Кіріспе

Даль өзені (Dalälven) – Швецияның орталық бөлігіндегі өзен. Даларнаның солтүстігінен басталып, Уппландтың солтүстігінде теңізге құяды. Көбінесе ол Норрландтың оңтүстік шекарасы саналады, алайда бұл шекараның тек соңғы бөлігі ғана Лимс Норрландтикус (биологиялық Норрланд шекарасы) деп аталады. Өзеннің солтүстік бөлігі екі тармаққа бөлінеді: Өстердальэльвен (Шығыс Даль) және Вестердальэльвен (Батыс Даль). Екі тармақ Дюраста қосылады. Өзеннің ұзындығы – шамамен , бұл Швециядағы екінші ең ұзын өзен. Оның су электр қуатының әлеуеті 1420 мегаваттқа жетеді, оның 2/3-і пайдаланылады. Ең ірі электр станциясы Тренгслет бөгетінде орналасқан. Дальэльвен тарихи тұрғыдан ағаш ағызу маршруты ретінде маңызды болған. Швециядағы Nedre Dalälven өзенінің ландшафты ылғалды жерлер, өзендер, көлдер, су тасқынына ұшырайтын аймақтар және жемісті ормандардан тұрады. Оған Ховран көлі және Фернебофьярден шығанағы кіретін Ramsar нысандары да жатады. Өзен Солтүстік Еуропаның солтүстік және оңтүстік флорасы мен фаунасы арасында нақты шекараны құрайтындықтан, аймақтағы биологиялық әртүрлілік өте жоғары. Ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығының дамуы темір және болат өнеркәсібіндегі өзгерістерге байланысты туындады. Тұрақты дамуға бағытталған 100-ден астам «Лидер+» жобалары аймақтың жоғары динамикасын көрсетеді. Биосфералық қорыққа жоғары деңгейде қатысушы басқару жүйесі және қоршаған ортаны мониторингтеу үшін университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарымен көптеген серіктестіктер көмектеседі.

Дюрастан теңізге дейін

Österdalälven және Västerdalälven өзендерінің қосылған жерінен кейін, өзен шығысқа қарай ағып, Даларнаның ең ірі қаласы Борлангеден өтеді, содан кейін Фалуннан өтетін Faluån өзенімен толықтырылған Lillälven суын қабылдайды. Фалун – Даларнаның екінші ірі қаласы. Одан кейін өзен Авестаға қарай жалғасады, онда өзеннің сипаты күрт өзгереді. Өзен терең аңғардан шығып, ескі мұздық қырларымен ерекшеленетін жазық далаға кіреді. Авестадағы Storfors және Lillfors (үлкен және кіші шарғын) деп аталатын алғашқы шағын арналар орналасқан, одан кейін өзен Bäsingen көлін, содан кейін Näs bruk шағын арнасын, одан кейін Bysjön көлін құрайды. Өзен оңтүстіктегі Västmanland облысы мен солтүстіктегі Dalarna облысы арасындағы шекараны құрайды. Содан кейін Tyttbo шағын арнасын, ал одан кейін Uppsala облысының оңтүстігі мен Gävleborg облысының солтүстігі арасындағы шекараны құрайтын Färnebofjärden ұлттық паркіндегі ең ірі fjärd-терінің бірін құрайды. Бұл fjärd-те 200-ден астам арал шашырап жатыр. Өзен Gysinge шағын арнасына дейін ағып, содан кейін тағы бір үлкен fjärd-ке, Hedesundafjärden Bramsöfjärden-ге жетеді. Өзен Söderfors шағын арнасынан Untrafjärden-ге, содан кейін Untra шағын арнасынан Marmafjärden-ге, одан кейін Lanforsen шағын арнасынан өтеді. Соңында, Балтық теңізіне қайта құя бермес бұрын Älvkarleby-дегі соңғы шағын арналардан өтеді.

Алғашқы адамдар және ауыл шаруашылығы

Дальвен аймағына алғашқы қоныс аударушылар 10 000 жыл бұрын мұздық шегінуінен кейін келді. Сол кезде Төменгі Дальвен теңіз деңгейінен төмен болды және қазіргі Даларна аймағына сәйкес келді, ол алғашқы қоныстанған жер болды. Аймақтағы алғашқы қоныстанушылар өзен мен оның салаларының жағалауларында, сондай-ақ теңіз жағасында қоныстанды. Олар аңшы-жинақшылар болды. Өзеннің арқасында көресін табу оңай болды, сонымен қатар бұл жерлерді қорғау да ыңғайлы болды. Ауылдардың маңында егістіктер болғанмен, олар өте құнарлы емес еді. Дальвен өзенінде ағаш ағызу 1952 жылы шарына жетті, онда жылына шамамен 30 миллион ағаш ағызылды. Көп бөлігінде 1970 жылы тоқтатылды. Дегенмен, өзеннің төменгі ағысында ағызу 1971 жылға дейін жалғасты, ал 1972 жылы қалған ағаштар толығымен ағызылды. 1973 жылы өзен ағаш ағызу үшін жабылды, ал 1977 жылы Дальвен өзені бойындағы барлық ағаш ағызу құрылғылары тоқтатылды.