Арно өзені – Тоскана, Италияның ең маңызды өзені. Бастауы Апеннин тауларынан, Флоренция, Пиза қалалары арқылы Лигурия теңізіне құяды. Тоскана аймағының ірі су артериясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиядағы Тоскана аймағындағы Арно өзені – Италияның Тоскана аймағында орналасқан. Тибрден кейін Орталық Италияның ең ірі өзені болып табылады.
Italian river in Tuscany
The Arno is a river in the Tuscany region of Italy. It is the most important river of central Italy after the Tiber.
Шығанағы мен жолы
Өзен Апенниннің Касентино аймағындағы Монте Фальтеронадан басталады және бастапқыда оңтүстікке қарай иіліп өтеді. Өзен Флоренция, Эмполи және Пиза қалалары арқылы өтіп, Марина ди Пизада Лигурия теңізіне құяды. Ұзындығы – 249 шақырым, бұл аймақтағы ең үлкен өзен. Оның көптеген салалары бар: Сиве – 72 шақырым, Биценцио – 78 шақырым, Омброне Пистоизе – 68 шақырым, сондай-ақ Эра, Эльза, Песа және Песча өзендері. Су жинау алабының көлемі 8 000 шаршы километрден асады және келесі су алаптарының суларын жинайды:
The river originates on Monte Falterona in the Casentino area of the Apennines, and initially takes a southward curve. The river turns to the west near Arezzo passing through Florence, Empoli and Pisa, flowing into the Ligurian Sea at Marina di Pisa. With a length of , it is the largest river in the region. It has many tributaries: Sieve at long, Bisenzio at , Ombrone Pistoiese at , and the Era, Elsa, Pesa, and Pescia. The drainage basin amounts to more than and drains the waters of the following subbasins:
Ареццо провинциясындағы Касентино, өзеннің жоғарғы ағысы Маэстро делла Кьяна каналына құйылатын жерге дейін қалыптасады. Валь ди Кьяна – 18 ғасырда кептірілген жазық, ол бұрын Тибр өзеніне құятын батпақты аймақ болған. Жоғарғы Вальдарно – шығысында Пратоманьо массивімен және батысында Сиена төбелерімен шектелген ұзын аңғар. Сиве алабы, Флоренцияға жақын жерде Арноға құяды. Ортаңғы Вальдарно – Флоренция, Сесто-Фьорентино, Прато және Пистойя қалаларын қамтитын жазық. Төменгі Вальдарно – Песа, Эльза және Эра сияқты маңызды салалары бар аңғар, және Понтедерадан кейін Арно Лигурия теңізіне құяды. Өзеннің сағасы бұрын Пизаға жақын болған, бірақ қазір батысқа қарай бірнеше шақырымға ығысқан. Ол Флоренция арқылы өтеді, онда ол Понте Веккио және Санта-Тринита көпірінің (Бартоломео Амманнати салған, бірақ Микеланджелодан шабыт алған) астынан өтеді. Өзен бұл қаланы тарихи кезеңде үнемі су басатын, соңғы рет 1966 жылы, Бадия Агнанода 430 мм, Флоренцияда 330 мм жаңбыр жауғаннан кейін 24 сағат ішінде су тасқыны болды. Пизаға дейін Арно өзені Ла-Боттедегі Император каналын кесіп өтеді. Бұл су каналы Арноның астынан туннель арқылы өтеді және бұрынғы Лаго ди Бьентина көлінің аймағын кептіруге қызмет етеді, ол жақсырақ пайдаланылғанға дейін Тоскананың ең үлкен көлі болған. Арно өзенінің су ағыны тұрақсыз. Оны кейде бұрқасын сияқты мінез-құлықты деп сипаттайды, өйткені ол бірнеше күн ішінде құрғақ арнадан су тасқынына дейін оңай өтеді. Арно Апеннин тауларынан шығатын жерде су ағынының өлшемдері әртүрлі болуы мүмкін. Флоренциядан жоғарыда салынған жаңа бөгеттер соңғы жылдары бұл мәселенің шешілуіне үлкен үлес қосты. 1966 жылғы 4 қарашадағы су тасқыны Флоренциядағы бөгетті құлатып, кем дегенде 40 адамның өмірін қиды және миллиондаған өнер туындыларын мен сирек кездесетін кітаптарды зақымдады немесе жойды. Апаттан кейін жаңа консервациялық техникалар енгізілді, бірақ ондаған жылдар өткен соң да жүздеген жұмыстар әлі де қалпына келтіруді күтуде.
The Casentino, in the province of Arezzo, formed by the upper course of the river until its confluence with the Maestro della Chiana channel. The Val di Chiana, a plain drained in the 18th century, which until then had been a marshy area tributary of the Tiber. The upper Valdarno, a long valley bordered on the east by the Pratomagno massif and on the west by the hills around Siena. The Sieve's basin, which flows into the Arno immediately before Florence. The middle Valdarno, with the plain including Florence, Sesto Fiorentino, Prato, and Pistoia. The lower Valdarno, with the valley of important tributaries such as the Pesa, Elsa, and Era and in which, after Pontedera, the Arno flows into the Ligurian Sea. The river has a very variable discharge, ranging from about to more than The mouth of the river was once near Pisa but is now several kilometres westwards. It crosses Florence, where it passes below the Ponte Vecchio and the Santa Trinita bridge (built by Bartolomeo Ammannati but inspired by Michelangelo). The river flooded this city regularly in historical times, most recently in 1966, with after rainfall of in Badia Agnano and in Florence, in only 24 hours. Before Pisa, the Arno is crossed by the Imperial Canal at La Botte. This water channel passes under the Arno through a tunnel, and serves to drain the former area of the Lago di Bientina, which was once the largest lake in Tuscany before its reclamation. The flow rate of the Arno is irregular. It is sometimes described as having a torrentlike behaviour, because it can easily go from almost dry to near flood in a few days. At the point where the Arno leaves the Apennines, flow measurements can vary between New dams built upstream of Florence have greatly alleviated the problem in recent years. The flood on November 4, 1966 collapsed the embankment in Florence, killing at least 40 people and damaging or destroying millions of works of art and rare books. New conservation techniques were inspired by the disaster, but even decades later hundreds of works still await restoration.
Этимология
Латын тілінен алынған Arnus (Плиний, Табиғи тарих 3.50). Филолог Ханс Крахе бұл топонимді ежелгі Еуропалық негізде *Ar n деп қарастырды, оны прото-үнді-еуропалық түбір *er, "ағу, қозғалу" сөзімен байланыстырды.
From Latin Arnus (Pliny, Natural History 3.50). The philologist Hans Krahe related this toponym on a paleo European basis *Ar n , derived from the Proto Indo European root *er , "flow, move".
Экология
Арно өзені жат түрлердің күшті әсеріне ұшырады: Флоренция маңындағы балық түрлерінің 90% -дан астамы және макроомыртқасыздардың 70% -ы басқа аймақтан келген түрлер. Олардың ішінде еуропалық қалың жүзді балық, каналдық қалың жүзді балық, жоғарғы ауызды балық бар.
The Arno river has been strongly affected by non native species: over 90% of fish species and 70% of macroinvertebrate species in the area around Florence are alien species. These include the European catfish, channel catfish, topmouth gudgeon,
Пайдалануы және адам әсері
Арно су алабының суы ішуге, суғаруға және өрт сөндіруге қолданылады. Су алабының орталық бөлігіндегі тұрғындар өзеннің тасқынды бақылау, биологиялық түрлердің сақталуына көмектесу, балық шаруашылығы және мәдени маңызы сияқты басқа да пайдаларын атап көрсетті.
Water from the Arno drainage basin is used for drinking water, irrigation, and firefighting. Citizens in the central part of the drainage basin also identified flood control, support for biodiversity, fisheries, and cultural value as other services that the river provides.