerable cost, not least of which is the necessity to conduct preclinical toxicity tests to ensure adequate safety, as well as potential problems due to solubility limitations. These limitations may be overcome, however, by administering a very low dose (typically a few micrograms) of an isotopically labelled drug concomitantly with a therapeutic non isotopically labelled oral dose (the isotopically labelled intravenous dose is sufficiently low so as not to perturb the systemic drug concentrations achieved from the non labelled oral dose). The intravenous and oral concentrations can then be deconvoluted by virtue of their different isotopic constitution, and can thus be used to determine the oral and intravenous pharmacokinetics from the same dose administration. This technique eliminates pharmacokinetic issues with non equivalent clearance as well as enabling the intravenous dose to be administered with a minimum of toxicology and formulation. The technique was first applied using stable isotopes such as 13C and mass spectrometry to distinguish the isotopes by mass difference. More recently, 14C labelled drugs are administered intravenously and accelerator mass spectrometry (AMS) used to measure the isotopically labelled drug along with mass spectrometry for the unlabelled drug. There is no regulatory requirement to define the intravenous pharmacokinetics or absolute bioavailability however regulatory authorities do sometimes ask for absolute bioavailability information of the extravascular route in cases in which the bioavailability is apparently low or variable and there is a proven relationship between the pharmacodynamics and the pharmacokinetics at therapeutic doses. In all such cases, to conduct an absolute bioavailability study requires that the drug be given intravenously. Intravenous administration of a developmental drug can provide valuable information on the fundamental pharmacokinetic parameters of volume of distribution (V) and clearance (CL). As a result, in nutritional sciences, relative bioavailability or bioequivalence is the most common measure of bioavailability, comparing the bioavailability of one formulation of the same dietary ingredient to another.