Кіріспе
Испаниядағы өзен, Боливиядағы өзен. Гуадалкивир (/ɡ//w//ɑː//d//əl//k//ɪ/'/v//ɪər/, сондай-ақ /UK// //k//w//ɪ/'/, /US// //k//iː/'/ //, /ɡ//w//ɑː//d//əl/'/k//w//ɪ//v//ər/, ɡwaðalkiˈβiɾ) – Пиреней түбегіндегі бесінші ең ұзын өзен және Испания аумағында толығымен орналасқан екінші ең ұзын өзен. Гуадалкивир – Испаниядағы кеме жүретін жалғыз маңызды өзен. Қазіргі таңда Севильядан Кадис шығанағына дейін кемемен жүзуге болады, бірақ рим дәуірінде Кордовадан да жүзуге болатын.
the river in Bolivia
The Guadalquivir (,/ɡ//w//ɑː//d//əl//k//ɪ/'/v//ɪər/, also /UK// //k//w//ɪ/'/ /, /US// //k//iː/'/ //, /,/ɡ//w//ɑː//d//əl/'/k//w//ɪ//v//ər/, ɡwaðalkiˈβiɾ) is the fifth longest river in the Iberian Peninsula and the second longest river with its entire length in Spain. The Guadalquivir is the only major navigable river in Spain. Currently it is navigable from Seville to the Gulf of Cádiz, but in Roman times it was navigable from Córdoba.
География
Өзен ұзын және шамамен бір аумақты кептіреді. Ол Казорла тау жотасындағы (Хаэн) Канад-де-лас-Фуэнтес (Квесада ауылы) маңында басталады, Кордова мен Севилья арқылы ағып, Санлукар-де-Баррамедадағы Альмонте муниципалитеті мен Бонанза балықшы ауылы арасында теңізге құяды. Бұл, Кадис шығанағында Атлант мұхитында.
Курс
Гуадалкивирдің ағысы үш бөлікке бөлінеді. Бұл бөлініс өзеннің негізгі арнасына және оның басқа өзендермен қосылуына негізделген. Өзеннің жоғарғы ағысы Гуадалкивирдің бастауынан шамамен Менгибарға дейін созылады. Оған Гуадалимармен қосылатын жері де кіреді, ол Менгибардың шығысында орналасқан. Ал төменгі ағысында Гуадалкивир Корбонес өзенімен және (солтүстік-батыстан) Ривера-де-Уэльвамен қосылады. Гуадалкивирдің классикалық және одан бұрынғы дәуірлерде әртүрлі атаулары болған. Тит Ливийдің (Ливий) «Рим тарихы», 28-кітабында айтылғандай, Тартессиялықтар немесе Турдетаниялықтар өзенді екі атаумен атаған: Сертис (Кертис) және Реркес (Ῥέρκης). Грек географтары кейде оны Тартесос қаласының атымен «Тартесос өзені» деп атаған. Римдіктер оны Baetis (Баэтис) деп атады, ол Испания Баэтика провинциясының атының негізі болды.
Севилья мен Санлукар де Баррамеда арасында
Голоценнің маңызды бөлігінде Гуадалкивирдің батыс бөлігі ішкі теңіз – Тартессия шығанағымен жабылған еді. Финикиялықтар алғашқы тірек пункттерін құрып, құнды металдармен сауда жасады. Гуадалкивирдің құйылысында ежелгі Тартесс қаласы (Тартесс өркениетінің атымен аталып кеткен) орналасқан деседі, бірақ оның орны әлі табылған жоқ. Римдіктер, өзенге Баэтис деген ат беріп, б.з.д. II ғасырында Гиспалис (Севилья) қаласына қоныстанды және оны маңызды өзен портына айналдырды. Б.з.д. I ғасырда Гиспалис қамалмен қоршалған қалаға айналды. Б.з. I ғасырында Гиспалис толық теңіз эскадрильяларына пана болды. Кемелер Римге түрлі тауарлар – минералдар, тұз, балық және т.б. жеткізді. 712-1248 жылдар аралығындағы араб үкімдігі кезінде маврлар портты нығайту үшін тас док пен Torre del Oro (Алтын мұнара) салды. XIII ғасырда Фердинанд III кеме жасаушылық шеберханаларын кеңейтті, ал Севильяның қарбалас портынан астық, май, шарап, жүн, былғары, ірімшік, бал, балауыз, жаңғақ және кептірілген жемістер, тұздалған балық, металл, жібек, зығыр және бояушы заттар Еуропаға экспортталды. Американың ашылуынан кейін Севилья Испан империясының экономикалық орталығына айналды, себебі оның порты, Каса-де-Контратасион (Сауда үйі) юрисдикциясымен, теңіз арқылы жүретін сауданың монополиясын иеленді. Орта ғасырларда Гуадалкивир өзенімен жүзу күрделене бастады: 1500 жылға қарай, ауыр жүктер Гуадалкивирдің теңізге құятын Санлукар-де-Баррамеда портында тасымалдана бастады. Орта ғасырларда кеме жүретін өзен Кордоваға бағалы артықшылықтар берді. Оның теңізге, содан кейін әлемдік нарыққа арзан тасымалы болды. Кордовада темір мен ағаш сияқты негізгі импорттық тауарлар да су көлігі жоқ қалаларға қарағанда арзан болды. XVI ғасырда Гуадалкивирдің лайлануы одан да күшейді және өзенде кеме қатынасын тоқтатуға бастады. Кордова мен Севилья арасындағы өзен бөлігін қуат көзі ретінде пайдалану осы бөлікте кеме қатынасының төмендеуіне себеп болды. Бөгеттер де өзен төсегінің көтерілуіне әкелді. Перес де Олива кеме қатынасын қалпына келтірудің алғашқы қадамы ретінде осы бөгеттерде шлюздер салуды ұсынды. Нәтижесінде, жоғарыда аталған жағдайлар аймақтағы ішкі кеме қатынасына нүкте қойды.
Су тасқыны
Гуадалкивир өзені бассейні 63,085 км² аумақты алып жатыр және су тасқынының ұзақ тарихына ие. 2010 жылдың қысындағы ауыр жаңбырлар Андалусия аймағындағы Севилья, Кордова және Хаэн провинцияларындағы ауылдық және шаруашылық жерлерде ауыр су тасқынына әкеп соқты. Ақпан айындағы жауын-шашын мөлшері Испания бойынша сол айдағы жауын-шашынның екі еседен асты. 2010 жылдың наурыз айында Гуадалкивирдің бірнеше салалары тасып, өзеннің су деңгейінің артуына байланысты 1500-ден астам адам үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. 6 наурыз 2010 жылы Кордовада және Севильяда су деңгейі тиісінше [мәнді қосу керек] жетті, бұл 1963 жылы Севильяда тіркелген су тасқыны кезінде тіркелген [мәнді қосу керек]-тен төмен болды. 2010 жылдың тамызында Хаэн, Кордова және Севильяда су тасқыны болған кезде Кордовада үш адам қаза тапты.
Ластану
Донана апаты, сондай-ақ Азналькольлар апаты немесе Гуадиамар апаты деп белгілі, Андалусиядағы өндірістік апат еді. 1998 жылдың сәуір айында Севилья провинциясының Азналькольлар қаласының жанындағы Лос-Фраилс кенішіндегі су сақтағыш бөгеті жарылып, кеніш қалдықтары құйылды. Бұл оқиға Донана ұлттық паркіне де әсер етті.
Плотиналар мен көпірлер
Гуадалкивир өзені арқылы салынған көптеген көпірлердің арасындағы ең көнелерінің бірі – Кордовадағы рим көпірі. Севильядағы маңызды көпірлерге Puente del Alamillo (1992), Puente de Isabel II немесе Puente de Triana (1852) және Puente del Centenario (1992 жылы құрылысы аяқталған) кіреді. Өзеннің бастауындағы Эль-Транко-де-Беас бөгеті 1929 және 1944 жылдар аралығында Франко режимі кезіндегі су электр станциясы жобасы ретінде салынды. Дона Альдонса бөгеті Гуадалкивир өзенінің арнасында, Андалусияның Хаэн провинциясындағы Убеда, Пеаль-де-Бесерро және Торреперогиль муниципалитеттерінде орналасқан.
Порттар
Севилья порты Гуадалкивир өзеніндегі басты порт болып табылады. Севилья портының басқармасы Севилья портын дамытуға, басқаруға, пайдалануға және саудалауға жауапты. Севилья портына кіреберіс су деңгейін реттейтін шлюзбен қоршалған, бұл портты толқындардың әсерінен қорғайды. Севилья портында жалпы қолданысқа арналғандан әрі жеке пайдалануға арналған көптеген тұрақтар бар. Бұл кемежайлар мен тұрақтар құрғақ және сұйық көлемді жүктерді, тікелей тиеу-түсіру жүктерін, контейнерлерді, жеке кемелерді және круиздік кемелерді қабылдау үшін пайдаланылады. 2001 жылы Севилья порты дерлік жүк көлемін өңдеді, оның ішінде құрғақ көлемді жүк, жалпы жүк және 1,500-ден астам сұйық көлемді жүк. Портқа 1,500-ге жуық кеме келді, оның ішінде 101 000-нан астам контейнерлік жүк (TEU) болды.