Жапон бағдары: дәстүрлі стиль және философиясы

Жапон бақшалары – Япон эстетикасымен жасалған, табиғатты көркейтуге бағытталған дәстүрлі бағбандар өнері. Табиғи пейзаж, философия, уақыт пен өмір сүру туралы ойлар.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Japanese garden — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Дәстүрлі бақтың түрі

Жапон бақтары (日本庭園) – дизайны жапондық эстетика мен философиялық идеялармен үйлесімді, жасанды әшекейлерден аулақ болып, табиғи ландшафтты көрнекті ететін дәстүрлі бақтар. Жапон бақшаларын жобалаушылар әдетте өсімдіктер мен тозған, ескірген материалдарды табиғи ландшафтты бейнелеу үшін, сондай-ақ өмірдің нәзіктігі мен уақыттың тоқтаусыз өтуін көрнекті ету үшін пайдаланады. Ежелгі жапон өнері бақша жобалаушыларына шабыттандырған. Табиғи көрініс мақсаты болғанымен, жапон бағбандары ағаштарды қоса алғанда, өсімдіктерін жоғары дәлдікпен пішіндейді. Бағбандық туралы жапон әдебиеті шамамен мың жылға созылады, және діни немесе философиялық маңызы бар бірнеше түрлі бақша стилі қалыптасқан. Жапон бақшаларының ерекшелігі – оларды белгілі бір тұсқалардан қарауға арналған. Жапон бақшаларының ең маңызды дәстүрлі стильдерінің бірі – Хисен шою тейн ("көлде көктемгі қайық саяхаты бақшасы"), ол Хэйан дәуірінде (794–1185 жж.) Қытайдан әкелінген. Олар орталық көлдегі шағын қайықтардан көрінетіндей етіп жобаланған. Бұл стильдің түпнұсқа үлгілері сақталмаған, бірақ олардың орнына көлдегі аралда Будда ғибадатханасы орналасқан Таза жер буддизмімен байланысты "жәннат бақшасы" пайда болды. Кейінгі үлкен бақтар көбінесе кайю шики тейн, яки серуендеу бақшасы стилінде жасалған, олар бақшаның айналасында айналатын жолдан көрінеді және қарау үшін белгіленген тоқтау орындарымен жабдықталған. Көбінесе үлкен бақтың кішігірім бөлігі болып табылатын арнайы стильдерге мүк бақшасы, зен буддизмімен байланысты шағыл мен тастардан тұратын құрғақ бақша, шайханаға арналған бақша, оны тек қысқа жолдан ғана көруге болады, және өте кішкентай қалалық бақшасы жатады. Көптеген қазіргі жапон үйлерінде бақшаға арналған орын аз, бірақ субо нива стиліндегі кішкентай бақшалар, дәліздер мен басқа кеңістіктер, сондай-ақ бонсай (Жапонияда әрқашан сыртта өсіріледі) және үй өсімдіктері бұл мәселенің шешілуіне көмектеседі, ал жергілікті бақша туризмі өте маңызды. Жапондықтардың дәстүрі жақсы жобаланған бақшаны бастапқы күйіне мүмкіндігінше жақын ұстау болып табылады, және көптеген танымал бақшалар ғасырлар бойында аз өзгерген сияқты көрінеді, тек өсімдіктердің алмасуын есептемегенде, бұл Батыста өте сирек кездесетін жағдай. Жапон бақшасының стилі туралы хабардарлық 19 ғасырдың соңында Батысқа жетті және жапондық сәннің бір бөлігі ретінде ынталы түрде қабылданды. Батыстың бақша талғамы қатаң геометриядан табиғи стильге қарай бұрылғандықтан, жапон стилі тартымды нұсқа болды. Олар Ұлыбританияда бірден танымал болды, мұнда климат ұқсас және жапон өсімдіктері жақсы өсті. Жапон бақшалары, әдетте үлкен бақтың бөлігі, Батыста да танымал, және көптеген жапон бақша өсімдіктері, мысалы, шие ағаштары және Acer palmatum немесе жапон кәділгісінің көптеген түрлері, барлық типтегі бақшаларда қолданылады, көптеген бақшаларға стильдің ишарасын береді.

Japanese gardens (日本庭園) are traditional gardens whose designs are accompanied by Japanese aesthetics and philosophical ideas, avoid artificial ornamentation, and highlight the natural landscape. Plants and worn, aged materials are generally used by Japanese garden designers to suggest a natural landscape, and to express the fragility of existence as well as time's unstoppable advance. Ancient Japanese art inspired past garden designers. Though a natural seeming appearance is the aim, Japanese gardeners often shape their plants, including trees, with great rigour. Japanese literature on gardening goes back almost a thousand years, and several different styles of garden have developed, some with religious or philosophical implications. A characteristic of Japanese gardens is that they are designed to be seen from specific points. Some of the most significant different traditional styles of Japanese garden are the chisen shoyū teien ("lake spring boat excursion garden"), which was imported from China during the Heian period (794–1185). These were designed to be seen from small boats on the central lake. No original examples of these survive, but they were replaced by the "paradise garden" associated with Pure Land Buddhism, with a Buddha shrine on an island in the lake. Later large gardens are often in the kaiyū shiki teien, or promenade garden style, designed to be seen from a path circulating around the garden, with fixed stopping points for viewing. Specialized styles, often small sections in a larger garden, include the moss garden, the dry garden with gravel and rocks, associated with Zen Buddhism, the or teahouse garden, designed to be seen only from a short pathway, and the tsubo niwa, a very small urban garden. Most modern Japanese homes have little space for a garden, though the tsubo niwa style of tiny gardens in passages and other spaces, as well as bonsai (in Japan always grown outside) and houseplants mitigates this, and domestic garden tourism is very important. The Japanese tradition has long been to keep a well designed garden as near as possible to its original condition, and many famous gardens appear to have changed little over several centuries, apart from the inevitable turnover of plants, in a way that is extremely rare in the West. Awareness of the Japanese style of gardening reached the West near the end of the 19th century, and was enthusiastically received as part of the fashion for Japonisme, and as Western gardening taste had by then turned away from rigid geometry to a more naturalistic style, of which the Japanese style was an attractive variant. There were immediately popular in the UK, where the climate was similar and Japanese plants grew well. Japanese gardens, typically a section of a larger garden, continue to be popular in the West, and many typical Japanese garden plants, such as cherry trees and the many varieties of Acer palmatum or Japanese maple, are also used in all types of garden, giving a faint hint of the style to very many gardens.

Шығу тегі

Жапон бақтарының негізгі идеялары алғаш рет Асука дәуірінде (шамамен 6-7 ғасырларда) Жапонияға енгізілді. Жапон саудагерлері Қытайда салынып жатқан бақтарды көрді және көптеген қытай бақша өсіру әдістері мен стильдерін өз елдеріне әкелді. Жапон бақтары алғаш рет Жапонияның орталық бөлігіндегі ірі Хонсю аралында пайда болды. Олардың эстетикалық келбетіне Хонсю жерінің ерекшеліктері әсер етті: тік жанартау шыңдары, тар шатқалдар, шарлауықтары мен каскадтары бар тау өзендері, көлдер және ұсақ тастардан тұратын жағажайлар. Оларды аралдардағы гүлдердің алуан түрлілігі мен түрлі ағаштар, әсіресе мәңгі жасыл ағаштар, сондай-ақ Жапониядағы төрт ерекше маусым – ыстық, ылғалды жаз және қарлы қыс – ықпалдады. Жапон бақтарының тамыры ұлттық Шинто дініне байланысты, онда сегіз тамаша аралдың жаратылуы және құдайлардың көлдері – синчи туралы айтылады. Көне Шинто киелі орындары, ками – құдайлар мен рухтарға арналған, жағажайларда және аралдың барлық ормандарында кездеседі. Олар көбінесе күріш талшығынан жасалған арқанмен (шименава) белгіленген, тазалықтың символы – ақ тастармен немесе қиыршық таспен оралып тұратын ерекше тас немесе ағаш түрінде болады. Ақ құмды аулалар Шинто киелі орындарының, император сарайларының, будда ғибадатханаларының және дзен бақтарының айрықша ерекшелігіне айналды. Оның бастапқы мағынасы толыққанды түсініксіз болғанымен, «нива» деген жапон сөзі камидің келуін күтіп, тазартылған және әдемілендірілген орынды білдіретін болды, ал Шинто дінінің үлкен тастарға, көлдерге, көне ағаштарға және басқа да «табиғаттың құрметті тұлғаларына» деген құрметі жапон бақшасының дизайнына берік әсер етті. Жапон бақтарына сонымен қатар 552 жылға немесе оған жуық шақта Қытайдан әкелінген даосизм және Амида буддизмі философиялары да зор ықпал етті. Даостық аңыздарда табиғатпен толық үйлесімде өмір сүрген Сегіз Бессмерті мекендеген бес таулы арал туралы айтылады. Әр Бессмерт үйінен – таудан кранның арқасында ұшып келетін. Аралдардың өзі алып теңіз тасбақасының арқасында орналасқан. Жапонияда қытай аңызындағы бес арал «Хорай-дзен» немесе Хорай тауы деп аталатын бір аралға айналды. Бұл тау – кемелді әлемнің символы. Жапон бақтарында осы таудың көшірмелері, сондай-ақ тасбақалар мен крандарды бейнелейтін тастар жиі кездеседі.

The ideas central to Japanese gardens were first introduced to Japan during the Asuka period (c. 6th to 7th century). Japanese merchants witnessed the gardens that were being built in China and brought many of the Chinese gardening techniques and styles back home. Japanese gardens first appeared on the island of Honshu, the large central island of Japan. Their aesthetic was influenced by the distinct characteristics of the Honshu landscape: rugged volcanic peaks, narrow valleys, mountain streams with waterfalls and cascades, lakes, and beaches of small stones. They were also influenced by the rich variety of flowers and different species of trees, particularly evergreen trees, on the islands, and by the four distinct seasons in Japan, including hot, wet summers and snowy winters. Japanese gardens have their roots in the national religion of Shinto, with its story of the creation of eight perfect islands, and of the shinchi, the lakes of the gods. Prehistoric Shinto shrines to the kami, the gods and spirits, are found on beaches and in forests all over the island. They often took the form of unusual rocks or trees marked with cords of rice fiber (shimenawa) and surrounded with white stones or pebbles, a symbol of purity. The white gravel courtyard became a distinctive feature of Shinto shrines, Imperial Palaces, Buddhist temples, and Zen gardens. Although its original meaning is somewhat obscure, one of the Japanese words for garden—niwa—came to mean a place that had been cleansed and purified in anticipation of the arrival of kami, and the Shinto reverence for great rocks, lakes, ancient trees, and other "dignitaries of nature" would exert an enduring influence on Japanese garden design. Japanese gardens were also strongly influenced by the Chinese philosophy of Daoism and Amida Buddhism, imported from China in or around 552 CE. Daoist legends spoke of five mountainous islands inhabited by the Eight Immortals, who lived in perfect harmony with nature. Each Immortal flew from his mountain home on the back of a crane. The islands themselves were located on the back of an enormous sea turtle. In Japan, the five islands of the Chinese legend became one island, called Horai zen, or Mount Horai. Replicas of this legendary mountain, the symbol of a perfect world, are a common feature of Japanese gardens, as are rocks representing turtles and cranes.

Ежелгі дәуір

Жапондықтардың ең алғашқы бақтары императорлар мен ақсүйектердің демалыс бақтары болды. Олар 720 жылғы бірінші жапон тарихының хроникасы – «Нихон Шоки»дегі бірнеше қысқаша мәліметтерде кездеседі. 74 жылы көктемде: «Кейко императоры бірнеше карпты тоғанға жіберіп, оларды таң және кешке көруге қуанды», - деп жазылған. Келесі жылы «Ихаредегі Идзиси көлінде император екі қабатты қайықты суға түсіріп, оның үстіне императорлық кәнизагымен бірге мініп, бірге той жасады». 486 жылы жылнамада «Кензо императоры баққа кіріп, ирек өзеннің жағасында той жасады» деп жазылған. Қытай бақтары ерте жапон бақтарына зор әсер еткен. 552 жылы немесе оған шамамен, буддизм Қытайдан Корея арқылы Жапонияға ресми түрде әкелінді. 600-612 жылдары жапон императоры Қытайдың Суй әулетіне төрт елшілік жіберді. 630-838 жылдары жапон сарайы Тан әулетінің сарайына тағы он бес елшілік жіберді. Әрқайсысы бес жүзден астам мүшеден тұратын бұл елшіліктерге дипломаттар, ғалымдар, студенттер, буддалық монахтар және аудармашылар кірді. Олар қытай жазуын, өнер заттарын және қытай бақтарының толыққанды сипаттамаларын алып келді. 612 жылы императрица Суйко өзінің бағында Шуми-Сен немесе Сумеру тауының бейнесінде жасанды тау тұрғызды, ол индуист және буддалық аңыздарда әлемнің орталығында орналасқан деп есептеледі. Сол императрицаның кезінде оның министрлерінің бірі – Сога но Умако өз сарайында бірнеше кішкентай аралдары бар көлді бейнелейтін бақ салдырды. Бұл аралдар қытай аңыздары мен даосизм философиясында белгілі Сегіз бейуақ аралдарын бейнелейді. Бұл сарай жапон императорларының меншігіне өтті, «Аралдар сарайы» деп аталды және жапон поэзиясының ең көне жинағы – «Сансыз жапырақтар жинағы» деп аталатын «Маньёшу»де бірнеше рет еске алынды.

Нара дәуірі (710794)

Нара дәуірі астанасы Нараның атымен аталады. Алғашқы нағыз жапон бақтары осы қалада 8 ғасырдың соңында салынған. Жағалаулар мен тас орнатулар табиғи түрде жасалған, бұл бұрынғы, континенттік стильдегі су жиектерін салудың ауыр әдісінен өзгеше болды. Қазба жұмыстары барысында осындай екі бақ табылды, екеуі де поэзия оқу мерекелері үшін қолданылған. Осы бақтардың бірі – Нарадағы Хейдзё сарайының Шығыс сарайының бағы – сол жердің өзінде және тіпті қазылған бақтың бастапқы элементтерін пайдаланып, мұқият қайта жаңартылған. Қолда бар аз ғана әдеби және археологиялық деректерге сүйенсек, сол кездегі жапон бақтары Тан әулетінің императорлық бақтарының қарапайым нұсқалары болған, олар үлкен көлдермен, жасанды аралдармен және таулармен толық болған. Көлдердің жиектері ауыр тастармен бекітілген. Бұл бақтарда буддалық және даосистік символизм болғанымен, олар көңіл көтеруге арналған бақтар және фестивальдар мен тойлар өткізу орындары болған. Жақында ежелгі астана Нарада жүргізілген археологиялық қазбалар Императорлық сараймен байланысты 8 ғасырға жататын екі бақтың қалдықтарын ашты: Император сарайы аумағындағы тоған мен өзен бағы – То-ин, және қазіргі қалада табылған өзен бағы – Кюсеки. Олар қытай бақтарының үлгісі болуы мүмкін, бірақ То-индегі тас құрылымдар қытайлық ата-бабалардан гөрі, тарихи алдындағы жапондық тас ескерткіштерімен көбірек ұқсас көрінеді, ал Кюсеки өзен бағының табиғи, ирек жолы Тан Қытайындағы бақтарға қарағанда әлдеқайда еркін болуы мүмкін. Олардың шығу тегіне қарамастан, То-ин және Кюсеки жапон бақтарының кейінгі дамуындағы белгілі бір өзгерістерді болжағандай.

Қазіргі жапон бақтары (1912 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Шова дәуірінде (1926–1989 жж.) көптеген дәстүрлі бақтарды кәсіпкерлер мен саясаткерлер салған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бақтарды салуға жеке тұлғалар емес, банктер, қонақүйлер, университеттер және мемлекеттік органдар тартылды. Жапон бақшасы ғимаратпен байланысты ландшафт архитектурасының бір бөлігіне айналды. Жаңа бақтарды ландшафт сәулетшілері жобалады, олар көбінесе бетон сияқты заманауи құрылыс материалдарын пайдаланды. Мирей Шигемори салған Тōфуку-дзи сияқты кейбір заманауи жапон бақтары классикалық үлгілерден шабыт алды. Ал басқа заманауи бақтар дәстүрлерге күрт жаңа көзқарас ұсынды. Мысалы, Японияның Сето ішкі теңізіндегі Авадзи аралында Тадао Андо жобалаған Авадзи Юмэбутай бақшасы. Ол тік беткейдегі курорттық және конференциялық орталықтың бір бөлігі ретінде салынды, онда әуежай үшін арал жасау мақсатында жер қазылып алынған.

Бақша элементтері

Жапон бақшалары табиғат символизмімен ерекшеленеді, дәстүрлі жапон бақшалары батыс бақшаларынан мүлдем өзгеше стильде болады: «Батыс бақшалары көбінесе эстетикалық әдемілік үшін жасалса, жапон бақшалары рухани және философиялық ойлармен құрылады». Жапон бақшалары табиғи ортаның бейнесі ретінде ұсынылады, бұл жапондықтардың жер және синтоизм арасындағы байланысына тікелей қатысты, себебі олар табиғаттағы рухтарға сенеді; сондықтан жапон бақшалары көбінесе табиғи материалдарды қолданады, табиғаттың сұлулығын шынайы бейнелеу үшін кеңістік жасау мақсатында. Дәстүрлі жапон бақшаларын үш түрге бөлуге болады: цукияма (төбе бақтары), каресансуи (құрғақ бақтар) және чанива (шай бақтары). Осы бақшаларды жасауға арналған шағын аумақ бағбандар үшін үлкен қиындық тудырады. Табиғи тастар мен ағаштардың дұрыс орналасуының маңыздылығын ескере отырып, қажетті материалды табу өте қатаң таңдаудан өтеді. Жапон пейзажының тыныштығы және жапон бақшаларының қарапайым, бірақ нақты жоспарланған құрылысы – ерекше қасиет, ал бақша дизайнының ең маңызды екі принципі – «өлшемді азайту және символизм».

Су

Жапон бақшаларында су міндетті түрде болады, физикалық түрде – көл немесе ағын, ал символдық түрде – құрғақ тас бағында ақ құммен бейнеленеді. Буддизмде су мен тас инь мен ян ретінде қарастырылады, екі қарама-қарсы күш, бірін-бірі толықтырып, жетілдіреді. Дәстүрлі бақта әдетте дұрыс емес пішінді көлше болады немесе үлкен бақтарда арна немесе өзен арқылы байланыстырылған екі немесе бірнеше көлшелер, сондай-ақ Жапонияның әйгілі тау шарлауықтарының кіші нұсқасы – каскад болады. Дәстүрлі бақтардағы тоғандар мен өзендер буддалық геомантия бойынша мұқият орналастырылады, яғни жақсы ырысқа кенелуге мүмкіндік беретін нәрселерді дұрыс орналастыру өнері. Суды орналастыру ережелері 11-ші ғасырда жазылған жапон бақшаларының алғашқы нұсқаулығында, «Бақша жасау туралы жазбалар» (Сакутеики) атты еңбекте жазылған. Сакутеикиге сәйкес, су баққа шығыстан немесе оңтүстік-шығыстан кіріп, батысқа қарай ағуы керек, себебі шығыс – Жасыл Аждаһаның (сейрю) мекені, ол Жапонияда қабылданған ежелгі қытай құдайлығы, ал батыс – Ақ Жолбарыстың мекені, шығыстың құдайлығы. Су шығыстан батысқа аққанда зыянды күштерді кетіреді, ал бақ иесінің денсаулығы мықты болады және ұзақ өмір сүреді. Сакутеикиде судың солтүстіктен ағып, оңтүстікке қарай құйылуы да жақсы саналады, себебі солтүстік – буддалық космологияда суды, ал оңтүстік – отты білдіреді, олар қарама-қарсы (инь және ян) және осылайша сәттілік әкеледі. Сакутеики көлдер мен өзендерді пайдалана отырып жасалатын бірнеше миниатюралық ландшафттарды ұсынады: «мұхит стилі», онда толқындармен ойылып жасалғандай көрінетін тастар, құмды жағажай және қарағайлар бар; «кең өзен стилі», үлкен өзеннің иректелген жолын бейнелейді; «батпақты көл стилі», су өсімдіктерімен толы үлкен, тыныш көл; «тау ағыны стилі», көптеген тастар мен каскадтар; және «гүл әріптері стилі», кішкентай, төменгі өсімдіктермен, жұмсақ бедермен және шашыраңқы жазық тастармен қатал ландшафт. Жапон бақшаларында көлдерде кішкентай аралдар кездеседі. Киелі храм бақтарында әдетте Сегіз Бессмертінің дәстүрлі мекені – Пенглай тауы немесе Хорай тауы бейнеленген арал болады. Сакутеики көлдерде жасалатын жасанды аралдардың әртүрлі түрлерін сипаттайды, соның ішінде «таулы арал», құмды жағажаймен қоршалған, тік тау жыныстарымен және қарағай ағаштарымен құралған; «тасты арал», теңіз толқындарынан зардап шеккендей көрінетін «қиналған» тау жыныстарынан және ерекше пішінді кішкентай, ежелгі қарағай ағаштарынан тұрады; «бұлт арал», кумул бұлтының дөңгелек ақ пішініндегі ақ құмнан жасалған; және «тұман арал», тау жыныстары мен ағаштары жоқ, құмнан жасалған төмен арал. Каскад немесе шарлауық жапон бақшаларының маңызды элементі болып табылады, ол жапон тау ағындарының шарлауықтарының кіші нұсқасы. Сакутеикиде шарлауықтың жеті түрі сипатталған. Онда мүмкін болса, шарлауық айға қаратылып, судағы айдың шағылысуын түсіру үшін жасалуы керек екені айтылады. Сондай-ақ Сакутеикиде каскадтардың жартылай көлеңкеде орналасуының тиімділігі де еске салынған.

Japanese gardens always feature water, either physically with a pond or stream, or symbolically, represented by white sand in a dry rock garden. In Buddhist symbolism, water and stone are thought of as yin and yang, two opposites that complement and complete each other. A traditional garden will usually have an irregular shaped pond or, in larger gardens, two or more ponds connected by a channel or stream, and a cascade, a miniature version of Japan's famous mountain waterfalls. In traditional gardens, the ponds and streams are carefully placed according to Buddhist geomancy, the art of putting things in the place most likely to attract good fortune. The rules for the placement of water were laid out in the first manual of Japanese gardens, the "Records of Garden Making"; ; Sakuteiki, in the 11th century. According to the Sakuteiki, water should enter the garden from the east or southeast and flow toward the west, because the east is the home of the Green Dragon (seiryu), an ancient Chinese divinity adopted in Japan, and the west is the home of the White Tiger, the divinity of the east. Water flowing from east to west will carry away evil, and the owner of the garden will be healthy and have a long life. According to the Sakuteiki, another favorable arrangement is for the water to flow from north, which represents water in Buddhist cosmology, to the south, which represents fire, which are opposites (yin and yang) and therefore will bring good luck. The Sakuteiki recommends several possible miniature landscapes using lakes and streams: the "ocean style", which features rocks that appear to have been eroded by waves, a sandy beach, and pine trees; the "broad river style", recreating the course of a large river, winding like a serpent; the "marsh pond" style, a large still pond with aquatic plants; the "mountain torrent style", with many rocks and cascades; and the "rose letters" style, an austere landscape with small, low plants, gentle relief and many scattered flat rocks. Traditional Japanese gardens have small islands in the lakes. In sacred temple gardens, there is usually an island which represents Mount Penglai or Mount Hōrai, the traditional home of the Eight Immortals. The Sakuteiki describes different kinds of artificial island which can be created in lakes, including the "mountainous island", made up of jagged vertical rocks mixed with pine trees, surrounded by a sandy beach; the "rocky island", composed of "tormented" rocks appearing to have been battered by sea waves, along with small, ancient pine trees with unusual shapes; the "cloud island", made of white sand in the rounded white forms of a cumulus cloud; and the "misty island", a low island of sand, without rocks or trees. A cascade or waterfall is an important element in Japanese gardens, a miniature version of the waterfalls of Japanese mountain streams. The Sakuteiki describes seven kinds of cascades. It notes that if possible, a cascade should face toward the moon and should be designed to capture the moon's reflection in the water. It is also mentioned in Sakuteiki that cascades benefit from being located in such a manner that they are half hidden in shadows.

Бақша көпірлері

Көпірлер алғаш рет Хэйан дәуірінде жапон бағында пайда болды. Киотодағы Бёдо бағында ағаш көпір Феникс павильонын тастардан жасалған кішкентай аралмен байланыстырады, бұл Пэнлай тауы немесе Хорай тауы – Дао ілімінің Сегіз бейімдісінің мекені. Көпір жұмаққа және мәңгілік өмірге апаратын жолды символдайды. Көпірлер тастан (ишибаши), ағаштан, немесе үстіне топырақ салынған, мүкпен жабылған (добаши) түрде жасалуы мүмкін; олар қабаты (сорибаши) немесе тегіс (хирабаши) болуы мүмкін. Кейде егер олар храм бағының бөлігі болса, қытай дәстүрі бойынша қызыл түспен боялған, бірақ көбінесе боялмайтын. Эдо дәуірінде үлкен серуен бақтары танымал болған кезде, ағыстар мен ирек жолдар салынды, көбінесе бақтың көрнекті көріністерін аралап көру үшін, әдетте, қарапайым тас немесе ағаш стиліндегі бірнеше көпірлермен.

Тас шамдар мен су ыдыстары

Жапондық тас шамдар (台灯籠) Нара және Хэйан дәуірлеріне дейін жетеді. Бастапқыда олар тек буддалық храмдарда орналасқан, храмға дейінгі жолдарды көркейтіп тұрған, бірақ Хэйан дәуірінде Шинто киіздерінде де қолданыла бастады. Дәстүр бойынша, Момояма дәуірінде оларды алғашқы ұлы шай шеберлері шай бағына енгізді, ал кейінгі бақтарда олар тек сәндік мақсатта пайдаланылды. Толық және түпнұсқалық түрінде дай-доро, пагода сияқты, буддалық космологияның бес элементін көрсетеді. Жерге тиетін бөлік – чи, жерді білдіреді; келесі бөлік – суи, яғни суды; ка, немесе от, шамның жарығын немесе жалынын қоршаған бөлік арқылы бейнеленеді, ал фу (ауа) және ку (бос кеңістік немесе рух) ең жоғарғы, аспанға қарай бағытталған екі бөлікпен көрсетіледі. Бұл бөлімдер адам өлгеннен кейін денесі бастапқы, элементтік нысанына оралады деген ойды жеткізеді. Тас су алаңдары (цукубай) бастапқыда шай ішу рәсімінен бұрын қонақтар қолдарын және ауыздарын жуу үшін бақтарға қойылған. Су бамбук құбыр (какей) арқылы жеткізіледі, және әдетте су ішу үшін ағаш қасық болады. Шай бақтарында алаң жерге төмен орналастырылған, сондықтан су ішуші су алу үшін иіліп отыруға мәжбүр болған.

Ағаштар мен гүлдер

Жапон бағында ештеңе табиғи немесе кездейсоқ болмайды; әр өсімдік эстетикалық принциптерге сәйкес таңдалады, жағымсыз көріністерді жасыру, бақтың белгілі бір элементтеріне фон ретінде қызмет ету немесе көркемдік көрініс жасау үшін. Ағаштар күріштің түсіне қарай мұқият таңдалып, орналастырылады. Көбінесе бақтың көне екенін көрсету үшін мүк қолданылады. Гүлдер де гүлдеу маусымына қарай мұқият таңдалады. Ескі бауларда формалды гүлзарлар сирек кездеседі, бірақ заманауи бауларда көбірек таралған. Кейбір өсімдіктер діни символикасы үшін таңдалады, мысалы, буддалық ілімдерде қасиетті саналатын лотос немесе ұзақ өмірді білдіретін қарағай. Ағаштар көрнекті көріністерді қамтамасыз ету және бақтың басқа көріністерін кедерілмеуі үшін мұқият кесіледі. Олардың өсуі де ниваки деп аталатын арнайы техникамен бақыланады, оларға көркем пішін беру және көне көрінуге жеткізу үшін. Жапон бағындағы кесілген ағаштардың ерекше пішіні саванна ландшафтында табиғи түрде өсетін ағаштарға ұқсас. Бұл ұқсастық «Саванна гипотезасын» қолдау үшін пайдаланылды. Ағаштар кейде су бетінде көлеңке беру немесе жақсырақ көрініс жасау үшін иіліп өседі. Көне қарағайлар көбінесе ағаштан жасалған тіреулермен немесе қардың салмағынан сынбау үшін олардың бұтақтары арқанмен бекітіледі. 16 ғасырдың соңында жапон бағында жаңа өнер дамыды – (大刈込), бұталарды шарларға немесе толқындарды еліктейтін дөңгелек пішінге кесу техникасы. Дәстүр бойынша, бұл өнерді Кобори Эншү (1579–1647) дамытқан, және ол көбінесе азалия бұталарында қолданылды. Бұл сол кезде Еуропада жасалған топиарлық бақтарға ұқсас болды, бірақ еуропалық топиарлық бақтар ағаштарды геометриялық нысандарға айналдыруға тырысты, ал ōkarikomi бұталарды сұйық немесе ағынмен өсетіндей табиғи пішінде көрсетуге ұмтылды. Бұл бұта бетінде жарықтың көркем ойынын жасады, және бақ тарихшысы Мишель Баридонның айтуынша, «жапондық дизайнде бүгінгі күнге дейін сәттілікке жеткен «қолмен ұстау» сезімін де оятты». Жапон бақтарында ең көп кездесетін ағаштар мен өсімдіктер: азалия (цуцуджи), камелия (цубаки), емен (кашива), шаған (нире), жапон абрикосы (уме), шие (сакура), жапырақ (момиджи), жалбыз (янаги), гинкго (ичо), жапон кипарисі (хиноки), жапон шамы (суги), қарағай (матсу) және бамбук (таке).

Nothing in a Japanese garden is natural or left to chance; each plant is chosen according to aesthetic principles, either to hide undesirable sights, to serve as a backdrop to certain garden features, or to create a picturesque scene. Trees are carefully chosen and arranged for their autumn colors. Moss is often used to suggest that the garden is ancient. Flowers are also carefully chosen by their season of flowering. Formal flowerbeds are rare in older gardens, but more common in modern gardens. Some plants are chosen for their religious symbolism, such as the lotus, sacred in Buddhist teachings, or the pine, which represents longevity. The trees are carefully trimmed to provide attractive scenes, and to prevent them from blocking other views of the garden. Their growth is also controlled, in a technique called niwaki, to give them more picturesque shapes, and to make them look more ancient. It has been suggested that the characteristic shape of pruned Japanese garden trees resemble trees found naturally in savannah landscapes. This resemblance has been used to motivate the so called Savannah hypothesis. Trees are sometimes constrained to bend, in order to provide shadows or better reflections in the water. Very old pine trees are often supported by wooden crutches, or their branches are held by cords, to keep them from breaking under the weight of snow. In the late 16th century, a new art was developed in the Japanese garden; that of (大刈込), the technique of trimming bushes into balls or rounded shapes which imitate waves. According to tradition this art was developed by Kobori Enshū (1579–1647), and it was most frequently practiced on azalea bushes. It was similar to the topiary gardens made in Europe at the same time, except that European topiary gardens tried to make trees look like geometric solid objects, while ōkarikomi sought to make bushes look as if they were almost liquid, or in flowing natural shapes. It created an artistic play of light on the surface of the bush, and, according to garden historian Michel Baridon, "it also brought into play the sense of 'touching things' which even today succeeds so well in Japanese design." The most common trees and plants found in Japanese gardens are the azalea (tsutsuji), the camellia (tsubaki), the oak (kashiwa), the elm (nire), the Japanese apricot (ume), cherry (sakura), maple (momiji), the willow (yanagi), the ginkgo (ichō), the Japanese cypress (hinoki), the Japanese cedar (sugi), pine (matsu), and bamboo (take).

Балық

Балықтарды, әсіресе койды (түсті карп), медака немесе алтын балықты бақтардың сәндік элементі ретінде пайдалану қытай бақшаларынан алынған. Алтын балық Қытайда мың жылдан астам бұрын түсті өзгерістері үшін пруссиялық карпты таңдап өсіру арқылы шығарылды. Сун әулеті (960–1279) кезінде сары, қызғылт сары, ақ және қызыл-ақ түстер дамытылды. Алтын балық 16 ғасырда Жапонияға әкелінді. Кои 1820 жылдары Жапонияда қарапайым карптан (Cyprinus carpio) өсірілді. Кои – түсі үшін іріктелген үйретілген қарапайым карп; олар басқа түр емес және еркін көбейтілсе, бірнеше буын ішінде бастапқы түсіне қайта оралады. Балықтан басқа, кейбір бақшаларда тасбақалар да ұсталады. Бақтардағы табиғи орта жабайы жануарларды тартатын орта жасайды; бақалар мен құстар ерекше көзге түседі, себебі олар жағымды дыбыс пейзажына үлес қосады.

Эстетикалық принциптер

Ерте жапон бақтары көбінесе қытай үлгісін қабылдады, бірақ уақыт өте келе жапон бақтары өз принциптері мен эстетикасын дамытты. Бұл принциптер «Бақша жасау туралы жазбалар» деп аталатын пейзаждық бағдарламалау нұсқаулықтарының сериясында жазылған, Сакутеики – Хэйан дәуірінде (794–1185) жарық көрді. Дзен буддалық храмдарының бақтары сияқты қасиетті бақтардың принциптері, ләззат немесе серуендеу бақтарынан өзгеше болды; мысалы, Дзен буддалық бақтар отырып, бақтың барлық көрінісін қамтитын платформадан қарау үшін жоспарланған, ал серуендеу бақтары бақ арқылы жүріп, түрлі көрініс нүктелерінде тоқтау арқылы тамашалануға арналған. Дегенмен, олар көбінесе ортақ элементтерді қамтиды және бірдей техникаларды қолданды. Кішірейту: Жапон бағы – табиғаттың кішірейтілген және идеализацияланған көрінісі. Тастар тауларды, ал көлдер теңіздерді бейнелейді. Бақтың көрінісі перспектива арқылы кеңейтілуі мүмкін: алдыңғы планға ірі тастар мен ағаштар, ал артқы планға кішірек тастар мен ағаштар қойылады. Жасыру, «жасыру және ашу» принципі; миэгакурэ: Дзен буддалық бағы бірден көрінуге тиіс, ал серуендеу бағы бір пейзажды бір кезде көруге арналған, сиялы суреттердегі пейзаждарды айналдырғандай. Элементтер төбелер, ағаштар, бамбук, қабырғалар немесе құрылыстардың артында жасырылып, келуші ирек жолмен жүргенде оларды табады. Сыртқы көріністің қабылдануы: Кіші бақтар көбінесе сыртқы көріністерді – төбелер, ағаштар немесе храмдар сияқты бақтың бөлігі ретінде қосу үшін жоспарланады. Бұл бақтың нақты көлемнен үлкендеу көрінуіне мүмкіндік береді. Асимметрия: Жапон бақтары тура бағыттармен немесе бір доминантты элементпен құрылмайды. Ғимараттар мен бақ элементтері көбінесе диагональ бойынша көрінетіндей орналастырылады және тік бұрыштармен контраст жасайтын көріністерге мұқият құрастырылады, мысалы, табиғи элементтері бар ғимараттар, тік элементтер, мысалы, тастар, бамбук немесе ағаштар, көлденең элементтермен, мысалы, сумен. Бақша тарихшылары Дэвид және Мичиго Янгтың айтуынша, жапон бағының мәні – бақ өнер туындысы деген қағидада жатыр. «Табиғаттан шабыт алғанмен, ол көшірме емес, интерпретация; ол табиғи көрінуі керек, бірақ жабайы емес». Бұл текстуралар ваби-саби эстетикасын көрсетеді деп есептеледі.

The early Japanese gardens largely followed the Chinese model, but gradually Japanese gardens developed their own principles and aesthetics. These were spelled out by a series of landscape gardening manuals, beginning with "Records of Garden Making"; ; Sakuteiki in the Heian period (794–1185). The principles of sacred gardens, such as the gardens of Zen Buddhist temples, were different from those of pleasure or promenade gardens; for example, Zen Buddhist gardens were designed to be seen, while seated, from a platform with a view of the whole garden, without entering it, while promenade gardens were meant to be seen by walking through the garden and stopping at a series of view points. However, they often contain common elements and used the same techniques. Miniaturisation: The Japanese garden is a miniature and idealized view of nature. Rocks can represent mountains, and ponds can represent seas. The garden is sometimes made to appear larger by forced perspective: placing larger rocks and trees in the foreground, and smaller ones in the background. Concealment "hide and reveal"; ; miegakure: The Zen Buddhist garden is meant to be seen all at once, but the promenade garden is meant to be seen one landscape at a time, like a scroll of painted landscapes unrolling. Features are hidden behind hills, trees groves or bamboo, walls or structures, to be discovered when the visitor follows the winding path. Borrowed scenery : Smaller gardens are often designed to incorporate borrowed scenery, the view of features outside the garden such as hills, trees or temples, as part of the view. This makes the garden seem larger than it really is. Asymmetry: Japanese gardens are not laid on straight axes, or with a single feature dominating the view. Buildings and garden features are usually placed to be seen from a diagonal, and are carefully composed into scenes that contrast right angles, such as buildings with natural features, and vertical features, such as rocks, bamboo or trees, with horizontal features, such as water. According to garden historians David and Michigo Young, at the heart of the Japanese garden is the principle that a garden is a work of art. "Though inspired by nature, it is an interpretation rather than a copy; it should appear to be natural, but it is not wild." These textures are considered to express a wabi sabi aesthetic.

Жапондық және қытайлық бау-бақшалар арасындағы айырмашылықтар

Хэйан дәуіріндегі жапон бақтары қытай бақтарының үлгісімен жасалған, бірақ Эдо дәуірінде арасында ерекше айырмашылықтар пайда болды. Архитектура: Қытай бақтарында ғимараттар бақтың ортасында орналасқан, кеңістіктің көп бөлігін алып жатады. Ғимараттар орталық су айдынының жанында немесе үстінде салынады. Бақ ғимараттары өте әсем, көптеген сәулеттік безендірулермен безендірілген. Ал кейінгі жапон бақтарында ғимараттар судан алыс орналасқан, қарапайым, әшекейлері азырақ. Жапон бағындағы архитектура көбінесе немесе жартылай жасырылған. Көрініс: Қытай бақтары бақтың ішіндегі ғимараттардан, галереялардан және павильондардан көру үшін жоспарланған. Жапон бақтары сырттан көруге арналған, мысалы, жапон тас бағы немесе зен бағы; немесе бақша ішіндегі жолдан. Тастарды қолдану: Қытай бақтарында, әсіресе Мин дәуірінде, ғалымдардың тастары ерекше пішіндері немесе жануарлар мен тауларға ұқсас болғандықтан таңдалып, көрнекті эффект үшін қолданылған. Олар көбінесе бақтың орталық элементі және назар ошағы болған. Кейінгі жапон бақтарында тастар кішкентайрақ және табиғи түрде орналастырылып, бақшамен үйлесімді болған. Теңіз пейзаждары: Қытай бақтары Қытайдың ішкі пейзаждарынан, әсіресе көлдері мен тауларынан шабыттанған, ал жапон бақтары көбінесе Жапон жағалауының кішірейтілген көрінісін қолданады. Жапон бақтарында жиі ақ құмды немесе кесек тасты жағажайлар мен толқындар мен су тасқынынан тозғандай көрінетін тастар кездеседі, бұл қытай бақтарында сирек кездеседі.

Чисен-шойу-тейен немесе көлдік бақ

Хисен шою тейн ("көлге көктемдік қайықпен саяхаттау бақшасы") Хэйан дәуірінде (794–1185 жж.) Қытайдан әкелінген. Ол негізгі ғимараттың сәулеттік стилімен аталған шиндан зукури стилі деп те аталады. Онда екі ұзын қанаты оңтүстікке қарай созылып, үлкен көл мен баққа тірелетін әсем, ірі тұрғын үй болған. Әр қанаттың соңында павильон орналасқан, онда қонақтар көлдің көрінісін тамашалай алатын. Келушілер көлде шағын қайықтармен саяхаттаған. Мұндай бақтарда үлкен көлдер мен кішкентай аралдар болған, онда музыканттар мерекелер мен салтанаттар кезінде музыка орындаған, ал сенушілер су арқылы Буддаға қараған. Осы дәуірден сақталған түпнұсқа бақтар жоқ, бірақ Киотодағы Хейан-дзингу және Дайкаку-дзи ғибадатханаларында олардың қайта жаңартылған нұсқаларын көруге болады.

Бейбіт бақ

Бейбіт бақ Хэйан дәуірінің соңында Амида буддизміне жататын ақсүйектер құрған. Олардың мақсаты – Будда лотос тоғанына қарап, платформада отыратын жұмақ немесе Таза жерді (Жодо) бейнелеу болған. Мұндай бақтарда Накадзима деп аталатын көл аралы орналасқан, сол аралда Будда ғибадатханасы болып, ол жағалаумен қисайған көпір арқылы жалғасқан. Сақталған ең танымал мысалы – 1053 жылы Киото қаласының жанындағы Удзиде салынған Бёдо ғибадатханасының Феникс залының бағы. Басқа мысалдар: Киотодағы Жорри-дзи ғибадатханасы, Нара префектурасындағы Энро-дзи ғибадатханасы, Киотодағы Хоконгоин, Хираидзумидегі Моцу-дзи ғибадатханасы және Иваки қаласындағы Ширамизу Амидадо бағы.

Каресансуи құрғақ тастар бақтары

Каресансуй бақтары (枯山水) немесе жапондық тас бақтары 14-шы ғасырда Жапонияда буддалық монах Мусо Сосекидің (1275–1351) Киотодағы бес ірі монастырда дзен бақтарын салған арқасында танымал болды. Бұл бақтарда судың орнына ақ құм немесе тартылған қиыршық тас, мұқият орналастырылған тастар және кейде тастар мен құмды мүк жауып тұрады. Олардың мақсаты – медитация жасауға көмектесу, және оларды монастырьдың басшысы ходжоның резиденциясының жабдықтауында отырып тамашалау үшін жасалған. Ең әйгілі мысалы – Киотодағы Рёан-дзи ғибадатханасы.

Роджи немесе шай бақшалары

Шай бағы Муромачи дәуірінде (1333–1573) және Момояма дәуірінде (1573–1600) жапон шай рәсімі, яки чаною үшін құрылған. Бақтың стилі роджиден, яғни шайханаға дейінгі жолдан атын алады, ол келушіні рәсімге дайындалу үшін медитацияға жетелеуге арналған. Сыртқы бақта қақпасы және жабық сарайы бар, онда қонақтар шақыруды күтеді. Содан кейін олар ішкі баққа өтеді, онда қолдарын жуып, аузын шаяды, синтоизм ғибадатханасына кіргендегідей, содан кейін шайханаға кіреді. Жол әрқашан ылғалды және жасыл болуы керек, тау жолындай көріну үшін, және келушінің медитациясын бұзатын жарқын гүлдер болмайды. Алғашқы шайханаларда терезелер болмаған, бірақ кейінгі шайханаларда баққа көрініс ашуға арналған қабырғасы бар.

Каю-шики-тейен немесе серуендеу бақтары

Жапонияда Едо дәуірінде (1600–1854) дворяндардың немесе әскери сардарлардың виллаларында серуендеуге арналған бақтар (айналма стиліндегі ландшафт бақтары) пайда болды. Бұл бақтар жаңа сукия зукури стиліндегі үйлерге үйлесімді болу үшін жоспарланған, олар шайхана үлгісінде салынған. Бұл бақтарды көлді сағат тілі бойынша айналып, бір мүсінделген көріністен екіншісіне қарай жолмен көруге арналған. Бақтар қызығушылықты арттыру үшін екі тәсіл қолданды: «қарызға алынған көрініс» (借景), ол бақтың сыртындағы таулар немесе храмдар сияқты пейзаждарды пайдаланып, оларды көрініске енгізіп, бақтың көлемін арттырды, және «жасыру мен ашу» (見え隠れ), бұл қияң жолдар, қоршаулар, бамбук және ғимараттарды қолданып, көріністі жасырып, келушіге ең қолайлы нүктеде ғана ашып көрсету үшін жасалған. Едо дәуіріндегі бақтарда танымал пейзаждардың немесе әдебиеттен шабыт алған көріністердің бейнелері жиі кездеседі; Кумамотодағы Суйзен-дзи Жоджуэн бағында Фудзи тауының кіші нұсқасы бар, ал Киотодағы Кацура вилласында Киото маңындағы Миядзу шығанағындағы Ама-но-Хасидате құмшаңының кіші нұсқасы бар. Токиодағы Рикугиэн бағы сегіз жүз сексен атақты жапон өлеңдерінен шабыттанған шағын пейзаждарды ұсынады.

Шағын қалалық бақтар

Кішкентай бақтар бастапқыда Хэйан дәуіріндегі сарайлардың ішкі аулаларында (нака нива, "ішкі бақ") табылды және ғимараттың артқы жағындағы тұрғындарға табиғаттың бір көрінісін және жеке өмірге мүмкіндік беру үшін жоспарланды. Олар бір субо, яғни шамамен 3,3 шаршы метрдей кішкентай болатын, содан оларды субо нива деп атады. Эдо дәуірінде саудагерлер көшеге қараған дүкендерінің және арт жағында орналасқан үйлерінің арасындағы кеңістікте шағын бақтар құруды бастады. Бұл кішкентай бақтарға кіру емес, қарау үшін арналған, және әдетте тас фонарь, су тарту ыдысы, басқыш тастар және бірнеше өсімдіктерден тұратын. Бүгінде субо нива көптеген жапондық үйлерде, қонақүйлерде, мейрамханаларда және қоғамдық ғимараттарда кездеседі. Мейдзи дәуірінен сақталған жақсы мысал – Киотодағы Муринь вилласы. Тотекико – танымал сарайдағы тас бақ.

Ермитаж бақшасы

Ермитаж бақшасы – әдетте, қоғамдық өмірден зейнетке шығып, өзін оқуға немесе медитацияға арнағысы келген самурай немесе мемлекеттік қызметкер салған шағын бақша. Ол қарапайым үйге жалғастырылған және ирек жолмен жетеді, бұл оның орманда тереңде жатқандай сезім тудырады. Онда кішкентай көл, жапон тасты бағы және дәстүрлі бақтардың басқа да элементтері кішірейтілген күйде болуы мүмкін, олар тыныштық пен шабыт беру үшін жасалған. Мысалы, Киотодағы Шисендо бағын 17 ғасырда шогуннің жер аударылған бюрократы мен ғалымы салған. Қазір ол буддалық храм.

Философия, сурет және жапон бақшасы

Жапон мәдениетінде бау-бақша жасау – каллиграфия мен түсті суреттерге тең келетін жоғары өнер. Баулар Даоизм мен Дзен буддизмінің үш өлшемді оқулықтары саналады. Кейде сабақ өте тікелей болады; Сайхо-дзи бағында жапон тіліндегі «син» (心) немесе қытай тілінде «xīn» символы пішіндес көл болған, бұл қытай философиясының жүрек рухын білдіреді, газеттегі символ 心, бірақ бұл толық жазу, «соушо» (草書) стиліндегі жазу, дәл осы стиль қолданылады; «соушо», осылай аталған «шөп жазу», бау-бақша жасау үшін өте қолайлы, себебі қаріп жазуда символдың пішіні контекстке қарай өзгереді және, әрине, ол қаріп болғандықтан, жазушы адамға байланысты, яғни символ бір қарындашпен салынса, ол газет басылымынан гөрі, ой-сезім күйіне және жағдайға сәйкес келеді. Дегенмен, көбінесе сабақтар тастардың, судың және өсімдіктердің орналасуында жатыр. Мысалы, лотос гүлінің ерекше мәні бар; Оның тамыры тоған түбіндегі лайда, адамның қайғылы жағдайын бейнелейді, ал гүлінің түсі таза ақ, Будданың үйретіктерін ұстану арқылы қол жеткізілетін рухтың тазалығын көрсетеді. Жапон тасты бақтары көрші монахтардың ойын дамытуы және шешуі үшін жасалған зиялылық жұмбақтары болды. Олар «суибоку га» – сол дәуірдегі қара-ақ түсті жапондық сиялы суреттерінің принциптерін ұстанды, бұл суреттер Дзен буддизмінің қағидаларына сәйкес, ең аз қажетті элементтерді қолдана отырып, максималды әсерге жетуге тырысты. Жапон бағына әсер еткен суретшілердің бірі – 1405-1423 жылдары Жапонияға көшіп келген қытайлық Дзен монахы Жосецу, ол бұрынғы романтикалық тұманды пейзаждардан бас тартып, асимметрияны және суреттерінде құммен жасалған кеңістік сияқты ақ кеңістікті пайдаланды, бұл тау немесе ағаш бұтағын немесе суреттің басқа элементтерін бөліп көрсетуге мүмкіндік берді. Ол сёгунның бас суретшісі болды және суретшілер мен бақ дизайнерлерінің бірнеше буынына ықпал етті. Жапон бақтары жапон пейзаж суреттерінің перспективалық принциптерін де ұстанады, оларға жақын, орта және алыс жазықтықтар тән. Бұл жазықтықтар арасындағы бос кеңістік маңызды рөл атқарады және сумен, мүкпен немесе құммен толтырылады. Бақ дизайнерлері бақтың нақты көлемінен үлкен көрінуі үшін түрлі оптикалық тәсілдерді қолданды, мысалы, «шакей» арқылы пейзаждың бөліктерін баққа енгізіп, бақтан тыс жердегі алыс көріністерді пайдаланды немесе кішкентай ағаштар мен бұталарды алысқа орналастырып, олардың қашықтықта екенін көрсетті.

In Japanese culture, garden making is a high art, equal to the arts of calligraphy and ink painting. Gardens are considered three dimensional textbooks of Daoism and Zen Buddhism. Sometimes the lesson is very literal; the garden of Saihō ji featured a pond shaped like the Japanese character shin (心) or xīn in Chinese, the heart spirit of Chinese philosophy, the newspaper character is 心 but it's the full cursive, the sousho style (草書) for shin that would be used; sousho, this well named "grass writing", would be appropriate for gardening purpose indeed, for in cursive writing the character shapes change depending on the context and of course, since it is cursive, depending on the person that is to say that the character would be done in a single pencil stroke, it would match the state of mind and the context rather than the newspaper print. However, usually the lessons are contained in the arrangements of the rocks, the water and the plants. For example, the lotus flower has a particular message; Its roots are in the mud at the bottom of the pond, symbolizing the misery of the human condition, but its flower is pure white, symbolizing the purity of spirit that can be achieved by following the teachings of the Buddha. The Japanese rock gardens were intended to be intellectual puzzles for the monks who lived next to them to study and solve. They followed the same principles as the suiboku ga, the black and white Japanese inks paintings of the same period, which, according to Zen Buddhist principles, tried to achieve the maximum effect using the minimum essential elements. One painter who influenced the Japanese garden was Josetsu (1405–1423), a Chinese Zen monk who moved to Japan and introduced a new style of ink brush painting, moving away from the romantic misty landscapes of the earlier period, and using asymmetry and areas of white space, similar to the white space created by sand in zen gardens, to set apart and highlight a mountain or tree branch or other element of his painting. He became chief painter of the Shogun and influenced a generation of painters and garden designers. Japanese gardens also follow the principles of perspective of Japanese landscape painting, which feature a close up plane, an intermediate plane, and a distant plane. The empty space between the different planes has a great importance, and is filled with water, moss, or sand. The garden designers used various optical tricks to give the garden the illusion of being larger than it really is, by borrowing of scenery ("shakkei"), employing distant views outside the garden, or using miniature trees and bushes to create the illusion that they are far away.

Ағылшын тілді елдер

Жапон бақтарының эстетикасы ағылшын тілді әлемге Жосия Кондердің «Жапониядағы ландшафтық бағдарламалау» (Келли және Уолш, 1893) еңбегі арқылы таныстырылды. Кондер – 1877 жылдан қайтыс болғанға дейін Жапония үкіметінде және басқа тапсырыс берушілерде жұмыс істеген британдық сәулетші. Кітап, Батыс өнеріндегі жапондық ықпал – жапонизмінің қалыптасқан кезінде жарық көрді және Батыстағы алғашқы жапон бақтарының пайда болуына түрткіс болды. 1912 жылы оның екінші басылымы қажет болды. Алғашқыда олар негізінен ірі жеке бақтардың бөліктері болды, бірақ стиль танымалдылығы артқан сайын көптеген жапон бақтары қоғамдық саябақтар мен бақтарға қосылды және осы күнгі күнге дейін қосылуда. Кондердің қағидаларын сақтау кейде қиындық тудырды: Сэмюэл Ньюсомның «Жапон бағын салу» (1939) еңбегі тау бақтарын салуда жапондық эстетиканы түзету құралы ретінде ұсынылды, олардың Батыстағы тамырлары 19 ғасырдың ортасында альпілік өсімдіктерді альпілік қиыршықтарға ұқсас жағдайда өсіруге деген ниетке байланысты болды. Бақ тарихы қоғамы мәлімдегендей, жапондық ландшафт дизайнері Сеймон Кусумото Ұлыбританияда 200-ге жуық бақтарды дамытуға қатысқан. 1937 жылы ол Челси гүл шоуында тасты бақ көрмесін ұйымдастырды, сондай-ақ Боннор Регистегі Бернгрейв есімді иелікте және Гертфордширдегі Коттердегі жапон бағында жұмыс істеді. 1935-1938 жылдар аралығында салынған, Лондонның Балхэм ауданындағы арт-деко стиліндегі пәтерлер үйі – Ду Кейн Корттың аулаларын Кусумото жобалаған. Бұл төрт ауланың барлығында бастапқыда көлдер болған болуы мүмкін. Қазір тек біреуі ғана сақталған, ол кои балықтарымен толтырылған. Сонымен қатар, өмірлік жолды жарықтандыру символы ретіндегі бірнеше тас шамдар бар; сол сияқты, бақтардағы жолдар да түзу емес. Жапондық клен, жапондық анемон, шие ағаштары, мәңгі жасыл және бамбук – Ду Кейн Корт бақтарының тағы бір ерекшелігі. Дэвид А. Славсонның сөзіне сүйенсек, АҚШ-та қайта жаңғыртылған жапон бақтарының көпшілігі «музейлік экспонаттар» деңгейінде. Алайда, ол бақтар Батыс әлеміне енген сайын, олардың американдануы және табиғи сұлулығының төмендеуі туралы да жазады.

The aesthetic of Japanese gardens was introduced to the English speaking world by Josiah Conder's Landscape Gardening in Japan (Kelly & Walsh, 1893). Conder was a British architect who had worked for the Japanese government and other clients in Japan from 1877 until his death. The book was published when the general trend of Japonisme, or Japanese influence in the arts of the West, was already well established, and sparked the first Japanese gardens in the West. A second edition was required in 1912. Initially these were mostly sections of large private gardens, but as the style grew in popularity, many Japanese gardens were, and continue to be, added to public parks and gardens. Conder's principles have sometimes proved hard to follow:

Samuel Newsom's Japanese Garden Construction (1939) offered Japanese aesthetic as a corrective in the construction of rock gardens, which owed their quite separate origins in the West to the mid 19th century desire to grow alpines in an approximation of Alpine scree. According to the Garden History Society, Japanese landscape gardener Seyemon Kusumoto was involved in the development of around 200 gardens in the UK. In 1937 he exhibited a rock garden at the Chelsea Flower Show, and worked on the Burngreave Estate at Bognor Regis, and also on a Japanese garden at Cottered in Hertfordshire. The lush courtyards at Du Cane Court – an art deco block of flats in Balham, London, built between 1935 and 1938 – were designed by Kusumoto. All four courtyards there may have originally contained ponds. Only one survives, and this is stocked with koi. There are also several stone lanterns, which are meant to symbolise the illumination of one's path through life; similarly, the paths through the gardens are not straight. Japanese maple, Japanese anemone, cherry trees, evergreens, and bamboo are other typical features of Du Cane Court's gardens. According to David A. Slawson, many of the Japanese gardens that are recreated in the US are of "museum piece quality". He also writes, however, that as the gardens have been introduced into the Western world, they have become more Americanized, decreasing their natural beauty.