Кіріспе
Саяси немесе идеологиялық мақсаттар үшін Интернетті қауіп төндіру немесе ауыр зиян келтіру үшін пайдалану
Кибертерроризм – қауіп төндіру немесе қорқыту арқылы саяси немесе идеологиялық үстемдікке қол жеткізу мақсатында, адам өмірін немесе денсаулығына ауыр зиян келтіруге алып келетін немесе оған қауіп төндіретін зорлық әрекеттерін жүзеге асыру үшін Интернетті пайдалану. Компьютерлік желілерді, әсіресе Интернетке қосылған жеке компьютерлерді компьютерлік вирустар, компьютерлік құрттар, фишинг, зиянды бағдарламалық құралдар, аппараттық әдістер және бағдарламалық скрипттер сияқты құралдарды қолдана отырып, қасақана және ірі ауқымды бұзу әрекеттерінің барлық түрлері интернет-терроризмнің нысандары болып табылады. Кибертерроризм – даулы ұғым. Кейбір авторлар өте тар анықтаманы қолдайды, ол белгілі террористік ұйымдардың ақпараттық жүйелерге қарсы шабуылдар жасауымен байланысты, оның басты мақсаты – дабыл, үрей тудыру немесе физикалық бұзушылықтарға жеткізу. Басқа авторлар киберқылмысты да қамтитын кеңірек анықтаманы ұсынады. Кибершабуылға қатысу, тіпті ол зорлық-зомбылыққа негіделмесе де, террористік қауіпті қабылдауға әсер етеді. Кейбір анықтамаларға сәйкес, онлайн-әрекеттердің қайсысы кибертерроризм, ал қайсысы киберқылмыс екенін анықтау қиын болуы мүмкін. Кибертерроризмді жеке мақсаттар үшін компьютерлерді, желілерді және ашық Интернетті қасақана пайдалану ретінде де қарастыруға болады. Кәсіби кибертеррористер, хакерлік іскерліктерімен ерекшеленетіндер, үкіметтік жүйелерге зор зиян келтіруі және елді одан әрі шабуылдардан қорқуға түсіруі мүмкін. Мұндай террористердің мақсаттары саяси немесе идеологиялық болуы мүмкін, себебі мұны терроризмнің бір түрі деп санауға болады. Кибертерроризмнің тудыруы мүмкін зиян туралы үкімет пен БАҚ тарапынан үлкен алаңдаушылық білдірілуде, бұл Федералдық тергеу бюросы (ФБР), Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) сияқты үкіметтік органдардың кибершабуылдар мен кибертерроризмді тоқтатуға күш салуына себеп болды. Технологиялық жағынан үнемі дамып келе жатқан Балтық елдерінің бірі – Эстония, 2007 жылдың сәуір айында Эстонияның астанасы Таллинде орналасқан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі совет ескерткішінің орнын ауыстыру мәселесіне байланысты туындаған даулардан кейін кибертерроризмнің ошағына айналды. Кибертерроризмнің көріністері кең ауқымды болуы мүмкін, террористердің ақпараттық технологиялық инфрақұрылымға жасаған кез келген шабуылдарын қамтуы мүмкін. Контекстке байланысты кибертерроризм киберқылмыс, киберсоғыс немесе қарапайым терроризммен тығыз байланысты болуы мүмкін. Kaspersky Lab компаниясының негізін қалаушы Евгений Касперский "киберсоғыс" емес, "кибертерроризм" терминінің дұрыс екенін айтады. Оның пікірінше, "қазіргі шабуылдарда шабуылды кім жасағанын және олар қайталап шабуылдайтынын білу мүмкін емес. Бұл киберсоғыс емес, кибертерроризм". Сондай-ақ ол өзінің компаниясы ашқан Flame вирусы және NetTraveler вирусы сияқты ірі ауқымды кибер қаруларды биологиялық қарулармен теңестіреді, өзара байланысты әлемде олардың бірдей деструктивті болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Егер кибертерроризм дәстүрлі терроризммен бірдей қарастырылса, онда ол тек мүлікті немесе өмірді қауіпке ұшырататын шабуылдарды қамтиды және оны нысананың компьютерлері мен ақпаратын, әсіресе Интернет арқылы, физикалық зиян келтіру немесе инфрақұрылымды ауыр бұзу үшін пайдалану ретінде анықтауға болады. Терроризмді зерттейтін көптеген ғалымдар мен зерттеушілер кибертерроризмнің жоқ екенін және ол хакерлік немесе ақпараттық соғыс мәселесі екенін айтады. Олар оны терроризм деп атауға келіспейді, себебі қазіргі шабуыл мен қорғаныс технологияларын ескере отырып, электрондық құралдарды пайдалану арқылы халық арасында қорқыныш, ауыр физикалық зиян немесе өлім пайда болуының ықтималдығы төмен. Егер кибертерроризмнің анықтамасында адам өміріне зиян келтіруі мүмкін өлім немесе дене жарақаттары қажетті элемент ретінде қарастырылса, онда көптеген саясатты зерттеулер мен қоғамдық алаңдаушылыққа қарамастан, кибертерроризмнің анықталған оқиғалары аз. Дегенмен, қазіргі терроризм мен саяси зорлық-зомбылықты анықтау оңай емес, ал кейбір ғалымдар оны қазір "шексіз" деп санайды және тек физикалық зиянмен ғана шектелмейді. "Өлім мен мүліктің жоғалуы – терроризмнің жанама салдары", – деген ежелгі мәтел бар. Мұндай оқиғалардың басты мақсаты – адамдардың санасында қорқыныш тудырып, жақын тұрғандарға зиян келтіру. Егер киберкеңістіктегі кез келген оқиға қорқыныш тудыра алса, оны дұрыс кибертерроризм деп атауға болады. Мұндай әрекеттердің құрбандары үшін кибертерроризмнің қаупі өте нақты. Жалпы киберқылмыс сияқты, кибертерроризм актілерін жасау үшін қажетті білім мен дағдылар деңгейі ашық қол жетімді хакерлік жиынтықтары мен онлайн-курстардың арқасында үнемі төмендеп келеді. Сонымен қатар, физикалық және виртуалды әлемдердің бірігуі үдей түсуде, бұл Stuxnet, 2018 жылы Сауд Арабиясының мұнай-химия өнеркәсібіне жасалған саботаж және басқа да осы сияқты кибершабуылдар сияқты көптеген мүмкіндіктерді тудыруда.
Қауіпті жағдайлар
Қазіргі таңда әлеуметтік желілерде кибертерроризмнің маңызы артып келеді. Интернет кеңінен тараған сайын, жеке адамдар немесе топтар басқа адамдарға, белгілі бір топтарға (мысалы, этникалық немесе нанымға негізделген мүшелікке), қауымдастықтарға және бүкіл елдерге, физикалық қатысудағы шабуылдаушыға туатын анықталу, ұсталу, жарақат алу немесе өлім қаупі болмай, қорқыныш тудыруға мүмкіндік алады. Anonymous сияқты көптеген топтар, оларға қарсы шыққандарға шабуыл жасау және цензуралау үшін қызметтен бас тарту сияқты құралдарды қолданады, бұл ойдың еркіндігіне және әртүрлілігіне қатысты алаңдаушылықтарды тудырады. Көптеген адамдар кибертерроризмді елдердің экономикасына үлкен қауіп деп санайды және шабуыл тағы бір Ұлы депрессияға әкелуі мүмкін деп қорқады. Бірнеше басшылар кибертерроризмнің АҚШ аумағына жасалатын басқа шабуылдарға қарағанда қауіптің ең жоғары деңгейін құрайтынын мойындайды. Табиғи апаттар да үлкен қауіп болып саналғанымен және адамдар мен жерге зиян келтіргенімен, мұндай оқиғалардың алдын алу мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан, интернет шабуылдарын мүмкін емес етуге бағытталған алдын алу шараларына көбірек назар аудару қажет. Интернет кеңейе берген сайын, компьютерлік жүйелердің жауапкершілігі артып, бір-бірімен байланысы күшейе түседі, сондықтан интернет арқылы жасалатын саботаж немесе терроризм одан да қауіпті болуы мүмкін және тіпті "адамзатты жоюға" әкелуі мүмкін 10 оқиғаның бірі болуы мүмкін. Адамдар интернеттің Dark Web деп аталатын бөлігіне қол жеткізу арқылы киберкеңістікте заңсыз әрекеттерге оңайрақ қатыса алады. Заттардың интернеті виртуалды және физикалық әлемдерді біріктіруге мүмкіндік береді, бұл кейбір сарапшылардың пікірінше, мемлекеттердің өз мақсаттарын іске асыру үшін террористік проксилерді пайдалануына ынталандыру болып табылады. Интернетке тәуелділік әлемдік масштабта жылдам өсіп, халықаралық кибертеррорлық жоспарларды құрастыру және ұлттық қауіпсіздікке тікелей қауіп ретінде жүзеге асыру үшін платформа құрады. Бұл жағдайдың салдары кеңінен таралып, терең әсер ете алады. Кибертерроризм оқиғаларының саны артуы мүмкін. Олар қызметтен бас тарту шабуылдары, зиянды бағдарламалар және бүгінгі таңда көріп тұру қиын басқа да әдістер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Мысалы, Ислам мемлекеті мен Twitter, Google және Facebook сияқты онлайн әлеуметтік желілерге қатысты өлім жағдайлары оларға қарсы заңдық шараларға және сот процесіне әкеп соқты. Иран мен Солтүстік Кореяның кибершабуылдары туралы мақаласында "Нью-Йорк Таймс" газеті былай деп жазды: "Цифрлық қарудың тартымдылығы ядролық қарудың тартымдылығына ұқсас: ол қару-жарағы мен қаржысы нашар елдердің бәсекелестік алаңын теңестірудің жолы". Вашингтондағы Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығының компьютерлік қауіпсіздік жөніндегі сарапшысы Джеймс Льюис: "Бұл елдер ядролық қаруды іздегендей, кибержарақтарды да іздеп жатыр. Бұл бастапқы деңгейде, ең жақсысы емес, бірақ жеткілікті жақсы және олар оны алуға бекінген". Сонымен қатар, кибертерроризм жағымсыз эмоцияларды оятатыны дәлелденген. Жақында жүргізілген зерттеулер кибертерроризм ашу-ыза мен стресстің деңгейін арттыратынын көрсетті, бұл дәстүрлі терроризмнің әсерінен айтарлықтай ерекшеленбейді. Зерттеушілер сондай-ақ кибертерроризм ашуға қарағанда стрессті көбірек тудыратынын және жауаптар шабуылдың өлімге әкелуіне байланысты емес екенін атап өтті. 2000 жылға жақындағанда, мыңжылдық қатесі туралы қорқыныш пен күмән күшейді, сонымен қатар кибертеррористердің шабуылдарының ықтималдығы да артты. Мыңжылдық қатесі әлемге немесе АҚШ-қа қарсы террорлық шабуыл немесе жоспар болмаса да, ол үлкен масштабтағы қиратушы кибершабуылға қатысты қорқынышты тудыруға катализатор болды. Көптеген комментаторлар мұндай оқиғалар туралы фактілердің жиі өзгеретінін, көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарында шамадан тыс айтылатынын атап өтті. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде АҚШ-та болған зор террорлық шабуылдар және АҚШ-тың терроризмге қарсы соғысы кибертерроризмнің ықтимал қауіп-қатерлерін бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жариялауға әкелді. Басты бұқаралық ақпарат құралдарында жиі адам өмірін қауіпке ұшырату немесе ұлттық экономиканы бұзу мақсатымен, компьютерлік желілерді пайдалану арқылы маңызды инфрақұрылымдарды саботаждау мүмкіндігі талқыланады. Винн Швартау және Джон Аркуилла сияқты авторлар кибертерроризмнің салдарынан туындаған мүмкін болатын жағдайларды сипаттаған кітаптарын сатудан үлкен табыс тапқандары хабарланды. Көптеген сыншылар бұл кітаптарда сипатталған шабуылдардың (мысалы, ядролық стационарлардың және химиялық зауыттардың жарылыстары) мүмкіндігіне қатысты бағалардың шындықтан алыс екенін айтады. Сыншылардың пікірінше, кибертерроризмді асыра көрсетудің ортақ белгісі – бұл жорамалды теріс пікірге келтіруге болмайтындық, яғни болжамдаған апаттар орын алмаса, біздің сәтімділігімізді ғана көрсетеді, теорияны жоққа шығармайды. 2016 жылы Әділет министрлігі Ардит Феризиге кибертерроризм танылды. Ол әскери сайтқа хакерлік шабуыл жасап, үкімет және әскери қызметкерлердің есімдерін, мекенжайларын және басқа жеке ақпаратын ұрлап, оны ИСИД-ке сатқан деп айыпталады. Екінші жағынан, кибертерроризмді зерттеуге қарамастан, әдебиеттердің көлемі нақты қауіптің реалистік бағасын беруге әлі де дайын емес екені де айтылады. Мысалы, электр стансасы немесе әуе трафигін басқару сияқты қоғамдық инфрақұрылымға жасалған кибертеррористік шабуылдың сәттілігіне қатысты мәліметтердің шектеулі болуына байланысты белгісіздік бар.
Халықаралық институттар
Біріккен Ұлттар Ұйымының кибертерроризммен күресуді мақсат ететін бірнеше агенттігі бар, оның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының терроризмге қарсы іс-қимыл басқармасы, Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасы, Біріккен Ұлттар Ұйымының қарусыздандыру мәселелері жөніндегі басқармасы, Біріккен Ұлттар Ұйымының қарусыздандыру жөніндегі ғылыми-зерттеу институты, Біріккен Ұлттар Ұйымының аймақаралық қылмыс және сот әділдігі ғылыми-зерттеу институты және Халықаралық телекоммуникация одағы. EUROPOL және INTERPOL да осы мәселеге ерекше назар аударады. Еуропол мен Интерпол екеуі де кибертерроризмге қарсы операцияларға маманданған, олар түрлі операцияларда бірлесіп жұмыс істейді және жыл сайынғы киберқылмысқа қарсы бірлескен конференция өткізеді. Екеуі де киберқылмысқа қарсы күрессе де, олардың жұмыс істеу принциптері әртүрлі. Еуропол Еуропалық Одақта киберқылмыскерлерге қарсы шекарадан өтетін операцияларды ұйымдастырып, үйлестіреді, ал Интерпол құқық қорғау органдарына көмектеседі және дүние жүзі бойынша киберқылмыскерлерге қарсы операцияларды үйлестіреді.
Қытай
Қытай қорғаныс министрлігі 2011 жылдың мамыр айында онлайн қорғаныс бөлімшесінің бар екенін растады. Шамамен отыз қабілетті интернет маманынан құралған, «Кибер көк команда» немесе «көк әскер» деп аталатын бұл бөлімше ресми түрде кибер қорғаныс операцияларымен айналысады деп мәлімделеді, бірақ бұл бөлімшенің шетелдік үкіметтердің қауіпсіз онлайн жүйелеріне ену үшін пайдаланылғаны туралы алаңдаушылықтар бар. Қытай жетекшілері киберқорғаныс, кванттық есептеу және жасанды интеллект негіздеріне инвестиция жасады. Қытайдың киберқорғанысын күшейту үшін 39 қытай сарбазы таңдалды. Ұлттық қорғаныс министрлігінің өкілі Гэн Яншенің сөзіне қарағанда, олардың интернет қорғанысы қазіргі уақытта нашар. Гэн бұл бағдарламаның киберқорғанысты жақсартуға бағытталған уақытша шара екенін мәлімдеді.
Үндістан
"Ақ жағалы джихадистер" деп аталатын кибертеррористерге қарсы күресу үшін Үндістан полициясы жеке азаматтарды интернетті бақылайтын және күдікті кибертеррористер туралы үкіметке хабарлайтын еріктілер ретінде тіркеді. Бұл еріктілер үш санатқа бөлінеді: "Заңсыз мазмұнды белгілеушілер", "Кибер қауіпсіздік туралы хабарлаушылар" және "Кибер сарапшылар". 2021 жылдың тамызында полиция, адамдардың арасында үрей тудыру мақсатымен шенеуніктер, журналистер, қоғамдық белсенділер, адвокаттар және саяси қайраткерлердің тізімін жасаған күдікті "ақ жағалы джихадистерді" ұстады. "Ақ жағалы джихадистер" басқа елдерде жасырынып, қауіпсіздікте қала отырып, "өлшеусіз" зиян келтіретіндіктен және миды улайтындықтан "террористердің ең нашар түрі" деп есептеледі. 2021 жылы Үндістанда киберқауіпсіздік мамандарына деген сұраныс 100%-дан астамға өсті және 2024 жылға қарай 200%-ға жетеді деп күтілуде. 2020 жылы Үндістандағы компаниялардың 82%-ы вирустық шабуылға ұшырады. Үндістанда вирустық шабуылдың салдарынан қалпына келтіруге кеткен шығын 2020 жылы 1,1 миллион доллардан 2021 жылы 3,38 миллион долларға дейін өсті. Үндістан вирустық шабуылдар бойынша 30 елдің ішінде көшбасшы болып табылады. 2020 жылдың қазан айында Махараштра штатындағы электр желісіне жасалған кибершабуыл салдарынан қуат үзілісі болды. Билік бұл шабуылдың артында Қытай тұрғанын айтады. COVID-19 тестінен өткен мыңдаған пациенттің туған күні мен толық аты-жөні сияқты құпия ақпараттар Google-да жарияланды және үкіметтік сайттардан жарылды. IIMjobs жұмыс порталына шабуыл жасалып, жұмыс іздеген 1,4 миллион адамның ақпараты жарияланды. Ақпаратта пайдаланушылардың орналасқан жері, аты-жөні және телефон нөмірлері сияқты кең ауқымды мәліметтер болды. 2021 жылдың ақпан айында 500 000 үнді полиция қызметкерінің ақпараты форумда сатылды. Ақпаратта көптеген жеке мәліметтер қамтылған. Бұл мәліметтер 2019 жылдың желтоқсан айында өткен полиция емтиханынан алынған.
Корея
2016 жылғы Deloitte Asia Pacific Defense Outlook мәліметтеріне сәйкес, Оңтүстік Кореяның «Кибер қауіп-қатер көрсеткіші» 1000-нан 884-ке тең болды және Оңтүстік Корея Азия-Тынық мұхиты аймағында кибершабуылдарға ең осал ел болып танылды. Оңтүстік Кореяның жоғары жылдамдықты интернеті мен озық технологияларын ескерсек, оның кибер қауіпсіздік инфрақұрылымы салыстырмалы түрде нашар. 2013 жылғы Оңтүстік Кореядағы кибершабуыл корей экономикасына айтарлықтай зиян келтірді. Бұл шабуыл екі банк пен үш телеарнаның компьютерлік желілерін бұзды. Оқиға ауыр соққы болды, ал шабуылшының кім екені анықталған жоқ. Шабуылды Солтүстік Корея жасады деген болжам бар. Осыған дейін бір апта бұрын Солтүстік Корея АҚШ пен Оңтүстік Кореяны екі күнге интернетті өшіріп тастады деп айыптаған еді. 2017 жылы жеке компаниялар мен пайдаланушыларға ransomware шабуылдары жасалды, нәтижесінде жеке ақпарат ағып кетті. Сонымен қатар, Солтүстік Кореяның кибершабуылдары Оңтүстік Кореяның ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндірді. Осыған жауап ретінде Оңтүстік Корея үкіметі Ұлттық барлау агенттігінің ақпараттық қауіпсіздік орталықтарын қорғау шараларын қарастыруда. Қазіргі таңда «кибер қауіпсіздік» NIS Korea-ның басты мақсаттарының бірі болып табылады. 2013 жылдан бері Оңтүстік Корея ұлттық кибер қауіпсіздікке қатысты саясатты қалыптастырып, әлеуетті қауіп-қатерлерді жан-жақты зерттеп, кибер дағдарыстардың алдын алуға тырысуда. Сонымен қатар, ғалымдар Оңтүстік Корея «гипербайланысқан қоғамға» енгендіктен, кибершабуылдарға қарсы ұлттық сананы арттыру қажеттігін атап көрсетеді. Солтүстік Кореяның кибер соғысы өте тиімді және мемлекеттік қолдауға ие хакерлердің ең жақсысы болып саналады. Хакерлер жас кезінде іріктеліп, кибер соғыс жүргізуге арнайы дайындалады. Олар банкоматтардан ақша ұрлауға үйретіледі, бірақ бұл сома есеп беруді қажет етпейтіндей мөлшерде болады. Солтүстік Корея «күн нөлдік» (zero day) әдістерінде шебер. Ел қалаған кез келген адамды хакерлік шабуылға алады. Олар компаниялар мен мемлекеттік органдардың құпияларын ұрлап, хакерлік операцияларын қаржыландыру үшін қаржы жүйелерінен ақша ұрлайды.
Пәкістан
Пәкістан үкіметі кибертерроризм мен экстремистік насихаттың зиянын тоқтату үшін де шаралар қабылдады. Ұлттық терроризмге қарсы күрес басқармасы (Nacta) Пәкістандағы түрлі бейүкіметтік ұйымдармен және басқа да кибер қауіпсіздік ұйымдарымен бірлесіп осы мәселені күресуде. "Surf Safe Pakistan" – осының бір мысалы. Қазір Пәкістан азаматтары экстремистік және террористік мазмұнға байланысты контентті "Surf Safe Pakistan" порталында хабарлай алады. Ұлттық терроризмге қарсы күрес басқармасы (NACTA) "Surf Safe" науқанына Федералдық үкімет тарапынан жетекшілік етеді.
Украина
2017 жылдың 27 маусымында Украина ұйымдарының, соның ішінде банктердің, министрліктердің, газеттердің және электрмен жабдықтау компанияларының веб-сайттарын қамтыған бірнеше күшті кибершабуылдар басталды.
АҚШ
АҚШ Қорғаныс министрлігі (DoD) АҚШ Стратегиялық қолбасшылығына кибертерроризмге қарсы күрес міндетін жүктеді. Бұл, Бірлескен жұмыс тобының жаһандық желілік операциялары арқылы іске асырылады, ол Қорғаныс министрлігінің жаһандық ақпараттық желісін қорғауда USSTRATCOM-ды қолдайтын операциялық құрамдас бөлік. Бұл GNO мүмкіндіктерін Қорғаныс министрлігінің барлық компьютерлеріне, желілеріне және жүйелеріне, сондай-ақ Қорғаныс министрлігінің әрекеттік қолбасшылықтарына, түрлеріне және мекемелеріне интеграциялау арқылы жүзеге асырылады. 2006 жылдың 2 қарашасында Әскери-әуе күштерінің хатшысы Әскери-әуе күштерінің ең жаңа MAJCOM-ы – Әскери-әуе күштерінің кибер командалығын құру туралы жариялады, оған киберкеңістікте американдық мүдделерді бақылау және қорғау міндеті жүктелді. Алайда, бұл жоспар 2009 жылдың тамызында құрылған және жоспарланған АҚШ Кибер командалығының құрамдас бөлігі болған Екінші жиырма төртінші әуе күшінің құрылуымен ауыстырылды. 2009 жылдың 22 желтоқсанында Ақ үй компьютерлік қауіпсіздік жөніндегі басшысы ретінде Хауард Шмидтті тағайындады, ол АҚШ үкіметінің, әскери және барлау қызметтерінің хакерлерді тоқтату жөніндегі күш-жігерін үйлестіруге тиіс болды. Ол 2012 жылдың мамырында осы лауазымнан кетті. Сол аптада Майкл Дэниел Ақ үйдің кибер қауіпсіздік жөніндегі үйлестірушісі болып тағайындалды және Обама әкімшілігінің екінші мерзімінде осы лауазымда қалды. Обама кибер қылмыстарға қатысы бар деп күдіктенген жеке тұлғаларға немесе ұйымдарға санкция салуға мүмкіндік беретін жарлыққа қол қойды. Бұл әрекеттер АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне, қаржылық мәселелерге немесе сыртқы саясатқа қауіп төндіретіндей бағаланды. АҚШ билігі Қорғаныс министрлігі қолданатын компьютерлерге 92 кибертеррористік шабуыл жасағаны үшін бір адамды айыптады. Небраска штатындағы консорциум сегіз апта ішінде 4 миллион хакерлік әрекетті тоқтатты. 2011 жылы кибертерроризмге байланысты шабуылдар 20%-ға өсті. 2021 жылдың мамырында президент Джо Байден Американың кибер қауіпсіздігін жақсартуға бағытталған жарлыққа қол қойды. Бұл елдегі мемлекеттік және жеке секторларға бағытталған кибер шабуылдардың күшеюінен кейін жасалды. Жоспар үкіметтің киберқорғанысын жақсартуға бағытталған, оның шабуылдарды анықтау, алдын алу, қорғау, анықтау және оларға жауап беру қабілетін арттыруға бағытталған. Жарлықта қауіп туралы ақпаратты ортақ пайдалануды жақсарту, үкіметтің кибер қауіпсіздік жүйесін жаңғырту және Кибер қауіпсіздікті қарастыру кеңесін құру сияқты 10 бөлім бар.
Саботаж
Саяси емес саботаж әрекеттері қаржылық және басқа да зиян келтірді. 2000 жылы наразы қызметкер Витек Боден Австралияның Маручи округіндегі су жолдарына 800 000 литр тазаланбаған канализациялық суды құйды. Жақында, 2007 жылдың мамырында Эстония Таллиннің орталығынан ресейлік Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші алынып тасталғаннан кейін, ірі кибершабуылға ұшырады. Шабуыл – таңдалған сайттарды желіден шығару үшін трафикпен шабуылдауға негізделген, қызметтен бас тартудың таратылған шабуылы; Эстонияның барлық дерлік үкіметтік министрліктерінің желілері, сондай-ақ екі ірі эстондық банк желілері істен шықты; сонымен қатар, Эстония премьер-министрі Андрус Ансиптің саяси партиясының веб-сайтында ескерткішті алып тастағаны үшін кешірім сұраған жалған хат жарияланды. 2008 жылдың қаңтар айында Эстониядан келген бір адам Эстон реформа партиясының веб-сайтына шабуыл жасағаны үшін сотталды және айыппұл төледі. Ресей-Грузия соғысы кезінде, 2008 жылдың 5 тамызында, Грузия Оңтүстік Осетияға шабуыл жасамас бұрын үш күн бұрын OSInform News Agency және OSRadio веб-сайттары бұзылды. OSinform веб-сайты osinform.ru адресіндегі шапылшылардың логотипі мен беткі бөлігін сақтап қалды, бірақ мазмұны Alania TV веб-сайтының мазмұнымен ауыстырылды. Оңтүстік Осетияға бағытталған грузин мемлекеттік телеарнасы Alania TV веб-сайттарды бұзуға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Дмитрий Медоев, сол кезде Оңтүстік Осетияның Мәскеудегі өкілі, Грузия соғысқа дейінгі оқиғалар туралы ақпаратты жасыруға тырысып жатқанын айтты. Мұндай кибершабуылдардың бірі Грузия Парламенті мен Грузия Сыртқы істер министрлігінің веб-сайттарын Грузия президенті Михаил Саакашвилиді Адольф Гитлермен салыстыратын суреттермен алмастырды. Басқа шабуылдар грузин және әзербайжан веб-сайттарына қызмет көрсетуден бас тартуды қамтыды, мысалы, ресейлік хакерлер "Азербайжан күні" ақпарат агенттігінің серверлерін бұзған кезде. Az. 2019 жылдың маусым айында Ресей АҚШ-тың кибершабуылдарынан электр желісінің зардап шегуі мүмкін екенін мойындады. "Нью-Йорк Таймс" газеті АҚШ Кибер командасының американдық хакерлері Ресейдің электр желісін бұзуға қабілетті зиянды бағдарламаны орнатқанын хабарлады.
Веб-сайтты бүлдіру және қызмет көрсетуден бас тарту
Соңғы кезде, 2007 жылдың қазан айында, Украина президенті Виктор Ющенконың сайтына хакерлер шабуыл жасады. Орыс ұлтшыл жастар тобы – Еуразиялық жастар қозғалысы жауапкершілікті өз мойнына алды. 1999 жылы хакерлер НАТО компьютерлеріне шабуыл жасады. Олар компьютерлерді электрондық поштамен толтырып, қызметтен бас тарту шабуылына ұшыратты. Хакерлер НАТО-ның Белградтағы Қытай елшілігін бомбалауына қарсылық білдірді. Кәсіпорындар, қоғамдық ұйымдар және академиялық мекемелер Еуропаның басқа елдерінен келген вирустармен бірге, саяси мақсаттағы электрондық хаттарға толы болды. 2018 жылдың желтоқсан айында Twitter Қытай мен Сауд Арабиясынан келіп жатқан "күдікті әрекеттер" туралы ескертті. Қараша айында пайдаланушылардың телефон нөмірлерінің ел кодтарын ашуға мүмкіндік беретін қате анықталды. Twitter бұл қате "мемлекеттік демеушілікпен жұмыс істейтін тұлғаларға" байланысты болуы мүмкін деді. 2021 жылдың мамыр айында Белгияның мемлекеттік сектор провайдері Belnet-ке жасалған бірнеше DDOS шабуылдары салдарынан Бельгияда бірнеше үкіметтік сайттар істен шықты. 200 сайттың толық немесе ішінара интернетке қол жеткізе алмай қалғандығы хабарланды, бұл мемлекеттік кеңселерге, университеттерге және зерттеу орталықтарына әсер етті.
Көркем шығармаларда
Жапондық киберпанк мангасы «Ghost in the Shell» (оның танымал фильм және теледидар адаптациялары) антикибертерроризм және киберқылмыс бөліміне арналған. XXI ғасырдың ортасында Жапониядағы осындай шабуылдар технологияны, соның ішінде адам денесіне кибернетикалық жақсартулар енгізу арқылы одан да қауіпті етеді, бұл адамдардың өзінің кибертеррористік шабуылдардың тікелей нысаны болуына мүмкіндік береді. «Азаттықпен немесе өліммен» фильмінде Джон Макклейн (Брюс Уиллис) АҚШ-тың барлық компьютерлік желісін тоқтатуға ниеттенген кибертеррористер тобына қарсы күреседі. «Бұрқұс көзі» фильмінде мақсатқа жету үшін барлық электрлік және желілік құрылғыларды басқаратын суперкомпьютер көрсетілген. «24» телесериалының 4-ші және 7-ші маусымдарында елдің ядролық электр станцияларының желісіне ену және содан кейін барлық маңызды инфрақұрылым протоколын бақылауға алу жоспарлары қарастырылады. Том Клэнси жасаған «Netforce» сериясы кибертеррористермен күресуге арналған ФБР/Әскери командасы туралы. «Mega Man Battle Network» сюжетінің көп бөлігі кибертерроризмге негізделген. 2009 жылғы жапондық анимациялық фильм «Жазғы соғыстарда» жасанды интеллект кибертеррорисі әлемнің зымырандарын бақылауға тырысады, осылайша әлемнің электрондық құрылғыларын манипуляциялауға тырысқан басты кейіпкерлерге қарсы «жеңіске» жетпек болады. 2012 жылғы «Skyfall» фильмінде, «Джеймс Бонд» франшизасының бөлігінде, басты жау Рауль Силва (Хавьер Бардем) – бұрынғы кибертеррористік оқиғаларға жауапты тәжірибелі кибертеррорист. Кибертерроризм 2012 жылғы «Call of Duty: Black Ops II» видео ойынында маңызды рөл атқарады, алғашқыда басты қарсыласы Рауль Менендес кибершабуыл арқылы Қытай экономикасын құлдыратып, АҚШ-ты кінәлі деп айыптап, екі держава арасында жаңа суық соғысты бастайды. Кейін, компьютерлік құрт арқылы жасалған тағы бір кибершабуыл Менендес АҚШ-тың барлық дрондар паркін бақылауына алуына мүмкіндік береді. Ойынның бірінші соңындағы оқиға да осыған ұқсас шабуылға әкеледі, бұл жолы АҚШ-тың электрмен жабдықтау және су тарату желілерін құлдыратады. Балама соңында кибершабуыл ойынның маңызды кейіпкерлерінің бірі тоқтатып, сәтсіз аяқталады. 2014 жылғы «Watch Dogs» видео ойынының сюжеті кибертерроризмге күшті әсер етеді. Ойыншылар ойынның басты кейіпкері, қылмысқа күдікті Айден Пирс рөлін ойнайды, ол ctOS (Орталық Операциялық Жүйе) жүйесіне еніп, Чикагоның негізгі компьютерін толық бақылауға алады, осылайша оны айыптағандарды іздейді. «Мистер Робот» телесериалында негізгі сюжеттік желі кибертерроризммен айналысатын хакерлер тобының және басқа да оқиғалардың баяндалуын қамтиды.