Кіріспе

Спортта, тоқтаған допты ұстауға арналған тіреуіш – спорт жабдығының бір бөлігі.

Тіреуіш – допты аяқпен, клюбкамен немесе таяқшамен соғу алдында оны қолдау және көтеру үшін қолданылатын құрал. Тіреуіштер гольф, бейсбол, американдық футбол және регбиде кеңінен қолданылады.

Этимология

"Ти" сөзі көне шотланд тіліндегі "teaz" сөзінен шыққан, тегі белгісіз, болжам бойынша скандинавиялық; көрінеу көпше түрі болып табылады, немесе олай қате есептелген.

Гольфтік футболка

Гольфте әр тесіктің алғашқы соққысы үшін әдетте тиі (tee) қолданылады. Осы алғашқы соққы соғылатын аймақ ережелерде "тейлеу алаңы" деп аталады. Әдетте, допты тиіге қоюға тек тесіктің бірінші соққысында, яғни "тиі соққысында" ғана рұқсат етіледі, ал басқа соққылар үшін бұл заңсыз; алайда, жергілікті немесе маусымдық ережелер басқа соққылар үшін де тиіге қоюға рұқсат беруі немесе талап етуі мүмкін, мысалы, "қысқы ережелер" бойынша, шөп ерекше сезімтал болған кезде. Тиіге қою драйв соққылары үшін айтарлықтай артықшылық береді, сондықтан рұқсат болғанда осылай жасалады. Дегенмен, ойыншылар өздерінің тиі соққыларын тиісіз ойнауға құқылы. Бұл әдетте соққыға төменгі траекторияны береді. Стандартты гольф тиісінің ұзындығы 2,125 дюйм (екі және бір сегізінші дюйм = 5,4 см) құрайды, бірақ ұзын және қысқа тиілерге де рұқсат етіледі. Кәдімгі тиілер ағаштан немесе берік пластиктен жасалуы мүмкін. Сонымен қатар, көптеген биоразделмелі және қайта өңделетін гольф тиілері бар, олар тиілерді өндіру үшін кесілген ағаштардың санын азайтады және гольф алаңдарына өз алаңдарында сынған ағаш тиілермен айналыспай, шығындарды төмендетуге мүмкіндік береді. R&A және USGA гольф ережелеріне сәйкес, тиі заңды болуы үшін "Ол 4 дюймнен (101,6 мм) ұзын болмауы керек және ойын жолын көрсетуге немесе доптың қозғалысына әсер етуге мүмкіндік беретіндей етіп жасалмауы немесе өндірілмеуі керек".

Тарих

Теу тақтаның пайда болуы гольф ережелерінің соңғы маңызды өзгерісі болды. Бұрын гольф доптары құм үйінділеріне қойылып, олар қораптарда берілетін. Осыдан қазіргі теу алаңының тарихи атауы – "теу қорабы" шыққан. Алғашқы теулер жерге жатқызылып, допты көтеріп тұратын бөлігі болған. Осы типтегі теудің алғашқы патенты 1889 жылы шотландтар Уильям Блоксом мен Артур Дугласқа берілді. Жерге қадалатын алғашқы теу резеңке ұшы бар "Перфектум" деп аталатын тіреуіш болды. Оны 1892 жылы ағылшын Перси Эллис патенттеді. Бұл теу ағаш конусынан және допты ұстап тұратын резеңке қаптамадан тұрды, бірақ ол ешқашан сатылған жоқ. Бұл және басқа да түрлері кеңінен таралмады, себебі көптеген гольфшылар – дәстүрге, әдетке немесе ережелерге қатысты алаңдаушылықтарынан – құм үйінділерін пайдалануды жалғастырды. 1920 жылдары доктор Уильям Лоуэлл ағаның күшті маркетингтік күш-жігері өндірілген теулерді кеңінен қолдануға әкелді. Оның кең жапырағы бар қарапайым ағаш тіреуіші "Reddy Tee" сатылымы, Лоуэлл кәсіби гольфшылар Уолтер Хаген мен Джо Кирквуд ағаны көрме матчтарында өнімді жарнамалау үшін жалдағаннан кейін өсті. Ол әлем бойынша көшірілді және ең көп таралған гольф теуі болып қала береді.

Ти-боллы ти

Ти-бол бейсболға негізделген, ең басты айырмашылығы – питчердің орнына тұғыр қолданылуы. Гольф тұғырынан әлдеқайда үлкен, ти-бол тұғыры – бұл бейсбол допты соққы беруге қолайлы биіктікте ұстап тұратын, үй тақтасына бекітілген берік резеңке тұрақ. Ол қамырдың бойына қарай реттеліп тұруға мүмкіндік береді.

Бейсбол футболкасы

Бейсболдағы тұғыр, тікелей ойынға арналған тұғырға өте ұқсас болғанымен, тұғырдың қолданылуы әртүрлі болуы мүмкін. Бейсболда тұғыр жаттығу құралы ретінде қолданылады. Бұл соққышыға түрлі орындарға келетін допты имитациялауға мүмкіндік береді. Тұғырды пайдаланып, соққышы ішкі, орталық және сыртқы жаққа, сондай-ақ жоғары және төмен келетін допты орната алады. Тікелей ойында доп тұғырдың үстінде тұрса, бейсболда допты басқа ойыншы лақтырады, нәтижесінде доп түрлі аймақтардан өтеді. Соққышы ретінде тұғырды жаттығу құралы ретінде пайдалану, доп қай жерге лақтырылса да, соққыны жетілдіруге көмектеседі. Тұғыр соққымен жаттығулар үшін де қолданылуы мүмкін. Жатығулар ойыншылардың соққы беру қозғалысын күшейтуге және оларды түрлі орындарда допты соғуға дайындауға көмектеседі. Бұл тұғырлар софтболда да жаттығу құралы ретінде қолданылуы мүмкін.

Тестілеу

Тепкіш – бұл көбінесе ішкі ойықтың айналасында тікенектері және/немесе жиегі бар резеңке немесе пластикалық платформа. Американдық және канадалық футболда допты ойын бетінен сәл жоғары көтеру үшін (NFL және NCAA ережелері бойынша бір дюймға дейін) тепкіш қолданылуы мүмкін. Тепкіштің алғашқы пайдалануы 1922 жылы Кантон Булдогс командасының чемпионы Арда Боузерге байланысты. CFL және кейбір жоғары мектеп лигасы да алаңдық гол мен қосымша ұпай соққыларында басқа типтегі тіреуді пайдалануға рұқсат береді, онда басқа ойыншы (ұстаушы) доптың бір жағын осы тіреуге (ол сөздің толық мағынасында тіреу емес, бірақ резеңке блок; мұндай тіреулер 1 және 2 дюймдік түрлерде болады) қойып, екінші жағын ұстайды; ал колледждерде және NFL-де барлық қосымша ұпай/алаңдық гол әрекеттері тек жерден жасалуы керек. Тепкіштер регби лигасы және регби одағы футболдарында да орындық соққылар үшін қолданылуы мүмкін. Тепкіштер гаэль футболында допты тепкілеу үшін қолданылады. 2006 жылы Шейн Курран допты шөптен тепкілеуді имитациялайтын щеткалы түктерге қойылған реттелетін тіреуді ойлап тапты; бұл дизайн көптеген қақпашылар қолдана бастады.