Кіріспе

Словения-Италия өзені. Альпілік сипаттағы өзеннің бастауы Солтүстік-Батыс Словениядағы Юлиан Альпындағы Трента аңғарында орналасқан. Өзен Бовец, Кобарид, Толмин, Канал об Сочи, Нова Горица (мұнда ол Солкан көпірінен өтеді) және Гориция қалаларының жанынан ағып өтеді, содан кейін Адриатика теңізіне Моңфальконе қаласының жанынан құяды. Жоғарғы ағысында қар және жаңбыр режимі, ал төменгі ағысында жаңбыр және қар режимі басым. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өзен Италия Корольдігі мен Австро-Венгрия империясының шекарасына параллель ағып жатқан. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл екі ел арасындағы қанды шайқастар орын алды, оның шешімі 1917 жылғы қазан және қараша айларындағы Капоретто шайқасында болды.

Атауы

Ежелгі заманда өзен Аэсонтий, Сонтий және Исонтий деп тіркелген. Кейінірек кездесетін атаулары: super Sontium (507–11 ж.), flumine Isontio (1028 ж.), in Lisonçum (1261 ж.), an die Ysnicz (1401 ж.) және an der Snicz (шамамен 1440 ж.). Словен тіліндегі Soča атауы *Sǫťa түрінен шыққан, ол латын (және роман) Sontius сөзінен қабылданған. Бұл, өз кезегінде, *Aisontia субстрат атауына негізделген, ол ежелгі прото-үнді-еуропа тілінің * 'шапшаң, ағысқан' түбірінен туындаған, осылайша жылдам ағатын өзенді білдіреді. Тағы бір мүмкін шығу тегі – роман тілдеріне дейінгі * 'су, өзен' түбірі болуы мүмкін.

Су бөліктерінің негізгі өзгерістері

Өзеннің қазіргі ағысы соңғы 2000 жыл ішінде болған бірнеше айқын өзгерістердің нәтижесі болып табылады. Рим тарихшысы Страбонның сөзіне қарағанда, рим дәуірінде Аквилеядан өтіп Адриатика теңізіне құятын Аэзонтий өзені, іс жүзінде Натисон мен Торре өзендері жүйесі болған. 585 жылы жер көшкіні Натисон өзенінің жоғарғы бөлігін бөліп тастады, осының салдарынан өзен арнасы өзгеріп, Бонтий өзені оның ағысын қабылдады. Бонтий өзенінің Тимавоға құятын бастапқы жер асты ағысы тоқырады, ал тағы бір арна өзгерісі жаңа су ағынын төменгі Натисон арнасына қайтарды. Келесі ғасырларда осы жаңа өзеннің – Сочаның – сағасы шығысқа қарай жылжып, жағалаудағы қысқа Сдобба өзенін басып алды, осы арқылы Изонцо қазір Адриатика теңізіне құяды. Жаңадан пайда болған Градо лагунасындағы бұрынғы саға (Аэзонтиус және ертедегі Изонзо) жеке жағалау өзеніне айналды.

Көрікті жерлер

Көк түсті суының арқасында өзен "Зөңрөлі сұлулық" деп аталады. Бұл өзеннің бойымен ағатын барлық суында осындай түсті сақтап қалған әлемдегі сирек өзендердің бірі. Италияның ең ұлы ақындарының бірі Джузеппе Унгаретти "Өзендер" атты өлеңінде Исонцоны суреттеген. Өзен ақын Симон Грегорчичті словен поэзиясының шедеврлерінің бірі – өзінің ең танымал поэмасы "Сочи (Сочаға)" жазуға шабыттандырды. Бұл аймақ 2008 жылы түсірілген "Хроника Нарнии: Принц Каспий" Дисней фильміне тұрақ болды. Өзенде мармурлы алабұға (Salmo marmoratus) да бар. Бұл түр Адриатика теңізінің солтүстік алабындағы өзендерде таралған және өзеннің жоғарғы ағысында тіршілік етеді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс аралығында басқа түрлердің енгізілуі салдарынан бұл түрдің құрып кету қаупі бар. Сока аңғары көптеген табиғи көрікті жерлерімен танымал туристік орын, олардың ішінде Үлкен Соча шатқалы (Велика корита Соче), Кіші Соча шатқалы (Мала корита Соче), Кожак сарқырамасы, Вирже сарқырамасы және Толмин шатқалы (Толминска корита) бар.