Кіріспе

АҚШ армиясының генералы (1786–1866)

Винфилд Скотт (13 маусым 1786 – 29 мамыр 1866) – американдық әскери қолбасшы және саяси кандидат. Ол 1841 жылдан 1861 жылға дейін АҚШ армиясының Бас қолбасшысы қызметін атқарды, 1812 жылғы соғысқа, мексика-американ соғысына, Одақ үшін күрескен Америка Азамат соғысының бастапқы кезеңдеріне, сондай-ақ мансабының алғашқы жылдарында американдық үндістерге қарсы соғыстарға қатысты. Скотт 1852 жылғы сайлауда вигтер партиясының президенттік үміткері болды, бірақ демократ Франклин Пирс жеңіске жетті. Ол әскери тәртіпке қатысты талаптары үшін «Сәулетші-қасқыр» деп аталды, ал ұзақ жылғы қызметі үшін «Армияның ұлы қариясы» атанды. Скотт 1786 жылы Вирджиния штатының Петерсбург қаласының жанында дүниеге келген. Заңгерлік білім алып, қысқа мерзімді милицияда қызметтенгеннен кейін, 1808 жылы жеңіл артиллерия капитаны болып армияға қосылды. 1812 жылғы соғыста Скотт Канада майданында қызмет етті, Куинстон биіктігі және Форт-Джордж шайқастарына қатысты, ал 1814 жылдың басында бригадалық генерал болып тағайындалды. Ол Чиппава шайқасында өзгеше көзге түсті, бірақ одан кейінгі Ланди жолағы шайқасында ауыр жарақат алды. Соғыс аяқталғаннан кейін Скотт АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы кең аумақты әскерлерге басшылық етуге тағайындалды, ол және оның отбасы Нью-Йорк қаласының жанында қоныс тепті. 1830 жылдары Скотт Блэк Хоук соғысын аяқтау бойынша келіссөздер жүргізді, Екінші Семинол соғысына және 1836 жылғы Крик соғысына қатысты, ал Шеруки тайпасын мәжбүрлі түрде көшіруге төрағалық етті. Скотт Ұлыбританиямен соғыстың алдын алуға да көмектесті, Патриот соғысы мен Арустук соғысынан туындаған шиеленісті басып тастады. 1841 жылы Скотт АҚШ армиясының Бас қолбасшысы болды, бұл лауазым үшін өзінің қарсыласы Эдмунд П. Гейнсті жеңіп шықты. 1846 жылы мексика-американ соғысы басталғаннан кейін Скотт әкімшілік қызметке ауыстырылды, бірақ 1847 жылы Мексика астанасы Мехико қаласына қарсы жорылға жетекшілік етті. Порт-қаласын басып алғаннан кейін, ол Мексика генералы Антонио Лопес де Санта Аннаның әскерлерін Серро Гордо, Контрерас және Чурубуско шайқастарында жеңді. Содан кейін ол Мехиконы басып алды, содан кейін Мексика астанасында тәртіпті сақтап, тікелей емес елші Николас Тристке соғысты аяқтаған Гвадалупе Идальго шартын жасасуға көмектесті. Скотт вигтер партиясының президенттік үміткерлігіне үш рет – 1840, 1844 және 1848 жылдары үміткер болды, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол 1852 жылы партияның құлдырап бара жатқан кезінде жеңіске жетті. Вигтер 1850 жылғы келісім бойынша қатты бөлінді, ал Франклин Пирс өзінің бұрынғы қолбасшысына қарсы шешуші жеңіске жетті. Дегенмен, Скотт халық арасында танымал болды, ал 1855 жылы ол генерал-лейтенант шеніне көтерілді, бұл Джордж Вашингтоннан бері осы шенді алған алғашқы АҚШ армиясының офицері болды. 1859 жылы ол Шошқа соғысының қақтығысын бейбіт жолмен шешіп, британдық-американдық шекаралық қақтығыстардың ұзақ тізімінен соңғысын аяқтады. Вирджинияда туып-өскеніне қарамастан, Скотт Азамат соғысы басталғанда Одаққа адал болды және соғыстың алғашқы кезеңдерінде президент Авраам Линкольннің маңызды кеңесшісі болды. Ол «Анаконда жоспары» деп аталатын стратегияны жасады, бірақ 1861 жылдың соңында Линкольн әскери кеңес пен басшылық үшін генерал Джордж Б. Макклелланға көбірек сенгеннен кейін отставкаға шықты. Ол отставкаға шыққаннан кейін Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласында тұрып, 1866 жылдың 29 мамырында қайтыс болды. Скоттың әскери қабілеті замандастарымен жоғары бағаланды, ал тарихшылар оны АҚШ тарихындағы ең табысты генералдардың бірі деп санайды.

Ерте өмір

Скотт 1786 жылғы 13 маусымда Энн (Мейсон) Скотт пен Уильям Скотттың бесінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол кезде Скотттар отбасы Вирджиния штатының Петерсберг қаласына жақын орналасқан Лорел-Хилл плантациясында тұрды. Энн Мейсон Скотт Дэниел Мейсон мен Элизабет Винфилдтің қызы болды, ал Скотттың ата-анасы оның есімін анасының әжесінің тегімен атады. Скотттың әкесі Джеймс Скотт Чарльз Эдвард Стюарттың әскері Кулоден шайқасында жеңілгеннен кейін Шотландиядан көшіп келген. Скотт алты жасқа толғанда әкесі қайтыс болды, анасы қайтадан тұрмысқа шықпады. Ол 1803 жылы қайтыс болғанға дейін Скоттты, оның үлкен ағасы Джеймсті және қарындастары Мэри, Ребекка, Элизабет және Марталарды тәрбиеледі. Скотттың отбасының мол байлығы болғанымен, оның көп бөлігі плантацияны мұра еткен Джеймске тиді. Бір метр сексен сантиметр бойы мен 127 килограмм салмағы бар, денесі күшті болғандықтан, Скотт өзінің жастық шағында дене бітімі алып және беделді болды. Скотттың білімі Джеймс Харгрейв пен Джеймс Огилви басқарған мектептерде білім алуын қамтыды. 1805 жылы Скотт Уильям мен Мэри колледжіне қабылданды, бірақ көп ұзамай ол заңгер Дэвид Робинсонның кеңсесінде заңды оқу үшін оқуын тоқтатты. Робинсонның кеңсесіндегі оның құрбыларының арасында Томас Руффин болды. Робинсонның басшылығымен тәлімгерлік алған кезінде Скотт Аарон Бёррдің сотына қатысты, ол қазір Бёрр заговор деп танылатын оқиғалардағы рөлі үшін мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылған болатын. Сот процесі барысында Скотт АҚШ армиясының жоғары шенді офицері генерал Джеймс Уилкинсонға деген жағымсыз пікірін қалыптастырды, себебі Уилкинсон Бёррдің ісіне қатыстылығын азайту үшін жалған дәлелдер мен өзіне пайда келтіретін жаңсақ куәліктер ұсынды. Скотт 1806 жылы адвокаттық практикамен айналыса бастады. 1807 жылы Скотт Вирджиния милициясындағы атты әскердің капралы ретінде алғашқы әскери тәжірибесін алды, ол Чесапик-Леопард оқиғасы кезінде қызмет етті. Скотттың жасағы азық-түлік сатып алуға құлденген сегіз британдық теңізшіні ұстады. Вирджиния билігі бұл әрекетке қарсы болды, себебі бұл ірі қақтығысқа ұласуы мүмкін деп қорқып, тұтқындарды дереу босатуға бұйрық берді. Сол жылы Скотт Оңтүстік Каролинада заңгерлік практика құруға тырысты, бірақ штаттың бір жылдық тұру талабына сай келмегендіктен заңгерлік лицензия ала алмады.

Әскердегі алғашқы жылдары

1808 жылдың басында президент Томас Джефферсон Конгрестен АҚШ армиясын кеңейтуге рұқсат беруді сұрады, себебі британдықтар Францияға қарсы теңіз блокадасын күшейтуді жариялады, соның салдарынан американдық кемелерге қауіп туды. Скотт отбасылық дос, АҚШ сенаторы Уильям Бранч Джайлсты жаңадан кеңейтілген армияда қызметке орналасуға көндірді. 1808 жылдың мамыр айында, жиырма екінші туған күніне аз қалғанда, Скотт жеңіл артиллерияда капитан болып тағайындалды. Компания жинауға міндеттелген ол, әскерін Петербург және Ричмонд аймақтарынан жинап, содан кейін бөлімшесімен Нью-Орлеанға жол тартты, онда олар өз полкіне қосылды. Скотт сол кездегі 2700 офицер мен сарбаздан тұратын армияның кәсібилігінің жетіспеуіне қатты наразы болды. Кейін ол: «Ескі офицерлер көбінесе жалқаулыққа, білімсіздікке немесе шектен тыс ішімдікке құмарлыққа берілген», - деп жазды. Біраз уақыттан кейін ол өзінің қолбасшысы генерал Джеймс Уилкинсонмен соғыс министрі Уильям Юстистің денсаулығына зиян келтіретін бивактан әскерді шығару туралы бұйрығын орындаудан бас тартқаны үшін қақтығысқа түсті. Уилкинсон осы жердің иесі болды, ал нашар орналасқан жерде сарбаздарының арасында бірнеше аурулар мен өлім-жітім болды, бірақ Уилкинсон оларды көшіруден бас тартты, өйткені ол жеке пайда көріп отырды. Сонымен қатар, Нью-Орлеанға жақын болу Уилкинсонға жеке бизнес мүдделерін жүзеге асыруға және кейіннен үйленген Селестин Трюдомен қарым-қатынасын жалғастыруға мүмкіндік берді. Скотт Уилкинсонға наразылығын білдіріп, қызметінен уақытша кетті, бірақ оның отставкасы қабылданбағаннан кейін ол оны қайтарып алып, армияға оралды. 1810 жылдың қаңтар айында Скотт әскери сотта, ішінара Уилкинсонның адалдығы туралы сыйсыз пікірлер айтқаны үшін, ал ішінара Вирджиниядағы әскери қызметке тағайындалғаннан кейін оған берілген 400 долларлық шотта 50 доллар тапшылық болғаны үшін айыпталды. Ақша мәселесі бойынша әскери сот мүшелері Скотттың қасақана адалдыққа бармағанын, бірақ дұрыс жазбаларды жүргізбегенін қорытындылады. Оның қызметі бір жылға тоқтатылды. Соттан кейін Скотт Уильям Апшоумен, армиялық дәрігер және Уилкинсонның досымен, Скотт осы сотты бастағаны үшін кінәлап, жекпе-жекке шықты. Екеуі де бір-біріне оқ атты, бірақ ешқайсысы да жарақат алмады. Жекпе-жектен кейін Скотт Вирджинияға оралды, онда ол әскери тактика мен стратегияны оқып, Бенджамин Уоткинс Лимен серіктес болып заңгерлік қызмет атқарды. Осы уақытта Уилкинсон бағынбаушылық жасағаны үшін қызметтен алынып, оның орнына генерал Уэйд Хэмптон тағайындалды. Армиядағы әріптестерінен Скоттқа көрсетілген жылы қабылдау, көптеген офицерлер оның Уилкинсонға қарсы пікірлерін мақұлдағанын, кем дегенде, жасырын түрде көрсетті; олардың оған деген жоғары бағасы және Лидің армияда қалу туралы кеңесі Скоттты әскери мансабын қайта бастауға ықпал етті. Ол Батон-Руж қаласында армияға қайта қосылды, онда оның алғашқы міндеттерінің бірі полковник Томас Хамфри Кушингтің ісінде судья-әскери прокурор болып қызмет ету болды.

1812 жылғы соғыс

XIX ғасырдың басында Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас түрлі факторларға байланысты нашарлай түсті, оның ішінде британдықтардың американдық азаматтарды Корольдік теңіз флотының дезертирлері деп айыптауы және Солтүстік-Батыс аумағында АҚШ колониялауына қарсы тұрған үндістерге Ұлыбританияның қолдауы. 1812 жылдың шілдесінде АҚШ Конгресі Ұлыбританияға соғыс жариялады. Соғыс жарияланғаннан кейін Скотт подполковник шеніне көтеріліп, Джордж Изардтың басшылығымен 2-ші артиллерия полкінің орынбасары болып тағайындалды. Изард жалдау жұмыстарын жалғастырғанда, Скотт екі ротаны генерал Стивен Ван Ренсселердің Канадаға шабуылға дайындалып жатқан жасағына қосылу үшін солтүстікке бастап кетті. Президент Джеймс Мэдисон 1812 жылы Монреальді басып алып, Сент-Лоуренс өзенін бақылауға алып, Жоғарғы Канаданы Төменгі Канададан бөліп тастауға тырысқандықтан, шабуылды өзінің әкімшілігінің соғыс стратегиясының орталық бөлігі етіп белгіледі. Шабуыл Нью-Йорк штатының Льюистон қаласынан Ниагара өзенінің ар жағында орналасқан Куинстон қаласына шабуыл жасаудан басталады. 1812 жылдың қазан айында Ван Ренсселердің жасағы Куинстон биіктігі шайқасында британдық жасаққа шабуыл жасады. Скотт Ниагара өзенінен американдықтардың өтуін қолдаған артиллериялық оқ жаудырды және полковник Соломон Ван Ренсселер ауыр жарақат алғаннан кейін Куинстондағы АҚШ күштерінің бас командасын алды. Скотт басқаруды алғаннан кейін көп ұзамай Роджер Хейл Шефф басқаратын британдық колонна келді. Шеффтің сандық артықшылығына ие күштері американдықтарды кері шегінуге мәжбүр етті, нәтижесінде Скотт британдықтарға жеңіліп берді. Соғыс тұтқыны ретінде Скотт британдықтармен жомарт қарым-қатынас көрді, бірақ екі могавк басшысы оны британдық күзетте болғанда өлтіруге тырысты. Тұтқын алмасудың аясында Скотт қараша айының соңында босатылды. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол полковник шеніне көтеріліп, 2-ші артиллерия полкіне басшылық етуге тағайындалды. Ол сондай-ақ Генри Дирборнның штаб бастығы болды, ол армияның аға генералы болды және жеке өзі Онтарио көлі маңындағы Канадаға қарсы операцияларды басқарды. Дирборн Скоттқа Ниагара өзеніндегі стратегиялық маңызға ие Форт-Джорджқа шабуыл жасауды тапсырды. Исаак Чонси мен Оливер Хазард Перри басқаратын АҚШ теңіз күштерінің көмегімен ол американдық әскерлерді форттың артына түсіріп, оны капитуляцияға мәжбүр етті. Скотттың шайқастағы өмірі жоғары бағаланды, бірақ ол британдық гарнизонның көп бөлігінің тұтқынға түспеуіне жеке өзі көңілі толмады. Монреальді басып алу науқанының бір бөлігі ретінде Скотт 1813 жылдың қараша айында британдықтарды Хупл-Криктан шығарып жіберді. Осы жетістікке қарамастан, науқан американдықтардың Крайслер фермасы шайқасында жеңілгеннен кейін және Вилкинсон (тамыз айында майданға басшылық етуді алған) мен Хэмптон Монреальді басып алу стратегиясында ынтымақтаспағандықтан сәтсіз аяқталды. Науқанның сәтсіз аяқталуына байланысты президент Мэдисон және соғыс министрі Джон Армстронг-младший Уилкинсонды және басқа да жоғары шенді офицерлерді майдан командаларынан босатылды. Олардың орнына Скотт, Изард және Джейкоб Браун сияқты жас офицерлер тағайындалды. 1814 жылдың басында Скотт бригадир-генерал шеніне көтеріліп, Браунның басшылығымен полкке басшылық етуге тағайындалды. 1814 жылдың ортасында Скотт Канадаға тағы бір шабуылға қатысты, ол Браунның басшылығымен Ниагара өзенінен өтуден басталды. Скотт 1814 жылдың 5 шілдесінде болған Чиппава шайқасында американдықтардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Шайқас стратегиялық тұрғыдан шешілмейтін болып саналса да, британдық күш шайқастан кейін толыққандықтан, бұл маңызды моральдық жеңіс ретінде қарастырылды. Шайқас «британдық регулярларға қарсы американдық әскерлерінің алғашқы нақты табысы» болды. Кейінірек 1814 жылдың шілдесінде Скотт басқарған барлау тобы тұзаққа түсіп, Ланди жолағы шайқасы басталды. Скотттың бригадасы генерал Гордон Драммонд басқарған британдық күштердің күшейтілуінен кейін жойылды және ол шайқастың екінші кезеңінде резервке жіберілді. Скотт кейіннен резервтік күштерін орналастыруға орын іздегенде ауыр жарақат алды. Ол Браунның осы шайқастың басында толық күшін жұмсаудан бас тартуы Скотт бригадасының жойылуына және қажетсіз өлімдерге себеп болды деп сенді. Шайқас Браун армиясын кері шегінуге бұйрық бергеннен кейін шешілмей аяқталды, бұл тиімді түрде шабуылды тоқтатты. Скотт келесі айларды әскери дәрігерлер мен дәрігер Филип Синг Физик бақылауымен жазылып жатты. Чиппава шайқасындағы Скотттың өнері оған ұлттық танымаллық әкелді. Ол генерал-майор шеніне көтеріліп, Конгресс алтын медалімен марапатталды.

Негізгі дереккөздер

; II том және III том.