Ұшқыштарды даярлауға арналған ұшақтар

Кіріспе

Ұшқыштар мен әуе экипаждарын даярлауға арналған ұшақтар.

Оқу ұшағы – ұшқыштар мен әуе экипаждарын оқытуды жеңілдету үшін арнайы жасалған ұшақтар класы. Қосымша қауіпсіздік мүмкіндіктерімен жабдықталған, мысалы, екі қатар басқару пульті, ұшудың жеңіл жағдайлары және қарапайым кабинасы бар арнайы оқу ұшағы, оқушы ұшқыштарға өз біліктерін қауіпсіз және оңай басқарылатын ұшақта жетілдіруге мүмкіндік береді. Азаматтық ұшқыштар көбінесе студент пен оқытушыға арналған екі немесе одан көп орындық жеңіл ұшақта оқытылады.

Бір-бірімен және бір-бірімен қатар

Оқушы ұшақтарының екі орындық конфигурациясы: ұшқыш пен нұсқаушы қатарласып немесе тізбектей отырады, көбінесе ұшқыш алдында, ал нұсқаушы артында болады. Қатарласып отырудың артықшылығы – ұшқыш пен нұсқаушы бір-бірінің іс-әрекеттерін көре алады, бұл ұшқышқа нұсқаушыдан үйренуге және нұсқаушыға оқушы ұшқышты түзетуге мүмкіндік береді. Тізбектей конфигурацияның артықшылығы – ол жылдам реактивтік ұшқыштың жұмыс ортасына жақын болуы. Қазіргі кезде ұшқыштар ұшуды қатарласып отыратын ұшақта бастап, кейін тізбектей отыратын ұшақтарға көшеді. Бірақ бұл әрдайым осылай болған жоқ. Мысалы, Tiger Moth және Jungmann сияқты екі қанатты негізгі оқу ұшақтарында тізбектей отыру жиі кездесетін, ал британдықтар English Electric Lightning сияқты кейбір жылдам ұшақтарды операциялық жағдайға келтіру кезінде қатарласып отыруды қолданды.

Фазалары

Әскери ұшқыштарды даярлаудың қымбаттығын ескере отырып, әуе күштері көбінесе жарамсыз үміткерлерді іріктеу үшін оқуды кезеңдермен жүргізеді. Ұшқыштарды кезең-кезеңмен дайындамайтын әуе күштері үшін шығын тек қаржылық ғана емес, сонымен қатар адам өміріне де қатысты. Мысалы, көп жылдар бойы Үндістан Әуе күштерінде жетілдірілген оқу ұшағы болмады, нәтижесінде ұшқыштар МиГ-21 жоғары жылдамдықты ұшақтарына көшкен кезде, олардың үстінқы жылдамдыққа ұшуға қабілеттілігі дұрыс бағаланбағандықтан, қаза болғандар саны көп болды. Оқудың екі негізгі саласы бар: ұшу және операциялық дайындық. Ұшу дайындығында үміткер өзінің ұшу шеберлігін дамытуға тырысады. Операциялық дайындықта үміткер ұшу шеберлігін жауынгерлік қимылдар, шабуыл және истребительдік техниканы қолдану арқылы үйренеді.

Бастапқыда

Көбінесе, қазіргі заманғы әскери ұшқыштар азаматтық жаттығу ұшақтарынан көп ерекшеленбейтін жеңіл ұшақтарда алғашқы ұшу дағдыларын үйренеді. Осы кезеңде пилотқа үміткерлердің психикалық және физикалық қабілеттері тексеріледі. Бұл мақсатта Slingsby Firefly (бір кезде АҚШ Әуе күштері академиясы қолданған) және RAF-тың шотландтық авиациялық бульдогтары сияқты ұшақтар пайдаланылады. АҚШ Firefly және Enhanced Flight Screen Program (EFSP) бағдарламаларын Diamond DA20 және Initial Flight Training (IFT) бағдарламасымен алмастырды. Осы кезеңнің соңында ұшқыш-оқушылар бағаланып, емтиханды сәтті тапсырғандар толық ұшқыштар даярлау бағдарламасына қабылданады. Ұшқыш лауазымына жарамсыз деп танылған, бірақ басқа да қабілеттерін көрсеткендерге навигатор немесе қару-жарақ офицері болуға мүмкіндік беріледі. Кішкентай және қаржылық мүмкіндіктері шектеулі әуе күштері осы мақсатта ультражеңіл ұшақтарды, планерлерді және мотопланерлерді қолдануы мүмкін. USAF академиясы негізгі кадеттердің ұшу жаттығулары үшін Cirrus SR20 (T 53A) сияқты поршеньді жеңіл ұшақтарды пайдаланады.

Негізгі оқыту

Ab initio кезеңінен кейін үміткер негізгі немесе бастапқы оқытушы болып өте алады. Бұлар әдетте турбовинтті ұшақтар, мысалы Pilatus PC 9 және Embraer Tucano. Қазіргі заманғы турбовинтті оқытушылар реактивті ұшақтардың басқару ерекшеліктерін қайталай алады, сондай-ақ үміткердің ұшақтың басқару құралдарымен техникалық білігін, реакция жылдамдығын және жағдайды болжау қабілетін бағалауға жеткілікті мүмкіндіктерге ие. Жоғары өнімді турбовинтті ұшақтар пайда болғанға дейін негізгі оқу BAC Jet Provost, T 37 Tweet және Fouga Magister сияқты реактивті ұшақтармен жүргізілді. Жылдам реактивті ұшқыш ретінде оқуды жалғастыруға жарамсыз үміткерлерге ұшу комиссиясы ұсынылып, көп қозғалтқышты ұшақтарды ұшуға оқытылуы мүмкін. Мұндай реактивті оқыту ұшақтарының мысалдары: үстіңгі жылдамдықты Northrop T 38 Talon, Boeing–Saab T 7 Red Hawk, BAE Hawk, Dassault/Dornier Alpha Jet, Aero L 39 және Aero L 159, Alenia Aermacchi M 346 Master, KAI T 50 Golden Eagle, Guizhou JL 9 және Yakovlev Yak 130. Тиімді жауынгерлік ұшақтардың қазіргі мүмкіндіктері, ұшу шеберлігіне немесе жылдамдығына қарағанда, электроникаға тікелей байланысты. Осы кезеңде ұшқыш радар жүйелерін және электрониканы қолдануды үйрене бастайды. Қазіргі заманғы жетілдірілген оқытушылар әртүрлі электрондық жүйелер мен сценарийлерді модельдеуге мүмкіндік беретін бағдарламаланатын көп функциялы дисплейлермен жабдықталған. Көптеген жетілдірілген оқытушылардың өздерінің радар жүйелері жоқ, бірақ борттық жүйелерді радарлық контактілерді модельдеу үшін бағдарламалауға болады. Деректер желісі және GPS арқылы, ұқсас жабдықталған ұшақтар бір-біріне өздерінің орнын нақты уақытта жіберіп тұрады және борттық компьютерлер осы ақпарат негізінде радарлық дисплей құрады, осылайша виртуалды радар жүйелерін жасауға болады. Бағдарламаланатын дисплейлердің мақсаты – ұшқыштардың оқуын жеделдету, оларға операциялық ұшақта кездесетін жүйелерді мүмкіндігінше дәл қайталау арқылы.

Ұшқыштарға арналған алғашқы дайындық

Жас ұшқыштарды даярлаудағы жетекші (LIFT) бағдарламасы, операциялық истребительдерге ұқсас авионика және қару-жарақ басқару мүмкіндіктері бар, жаңа буынды оқу-жаттығу ұшақтарын пайдаланады. Бұл, операциялық дайындыққа тікелей көшуге қарағанда, жаттығу шығындарын азайта отырып, жауынгерлік сценарийлерде тиімді оқытуға мүмкіндік береді. Сенімсіз дереккөз: reason=domain on WP:BLACKLIST Ұшақтағы авионика жүйесі жердегі жүйелермен байланыстырылуы мүмкін, және олар бірлесіп инфрақызыл немесе радарлық басқарылатын зымырандар, перехваттаушылар, ауадан-ауаға және жерден-ауаға зымырандар, зениттік артиллерия, радарлар, қарсы шаралар (сабан мен жалын шығару), және соқтығысу туралы ескертулер сияқты жағдайларды модельдеуге қабілетті. Бұл жүйелер сондай-ақ, нақты жауынгерлік оқиғаларды қайта жаңғыртуға да мүмкіндік береді.

Операциялық қайта құру

Көптеген әскери реактивтік ұшақтар екі орындық оқу-жаттығу нұсқаларымен жабдықталған. Бұл – ұрысқа қабілетті, операциялық конверсиялық ұшақ түрлері, олар осы деңгейге жеткен ұшқыштарға жұмыс барысында оқытуды қамтамасыз етеді. Төтенше жағдайларда оларды барлау немесе ұрыс тапсырмаларын орындау үшін аз өзгерістермен пайдалануға болады. Көптеген операциялық конверсиялық ұшақтар операциялық нұсқаның толық функционалдығын сақтайды, бірақ салмағы мен қарсыласу күшінің артуына байланысты өнімділігі шамалы төмендеуі мүмкін, ал ішкі жанармайдың азаюынан ұшу қашықтығы да қысқарады. Мысалы, Tornado сияқты екі орындық ұшақтарда операциялық конверсиялық бөлімше (OCU) ұшағын артқы кабинадағы ұшу басқару элементтерін көшіру арқылы жасауға болады. Әдетте бір орындық ұшақтарда бастапқы кабинаның артына екінші кабина орнатылады (мысалы, A 4SU Super Skyhawk ұшағының TA 4S нұсқасы) немесе кабинаны кеңейтіп, нұсқаушыны ұшқыштың артындағы екінші орынға орналастырады. Ұшқыштар белгілі бір ұшақ түрін ұшуға біліктілік алғаннан кейін, сол ұшақтағы біліктіліктерін сақтау және дағдыларын жетілдіру үшін, мысалы, АҚШ Әуе күштерінің Red Flag жаттығулары сияқты, жүйелі оқу-жаттығуларын жалғастырады. Басқа елдердегі оқу-жаттығуларға ұшақтардың шағын топтарымен, техникалық персонал және жабдықтармен қатысу арқылы жауынгерлік дағдыларды дамытуға болады. Сондай-ақ, бөлімшелер арасындағы бомбалау және артиллериялық атудан жарыстарды ұйымдастыру арқылы да осы дағдыларды жетілдіруге болады. Екі орындық ұшақ операциялық ұшақтың негізіне айналуы мүмкін, екінші орынды бастапқыда тек пилотпен ұшатын ұшақта қару-жарақ офицері немесе навигатордың орны ретінде пайдалануға болады. Мысалы, F 15E Strike Eagle – F 15 Eagle ұшағының екі орындық оқу нұсқасы болып табылатын F 15D ұшағының жетілдірілген түрі. Кейбір әуе күштерінде жоғары және төмен өнімділікке ие ұшақтардың арақатынасы болғандықтан, ұшқыштарды ең қиын ұшақтарға көшуден бұрын, төмен өнімділікке ие ұшақтарға тағайындау мүмкін. Мысалы, Италия әуе күштерінде ұшқыш өзінің қызмет жолын AMX шабуылдық ұшағында бастауы мүмкін, ал тәжірибесі арта келе Tornado IDS сияқты қабілетті ұшақтарға көшеді. Ал Канада сияқты басқа әуе күштері мұндай тәртіпке бағынбайды және жаңа түскен ұшқыштарды бірден CF 18 Hornet сияқты ұшақтарға тағайындайды.

Most military jet powered combat aircraft have two seat trainer versions. These are combat capable operational conversion aircraft types to provide on the job training to pilots who have graduated to this level, and are usually available with little conversion in times of emergency to a reconnaissance or combat role. Most operational conversion aircraft retain the full functionality of the operational version with slight degradations to performance due to increased weight and drag, and possibly reduced range due to a reduced internal fuel load. In some two seat fighter aircraft such as the Tornado, the operational conversion unit (OCU) aircraft can be created by duplicating flight controls in the rear cockpit. In a normally single seat aircraft, a second cockpit can be built behind the original cockpit (e. g. the TA 4S variant of the A 4SU Super Skyhawk) or the cockpit can be extended to place the instructor in a second seat behind the pilot. Once they are qualified to fly a specific type of aircraft, pilots will continue with regular training exercises to maintain qualifications on that aircraft and to improve their skills, for example the USAF's Red Flag exercises. Deployments of small flights of aircraft together with support staff and equipment to exercises conducted by other nations can be used to develop fighting skills and interservice and inter unit competitions in bombing and gunnery between units can also be used to develop those skills. The two seat aircraft may itself become the basis of an operational aircraft, the second seat being used to create a weapons officer or navigators station in aircraft with originally only a pilot, for example the F 15E Strike Eagle is a development of the F 15D which is a two seat training version of the F 15 Eagle. In some air forces that have a mix of high and low performance aircraft, pilots can be first be assigned to aircraft with a lower level of performance before moving on to the most demanding aircraft. For example, in the Italian Air Force a pilot may begin his service career on the AMX attack aircraft, and as their experience grows, progress to more capable aircraft such as the Tornado IDS. Other air forces, such as Canada, do not do this, and assign first tour pilots to aircraft such as the CF 18 Hornet.

Көп моторлы жаттықтырушылар

Көлік, танкер және басқа көп қозғалтқышты ұшақтарды ұшқыштарға үйрету үшін, әуе күштеріндегі пилоттар, мысалы, Beechcraft King Air ұшағының T-44A Pegasus түрі сияқты кішкентай көп қозғалтқышты ұшақтармен бастайды. Осыны толық меңгергеннен кейін, олар операциялық типтің оң жақ креслосында ұшуға кіріседі. Кейбір әуе күштері көп қозғалтқышты ұшақтарды шектеулі түрде пайдалануға тырысады, сонда негізгі ұшақтың түрлендірілген нұсқалары әртүрлі міндеттерді орындайды, осылайша бір түрінде білікті пилот сол отбасының басқа түрлеріне оңай көше алады. Мысалы, Boeing 707 көптеген әуе күштері үшін танкерге, көлікке және ELINT нұсқаларына түрлендіруге арналған танымал ұшақ болды.

Навигациялық жаттықтырушылар

Әскери оқу ұшақтарының бір бөлігі, мысалы, Beechcraft 18, Vickers Varsity, Hawker Siddeley Dominie және Boeing T-43 көлік үлгілерінен навигаторлар мен басқа да артқы экипаж операторларын даярлау мақсатында жасалған. Осы навигациялық оқушылар көбінесе құралдарды қолдану арқылы қалай бағытталғанын үйренетіндіктен, оларды ұшақ салонындағы консольдерге отырғызуға болады және ұшақ қозғалып бара жатқан жерді тікелей көру қажеттілігі болмайды. Әуедегі қару-жарақ немесе радар жүйелерін басқарушылар да оқу ұшақтарында немесе оқу сапарлары барысында операциялық ұшақтарда осыған ұқсас оқытылады.

Аэробатикалық командалар

Кейбір жаттығу ұшақтары, мысалы Aermacchi MB 339, Casa C 101, Folland Gnat, Fouga Magister және British Aerospace Hawk, ұлттық құрамалық акробатикалық командалары қолданысқа алады. Алғашқы реактивтік акробатикалық командалары Hawker Hunter, English Electric Lightning және North American F 100 Super Sabre сияқты жауынгер түрлерін пайдалануға ұмтылды. Әуе күштерінің жауынгерлік паркі қысқарғандықтан, көптеген ұлттық демонстрациялық командалар үшін жеңіл жаттығу түрлеріне өтуі логикалық болды. Көрсетулер кезінде түрлі түсті түтін шығару үшін кейбір өзгерістер қажет болуы мүмкін, бірақ негізінен бұл ұшақтар өздерінің ұшқыштарды даярлау функциясын сақтай алады.

Жаттықтырушыларды жауынгерлік мақсатта пайдалану

Кіші әуе күштеріндегі негізгі жаттығушы ұшақтар, жаттығудан басқа, көтерілісшілдерге қарсы күрес және әуедегі алдыңғы бақылау рөлінде әуе қолдауын ұсыну үшін де қолданылады. Ең жетілген жаттығушы ұшақтар соғыс жүгін тасымалдауға және жеткізуге қабілетті. Дегенмен, осы ұшақтардың көпшілігінде қазіргі заманғы жоғары қарқынды соғыс жағдайында жеке өмір сүруге қажетті қарсы шаралар мен сенсорлар жоқ, мысалы, MANPADS-қа осал. Бірақ, егер олар қабілетті ұшақтармен бірлесіп жұмыс істесе, олар төмен қарқынды театрларда соғыс қимылдарының рөлін атқара алады. Тарихи тұрғыдан, көптеген жаттығушы ұшақтар арнайы шабуылдық түрлерімен сатылды, мысалы, BAC Jet Provost/BAC Strikemaster және Cessna T 37 Tweet/A 37 Dragonfly. Әсіресе, ұрыс машинасыз жоқ немесе тиімді әуе шабуылына қарсы қорғанысы жоқ қарсыластарға қарсы, мұндай жаттығушы ұшақтардан жасалған шабуылдық ұшақтар жеткілікті нәтиже бере алады. Мысалы, Aermacchi MB 326 жаттығушы ұшағынан жасалған Impala ұшақтары Оңтүстік Африка Әуе күшінің Буш соғысындағы негізгі соққы күшін құрады, ал Hongdu JL 8 сияқты ұшақтар төмен қарқынды театрларда шабуылдық рөлге ие болып келеді. Олардың осалдығына қарамастан, тіпті аз ғана қару-жарақ тасымалдайтын жаттығушы ұшақтар да күтпеген жағдайға байланысты үлкен әсер ете алады, әсіресе шабуылға ұшыраған тарап әуе үстемдігіне ие екенін сенгенде. Жеңіл жаттығушы ұшақтарды тиімді пайдаланған күштерге Биафрадағы МФИ-9 ұшақтарын және Тамил Иламның Азат ету жолбарыстарының жасырын түрде сатып алынған жеңіл ұшақтарын жатқызуға болады. Жоғары қарқынды қақтығыстарда, егер олар басқа әуе күштерінің қорғауында жұмыс істесе, жетілген жаттығушы типті ұшақтар әскери тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, франко-германдық Dassault/Dornier Alpha Jet ұшағы, әуе қорғауы бар ұшақтармен бірге жұмыс істегенде кемеге қарсы және жеңіл шабуылдық рөлдерді атқарды, ал RAF екі Hawk жаттығушы ұшағын, оларға қару ретінде пулеметтер мен AIM 9 Sidewinder зымырандарын орнатуды жоспарлады. Әрбір Hawk жұбы Phantom FGR.2 ұшағымен жұптастырылуға тиіс болды, бұл Phantom ұшақтарын әуедегі ерте ескерту және басқару жүйесі ретінде пайдалануды білдірді. Бұл жоспар ешқашан сынақтан өтпегенімен, AIM 9L зымырандарымен жабдықталған және RAF-тің ең жақсы ұшқыштарымен, соның ішінде Red Arrows ұшқыштарымен басқарылатын Hawk ұшағы тиімді әуе қорғаныс иесі болатынына сенім болды.

In smaller air forces basic trainers, in addition to being used for training, are used to provide air support in the counter insurgency and airborne forward air control role. Most advanced trainers are capable of carrying and delivering war loads. However, most of these aircraft do not have the counter measures and sensors required to survive alone in a modern high intensity war fighting scenario, for example being vulnerable to MANPADS. However, they may still have a war fighting role in low intensity theatres if operated in conjunction with more capable aircraft. Historically many jet trainers were marketed with specialised attack variants e. g. the BAC Jet Provost/BAC Strikemaster and the Cessna T 37 Tweet/A 37 Dragonfly. Especially against opponents operating without a fighter screen or an effective anti aircraft capability, such trainer derived attack aircraft could perform adequately. For example, Impala aircraft derived from the Aermacchi MB 326 trainer formed the main strike strength of the South African Air Force in its Bush war, and aircraft such as the Hongdu JL 8 are being acquired for the attack role in low intensity theatres. Despite their vulnerability, even small numbers of weapons carrying trainer aircraft may achieve a disproportionate effect due to the element of surprise, especially when the attacked side believes to hold air supremacy. Forces that have used light trainer aircraft to great effect include the Biafran use of MFI 9s and the Liberation Tigers of Tamil Eelam use of covertly acquired light aircraft. In high intensity conflicts, advanced trainer type aircraft can have a military utility if they operate under an umbrella of other aerial assets. For example, the Franco German Dassault/Dornier Alpha Jet had an anti shipping and light strike role when operating under an air umbrella provided by fighter aircraft, while the RAF planned to use pairs of gun and AIM 9 Sidewinder armed Hawk trainers in the point defence role. Each pair of Hawks was to be teamed with a Phantom FGR.2, in effect using the Phantoms as an Airborne Early Warning and Control system. Although never tested it was believed that the Hawk, combined with AIM 9L and flown by some of the best pilots in the RAF including those from the Red Arrows, would have made a viable air defence fighter.

Болашақ

Алдыңғы қатардағы ұшақтардың мүмкіндіктері артып, бұл озық жаттығу ұшақтарының жетілдірілуіне әкеп соқты. Жаңа ұшақтарды әзірлеу құны нақты мәнде өскендіктен, оқу мақсатында арнайы жасалған ұшақтардың саны азаюы мүмкін. Көптеген елдер үшін озық жаттығу ұшағы жылдам ұшақтарды жобалау және өндіру қабілетін дамытудың бір қадамы ретінде қарастырылды. Құнның өсуіне байланысты тіпті ірі әуе күштері үшін де жаңа озық жаттығу ұшақтарын әзірлеуді негіздеу үшін қажетті экономикалық масштабқа жету қиын болады. Елдер қазіргі ұшақтарды (мысалы, 1970 жылдардан бері қолданылып келе жатқан Hawk сияқты) жаңғыртуды жалғастыруға немесе озық жаттығу ұшақтарын бірлесіп әзірлеуге және сатып алуға мәжбүр болады. Бұдан бөлек, олар ұшақтардың жауынгерлік қабілетін арттыру арқылы қолда бар қаражатты тиімді пайдалануы керек, сондай-ақ ұшақтардың құрамында немесе сыртқы модульдер ретінде операциялық жүйелерді енгізу арқылы ұшақтарды тиімді пайдалануы керек. Бағдарламаланатын электрондық жүйелер мен деректер алмасу арналарының даму тенденциясы жалғасуы мүмкін, соның салдарынан жердегі радарлық және өңдеу жүйелері озық жаттығу ұшақтарына ұшақта радарлық жүйелер бардай жұмыс істеуге мүмкіндік береді, ал кабина әуе күштерінің ең қабілетті ұшақтарының көрінісі мен сезімін максималды түрде қамтамасыз етеді. Бағдарламаланатын қозғалтқышты басқару және сымдық басқару жүйелері ұшаққа алдыңғы қатардағы ұшақтардың ұшу сипаттамаларын имитациялауға мүмкіндік береді, ал нақты өнімділік ұшқыштың біліктілігіне байланысты шектеледі, ұшқыштың шеберлігі артаған сайын қуат пен маневрлік қабілет арта түседі. Қазір оқыту жердегі симуляторларда да жүргізілуде.

Тарихи

Алғашқы жаттықтырушылар көбінесе спорттық ұшақтар немесе қолданыстан шыққан әскери ұшақтар болатын. Француздар біртіндеп жақсара түсетін жүйе қолданды, онда ұшқыш прогрессивті түрде мүмкіндіктері артатын ұшақтарда оқыды, ұшудан алдын-алу үшін модификацияланған ұшақтармен бастап – оларды «рулерлер» немесе «пингвин» деп атады. Жердегі басқаруды меңгерген ұшқыштар ескірген ұшақтармен аяқтамас бұрын, аз қуатты екі орындықтарға көшті. Ескірген ұшақтардың жеткізілімі жеткіліксіз болып шықты, сондықтан Caudron G. III, Nieuport 83 және басқа да үлгілерді арнайы оқу үшін өндіруге кірісті. Ұлыбританияда басқа оқу жүйесі қолданылды, бірақ ол да ескірген ұшақтардан басталды, ал Avro 504 және Airco DH.6 негізгі жаттықтырушылар болды, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін ескірген әскери ұшақтармен толықтырылды. Канада мен АҚШ-тан келетін көптеген әлеуетті авиаторларды даярлау үшін Канада Корольдік әуе корпусы құрылды, ол АҚШ өзінің оқу бағдарламасын бастағанға дейін Curtiss JN 4 (Can) жаттықтырушыларын пайдаланды, ал содан кейін Curtiss JN 4 және Standard J 1 ұшақтары қолданылды. Германияда оқу мақсатында әртүрлі ескірген екі орындықтар өндірілді, олардың ішіндегі ең көп тараған түрі Albatros C. III болды. Екі дүниежүзілік соғыс арасында, батыс елдерінің қарулы күштерінде ескірген типтерді, соның ішінде бомбалау, артиллерия және навигациялық жаттығулар үшін арнайы жасалған ұшақтарды алмастырған, түрлі мамандықтарды қамтитын арнайы салынған жаттықтырушылар пайда болды. Германия 1930-шы жылдары қайта қарулануды бастағанда, бастапқы ұшақтардың көпшілігі екі мақсатта қолданылуы үшін жасалды, сондықтан олар жауынгерлік қызметтен қолданыстан шыққан кезде жаттықтырушылар ретінде пайдаланылатын. Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай олардың қажеттіліктері өндірістен үнемдеуге болатыннан асып кетті және Bücker Bü 131 сияқты бірқатар арнайы жасалған конструкцияларды қолданғанмен, көбінесе тұтқынға алынған ұшақтар мен ескірген әскери типтерге сүйенді. АҚШ қарулы күштері үш типті стандарттады: Stearman PT 13/PT 17 ең танымал болған негізгі жаттықтырушы, Vultee BT 13 сияқты бастапқы жаттықтырушы және Солтүстік Америка AT 6 Texan, ол сонымен қатар Ұлттар Достастығы елдеріне Гарвард ретінде кеңінен экспортталды. Сонымен қатар, әртүрлі әскери типтердің өндірісі оқу-жаттығу жұмыстарына бағытталды, бірақ арнайы жасалған типтермен барлық мүмкін оқу түрлерін қамтуға айтарлықтай күш жұмсалды. Британдықтар Британдық Ұлттар Достастығы Әуе оқу жоспарын ұйымдастырды, ол ұшақ экипаждарының басым бөлігін белсенді соғыс аймақтарынан Канадаға және басқа жерлерге көшірді, онда ұшқыштар De Havilland Tiger Moth немесе Fleet Finch негізгі жаттықтырушыларынан бастап, Солтүстік Америка Гарвардтарында жетілдірілген оқу, Avro Ansons, Airspeed Oxfords және Bristol Bolingbrokes көп қозғалтқышты және бомбалау жаттығулары үшін жалғастырды. Fairey Battle және Westland Lysander сияқты ескірген типтер нысананы сүйреу үшін пайдаланылды, ал Солтүстік Америка Yale сияқты басқа типтер сымсыз оператор (радио) оқыту үшін қолданылды. Соғыстан кейін АҚШ негізгі ұшу дайындығы үшін Beechcraft T 34 Mentor ұшағын, ал Ұлыбритания De Havilland Chipmunk ұшағын пайдаланды. АҚШ қызметіндегі T-28 Trojan ұшағы T-6 ұшағын ауыстырды, ал Percival Provost RAF-те ұқсас рөл атқарды.

Early trainers were often sport aircraft or obsolete combat aircraft. The French used a graduated system in which a pilot learned in progressively more capable aircraft, starting with aircraft that had been modified to prevent them from flying – called rouleurs or penguins. Pilots who had mastered ground handling would then graduate to lower powered two seaters, before finishing on obsolete fighters. The supply of obsolete aircraft proved inadequate and production of Caudron G. III, Nieuport 83 and other types specifically for training was undertaken. In the United Kingdom, a different training system was used, although it too started out with obsolete aircraft before the Avro 504 and Airco DH.6 became the primary trainers, supplemented until the end of the First World War with obsolete combat aircraft for advanced training. To train the many potential aviators coming from Canada and the US, the Royal Flying Corps Canada was set up, operating Curtiss JN 4 (Can) trainers until the United States began its own training program, using Curtiss JN 4s and Standard J 1s. In Germany, various obsolete two seaters were produced for training purposes, the most numerous being the Albatros C. III. Between the World Wars, purpose built trainers covering a variety of specialties largely replaced obsolete types in the Western armed forces, including aircraft specifically for bombing and gunnery and navigational training. When Germany began rearming in the 1930s, many of the initial aircraft were designed with a dual role, so that when they were obsolete in their combat role they would be used as trainers. By World War II, however, their needs exceeded what could be spared from production and although using a number of purpose built designs such as the Bücker Bü 131, relied largely on captured aircraft and obsolete combat types. The United States armed forces standardized on three types – a Primary trainer, of which the Stearman PT 13/PT 17 is the best known, a Basic trainer such as the Vultee BT 13, and an advanced trainer such as the well known North American AT 6 Texan, which would also be widely exported to the Commonwealth countries as the Harvard. In addition, production of various combat types was diverted to training although considerable effort was made to cover all possible types of training with purpose built types. The British organized the British Commonwealth Air Training Plan, which moved the bulk of aircrew training away from active war zones to Canada and elsewhere, where pilots started on the De Havilland Tiger Moth or Fleet Finch basic trainers before continuing on North American Harvards for advanced training, Avro Ansons, Airspeed Oxfords and Bristol Bolingbrokes for multi engine as well as bombing training. Obsolete types such as the Fairey Battle and Westland Lysander were used for target towing, while other types such as the North American Yale were used for wireless operator (radio) training. Postwar, the United States operated the Beechcraft T 34 Mentor for basic flight training, while the United Kingdom operated the De Havilland Chipmunk. The North American T 28 Trojan replaced the T 6 in US service, while the Percival Provost filled a similar role with the RAF.