Кіріспе
Чехиядағы ең ұзын өзен – Влтава. Бұл өзен Чехиядағы ең ұзын өзен болып табылады, Богемия орман аймағынан оңтүстік-шығысқа қарай ағып, содан кейін Богемия арқылы солтүстікке қарай, Чески-Крумлов, Ческе-Будейовице және Прага қалаларынан өтеді, соңында Мельник қаласы тұсында Эльба өзенімен қосылады. Оны көбінесе "Чехияның ұлттық өзені" деп атайды.
the river in the Czech Republic
The Vltava ('/v//ʊ//l//t//ə//v//ə//, /'/v//ʌ//l// / VU(U)Ltəvə, ; Moldau ) is the longest river in the Czech Republic, running southeast along the Bohemian Forest and then north across Bohemia, through Český Krumlov, České Budějovice and Prague, and finally merging with the Elbe at Mělník. It is commonly referred to as the "Czech national river".
Этимология
Чех тіліндегі Влтава және неміс тіліндегі Молдау аттарының көне герман тілінен шыққан деген болжам бар, яғни «wild ahwa» – «құйылысқан су» (латын тіліндегі aqua сөзімен салыстырыңыз). 872 жылғы Фулденс жылнамаларында ол Фулдаха деп аталады; 1113 жылдан бастап Вулта деп тіркелген. 1125 жылғы Chronica Boemorum еңдеуінде бұл атау алғаш рет богемиялық түрінде, Wlitaua деп тіркелген. Влтава өзенінің бастауы Богемия орманды алқабында (чех тілінде Шумава), Австрия және Германиямен Чехияның оңтүстік шекарасын құрайтын төбелерде орналасқан. Богемия орманды алқабының биіктігі бар. Өзен Чехия арқылы солтүстікке қарай ағып, Чески Крумлов, Ческе Будежовице және Прага қалаларынан өтеді. Праганың солтүстігіндегі Мельник қаласында Елба өзенімен қосылады. Сулары Солтүстік теңізге құяды. Бастауынан аузына дейінгі биіктік айырмашылығы шамамен алғанда және бастаудағы ең ірі арна Černý potok («Қара арна») немесе Teplá Vltava («Жылы Влтава») деп аталады. Влтава өзенінің өзі екі арнаның – ең ұзыны Тепла Влтава және Баварияда бастау алатын Студена Влтава («Салқын Влтава») қосылуынан пайда болады. Прага қаласынан өтетін өзен арқылы 18 көпір (оның ішінде Карл көпірі) салынып, қала аумағында шамамен жатады. Өзен суы 1912 жылға дейін ішуге қолданылды, содан кейін Винограды су мұнарасы жұмысын тоқтатты, ал қазір қаланың көрінісін тамашалауға арналған орынға айналды. Дегенмен, ол Želivka және Kárané көздерінен сумен жабдықтауда ақаулар туғанда немесе жөндеу жұмыстары жүргізілгенде ауыз суының көзі болып табылады. Мұндай жағдайларға дайындық ретінде Подоли су тазарту станциясы күшті режимде жұмыс істейді, ал Подоли станциясының жоғары жағындағы өзеннің ұзын бөлігі ластанудың алдын алу ережелерінің қатаң, екінші деңгейіне бағынады. Өзен бойында көптеген салалар құяды. Влтаваның ең ұзын салалары төмендегі кестеде көрсетілген. Саланың ұзындығы (км) Өзен км Жағы Берунька 244,6 63,4 сол Сазава 225,9 78,3 оң Лужнице 197,9 202,2 оң Отава 134,8 169,1 сол Мальше 96,0 240,0 оң Мастник 49,5 104,6 оң Кокаба 47,7 82,8 сол Баковский арнасы 44,6 13,7 сол Бездревский арнасы 43,1 231,0 сол
Навигация
Елбамен Мельник қаласынан Прагаға дейінгі аралықта өзенге дейін жүк тасымалдайтын кемелер жүзе алады. Прагадан жоғары, Ческе-Будейовицеге дейінгі өзеннің көп бөлігіне дейін кемелер жүзе алады, бірақ бұл кемелер Орлик және Слапи бөгеттерін асып өте алмайды, сондай-ақ Тин-над-Влтавадағы төмен көпірмен шектелген. Екі бөгетте қайық көтергіш құрылыстар салу жоспарланған, бірақ олар аяқталған жоқ, және кемелердің толық маршрутпен жүзуіне мүмкіндік беру үшін көпірді қайта жаңарту жоспарланған. Бұл кедергілерден қашуға болатын, кішкентай кемелер, белгілі бір мөлшердегі су сыйымдылығымен және белгілі бір ені мен биіктігімен жүзе алады. Ческе-Будейовицеден жоғары, өзеннің Чески-Крумлов маңындағы бөлігі (әсіресе Вышши-Бродтан Боршов-над-Влтаваға дейін) су туризмі үшін өте танымал орын болып табылады.
Плотиналар
1930 жылдары Праганың оңтүстігінде Влтава өзенінде су ағынын реттеу және гидроэлектр энергиясын өндіру үшін тоғыз гидроэлектр станциясы салынды. Өзен бастауынан бастап олар: Липно, Липно II, Хневковице, Коренско, Орлик, Камик, Слапи, Штеховице және Вране. Орлик суқоймасы көлем бойынша Влтавадағы ең ірі суқойма, ал Липно суқоймасы ауданы бойынша ең ірісі болып табылады. Штеховице суқоймасы Сент-Джонс-Рапидс ағысының орнында салынған. Өзенде су ағынын реттеуге көмектесетін көптеген тоғандар бар, олар Германия шекарасына жақын бастауындағы биіктіктен Mělník қаласының жанындағы сағасына дейін өзеннің құлауын азайтады.
Су тасқыны
Влтава бассейні тарихта көп рет су тасқынына ұшыраған. 1784, 1845, 1890, 1940 және ең жоғарысы 2002 жылғы ерекше су тасқындарының су деңгейін көрсететін белгілер жағалау бойында орнатылған. 2002 жылдың тамызында бассейн 2002 жылғы Еуропа су тасқынынан ауыр зардап шекті, нәтижесінде су тасқыны бірнеше адамның өміне қиындық туғызып, Праганы қоса, бойында кең ауқымды бұзылыстар мен зардаптарға әкелді. Бұл оқиға Прагадағы ең көне көпір, Карлов көпірін, күрт әлсіретіп, оны жөндеуге жылдар бойы жұмыс істеуді қажет етті.
Мәдениет пен ғылымдағы сілтемелер
Чех композиторларының классикалық музыкасының ең танымал туындыларының бірі – Бедрих Сметананың «Влтава» шығармасы, кейде ағылшын тілінде «Молдау» деп аталады. Ол классикалық музыканың романтикалық дәуірінен таралған және Богемия арқылы өзен ағысының музыкалық сипаттамасы болып табылады. Сметананың симфониялық поэмасы Бертольд Брехттің осы аттас әніне де шабыттандырды. Джон Виллеттің ағылшын тіліндегі нұсқасында: «Молдаудың тереңінде құмдақтар жылжиды / Прагада үш қайтыс император тозып жатыр» деген сөздер кездеседі. «Влтава» өзені бірнеше фильмнің түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған, соның ішінде 1942 жылғы чех драмасы «Ұлы бөгет» де бар. Жақында ғана «Влтава» 1984 жылғы «Амадей» және 1996 жылғы «Миссия: Мүмкін емес» фильмдерінің түсірілім орны болды. Совет астрономы Николай Степанович Черных 1973 жылы ашқан 2123 «Влтава» деген шағын планета да осы өзеннің құрметіне аталған. DC Comics комикстерінде «Влатава» деген ел бар, ол Жасыл Жебенің жауы – Граф Вертигоның туған жері. Бұл елдің аты «Влтава» өзенінің атымен байланысты болуы мүмкін.