Кіріспе

Гольф бильярды (айқын контексте жай ғана гольф деп те аталады, кейде гольф пулы немесе гольф қалта бильярды деп те аталады) – қалта бильярдының ақшаға ойналатын ойыны. Көптеген басқа ойындардан айырмашылығы, бұл ойын екі ойыншыдан артық адамның ешқандай келісімдерге немесе ереже өзгертулерге жүгінбестен ойнауына мүмкіндік береді. Ойын тарихи түрде кью спортымен байланысы бар, сыртқы гольф ойынынан алынған. Әдетте, оны 10 немесе 12 футтық снукер үстелінде ойнайды, себебі олардың өлшемі мен құрылымы осы ойынға қолайлы. 2006 жылы Америка Бильярд Конгресі АҚШ-та гольф бильярдының снукерден танымал екенін мәлімдеді.

Ережелер

Ойыншылардың әрқайсысы нөмірленген доп алады. Бір әдіс қолданылып, мысалы, тізім жасалады, және ойыншылар әрқашан сол тізім бойынша атуға міндетті. Лункалар сағат тілі бойынша нөмірленеді, үстелдің жоғарғы (бас) жағынан қарағанда оң жаққы лунка 1-ші лунка (немесе 1-ші қалта) ретінде, ал соңғысы 6-шы лунка болып саналады. Әр ойыншының мақсаты – өзінің допын 1-ші, 2-ші, 3-ші лункаға және т.б. өркендеп келе жатқан тәртіппен кіргізу. Бірінші ойыншы өз нөмірі бар допын бастапқы позицияға қояды. Ойыншы содан кейін допты снукердегідей "D" аймағына, немесе американдық үстелдердегідей "D" аймағынан кішкене қашықтағы жерге қоя алады (яғни, бастапқы сызықтың артына). Ойыншы 1-ші лункаға допты кіргізуге тырысады. Егер ол сәттілікке жетсе, доп қайтадан бастапқы позицияға қойылады және ол келесі лункаға, cue допты қалай жатса солай пайдалана отырып, ойынды жалғастырады. Әйтпесе, келесі ойыншының кезекі келеді, ол да өз допын "D" аймағынан немесе бастапқы аймақтан атып, 1-ші лункаға бағыттайды. Кіргізілмеген доп үстелде қалады. Барлық ойыншылар бірінші атуларын жасағаннан кейін, ойыншылар келесі атуларын алдыңғы атудан кейін cue доптың қайда қалғанына қарай жасайды. Бірінші ойыншы ешкім атуға мүмкіндік бермей-ақ ойынды жеңіп алуы мүмкін. 1, 2, 3, 4, 5, 6 лункаларды тізбектей кіргізуге болады, бірақ дөңгелектелген және сондықтан тар лункалары бар снукер үстелімен салыстырғанда бильярд үстелінде мұндай мүмкіндіктер көбірек. Егер ойыншы келесі ойыншыға бөгет келтіретін бұзушылық жасаса, және жаңа ойыншының допына тікелей соққы беруге мүмкіндігі болмаса (ашық соққысы болмаса), кедергі келтіретін доп(тар) уақытша жылжытылуы мүмкін (көтеріледі), содан кейін ойыншыға ашық соққы жасауға мүмкіндік беріледі. Олар атудан кейін қайта орналастырылуы керек. Бұл ереже cue спорты әлемінде, тіпті гольфте де өте сирек кездеседі және көбінесе қолданылмайды. (Бұл жағдай тек егер ойыншы өзінің допын бірінші соқпаса ғана туындайды, міндетті түрде cue доптан жасалған бұзушылық емес). Ойын, бір ойыншы өз допын 6-шы лункаға заңды түрде кіргізсе жеңіске жетеді. Гольфтың кейбір озық нұсқаларында қара нүктеден басқа барлық нүктелерге ағаш тіреулер (skittles) қойылады, ал әр жаздықтың ортасына қызыл снукер доптары орналастырылады. Тіреуді құлатудың нәтижесінде, бұзушы ойыншының есебіне алдын ала белгіленген "айып соққылары" қосылады, және ол ағымдағы лунканы қайтадан бастауы керек. Қызыл доптар өздері айып емес. Бірақ ойын барысында ойыншының допы немесе cue допы оларға тигенде, қызыл доптар үстелдің бойымен "қозғалып", кедергілер тудырады және ойынды, әсіресе көп ойыншы қатысқан жағдайда (мысалы, 4-8 ойыншы) әлдеқайда қиындатады.

Нәрселеу

Ойыншылар жасаған әр бұзушылық үшін белгілі бір алдын ала анықталған құн тағайындалады. Бұлар "хиккейлер" деп аталады. Ойыншылар әрбір ойыншыға өздерінің "хиккей" саны мен сол ойыншының саны арасындағы айырманы төлеуге міндетті. Ойынға да әдетте негізгі құн беріледі, оны жеңілген ойыншылар жеңімпазға береді.

"Әлемді айналып өту" нұсқасы

Нью-Гэмпширде 1947 жылдан бері «Куин Сити Бильярд Лигасында» ұйымдастырылған турнирлік ойынға жататын жергілікті нұсқа «дүние айналымы» немесе қысқаша «дөңгелек» деп аталады. Бұл стандартты гольф бильярдынан бірнеше жағынан ерекшеленеді: қалталар, стандартты ойынмен бірдей қалтадан басталады, сағат тіліне қарсы бағытта нөмірленеді, ал үстел стандартты 4,5 футқа 9 футтық бильярд үстелі, снукер үстелі емес, және қолдағы шарларды бас жіптің артынан алады, себебі «D» аймағы жоқ. Барлық ойыншылар бірдей нысана шарды (1 шар) пайдаланады. Барлық нысана шарлар үшбұрыш пішіндес тізімге жиналады, шыңы жағындағы шармен, ал ойын күшті соққымен ашылады (сегіз доп сияқты); 1 шар соққыдан кейін қайда жатса, сол жерден ойналады (егер соққыда қалтаға түсіп кетсе, онда ол заңды түрде қалтаға түскендей, аяқ орнына қойылады). Есептеу қарапайым: 0-ден 6 ұпайға дейін, 1 шарды сәтті соққан сайын, және «хики» жоқ; кім бірінші 6 ұпайға жетсе, ол жеңіске ие болады. «A» бес ойыннан тұрады. Шардың кез келген жаздыққа тимеуі – бұл бұзушылық емес (соның салдарынан, өте қиын жағдайлар жасауға болады). Кез келген шарға атуға және 1 шарды қалтаға салу үшін басқа шарларды пайдалануға болады; 1 шарды бірінші соғу немесе тіпті соғу қажет емес. Бір ойыншы 1 шардан басқа кез келген шарды кез келген қалтаға атып, қалтаға түсіре алады (ұпай берілмейді) және ойынды жалғастыра алады; бұл әдетте 1 шарға жақсы позиция алу үшін, оны қажетті қалтаға салу үшін жасалады. Осылай қалтаға түскен шарлар ойын барысында үстелге қайтарылмайды. 1 шарды дұрыс емес қалтаға салу – бұл бұзушылық болып саналады. Егер соққы кез келген нысана шарға тірелмесе, қарсылас бастапқы соққы соққан ойыншыдан бастапқы шардың орнынан қайтадан соққы жасауын талап ете алады (кейінгі сәтсіздік бастапқы соққы соққан ойыншының кезектерін аяқтап, 1 шарды орнына қойып, келесі ойыншыға бас жіптің артынан шарды қолға алу мүмкіндігін береді) (Тоғыз доппен салыстырыңыз). 1996 жылдан бастап турнир ережелерінде жабдыққа зақым келтіру мүмкіндігіне байланысты секіруге тыйым салынды.