Кіріспе

АҚШ армиясының генералы (1831–1888)

Филип Генри Шеридан (6 наурыз 1831 – 5 тамыз 1888) – АҚШ армиясының карьералық офицері және Америка Азамат соғысындағы Одақ генералы. Оның мансабы генерал-майор шеніне жылдам өрлеуімен және генерал-бас штаб Улисс С. Грантпен тығыз байланысымен ерекшеленді. Грант Шериданды Батыс майданындағы жаяу әскер дивизиясының басшылығынан шығысқа, Потомак армиясының кавалерия корпусын басқаруға ауыстырды. 1864 жылы ол Шенандоа алқабында генерал Джубал Эрли бастаған Конфедерация күштерін жеңіп, алқаптың экономикалық инфрақұрылымын жойды. Бұл тұрғындар арасында "Өртеу" деп аталды және соғыста күйдірілген жер тактикасын қолданудың алғашқы мысалдарының бірі болды. 1865 жылы оның кавалериясы генерал Роберт Лиді қуды және Аппоматтокс сотында оның капитуляциясына ықпал етті. Шеридан Ұлы далалардағы үнді соғыстары кезінде жергілікті американдықтарға қарсы соғыс жүргізді. Ол Йеллоустоун ұлттық паркін дамыту және қорғауда, әскери және жеке тұлға ретінде маңызды рөл атқарды. 1883 жылы Шеридан АҚШ армиясының бас генералы болып тағайындалды, ал 1888 жылы президент Гровер Кливлендтің кезінде армия генералы шеніне көтерілді.

Ерте өмір және білім

Шеридан Нью-Йорк штатының Олбани қаласында, ирландтық католик иммигранттары Джон мен Мэри Минег Шериданның алты баласының үшіншісі болып дүниеге келді. Олар Ирландияның Каван графтығындағы Киллинкер приходынан шыққан еді. Ол Огайо штатының Сомерсет қаласында өсті. Кішкентай бойлы болғандықтан, ол 165 см (5 фут 5 дюйм) биіктікте болды, соның салдарынан "Шағын Фил" деген лақап атқа ие болды. Авраам Линкольн оның сыртқы келбетін әйгілі анекдотта былай сипаттады: "Қоңыр, денелі, ұзын денелі, қысқа аяқты, мойны оны асып тастауға тым қысқа, ал қолдары сонша ұзын еді, егер аяқтары қасырса, иілмей-ақ қысып алатын". Бала кезінде Шеридан жалпы дүкенде жұмыс істеді, кейін құрғақ тауарлар дүкенінде бас клерк және бухгалтер болып жұмыс істеді. 1848 жылы ол клиенттерінің бірі, конгрессмен Томас Ричидің ұсынысымен АҚШ Әскери академиясына қабылданды. Оның алғашқы үміткері математика емтиханында сәтсіздікке ұшырап, "жаман мінез-құлық" көрсеткендіктен ілікті. Вест-Пойнттегі төртінші курсында Шеридан сыныптасы Уильям Р. Терриллмен төбелес салғандығы үшін бір жылға оқудан шеттетілді. Бұрынғы күні Шеридан парад алаңында оны қорлағандықтан, бекітілген штыкпен шабуылдаймын деп қорқытқан. 1853 жылы ол 52 курсанттың арасында 34-ші болып бітірді. Шеридан екінші лейтенант шеніне ие болды және Техас штатындағы Форт Дункандағы 1-ші АҚШ жаяу әскер полкіне, содан кейін Калифорния штатындағы Форт Редингтегі 4-ші АҚШ жаяу әскер полкіне тағайындалды. Оның 4-ші жаяу әскердегі қызметінің көп бөлігі Тынық мұхитының солтүстік-батысында өтті, ол 1855 жылы Уилламет аңғарына жасалған топографиялық сапардан басталды. Осы сапар барысында ол Якима соғысына және Рог-Ривер соғыстарына қатысты, кішкентай шайқас топтарын басқару тәжірибесін алды, жарақаттанды (1857 жылдың 28 наурызында Орегон территориясының Мидл Каскад аймағында оқ мұртына тиді) және үнді тайпаларымен келіссөздер жүргізуге қажетті дипломатиялық дағдыларды меңгерді. Ол Рог-Риверден (Орегон) шыққан үнді әйелмен бірге қызметтік сапарының бір бөлігінде бірге тұрды. Оның ақ достары оны Франсис деп атады, ол Такельма басшысы Харнидің қызы еді. Шеридан 1861 жылдың наурыз айында, Азамат соғысы басталмас бұрын бірінші лейтенант, ал мамыр айында, Форт Самтерге шабуылдан кейін бірнеше апта өткен соң капитан шеніне көтерілді.

Батыс театры

1861 жылдың күзінде Шериданға Сент-Луиске жақын орналасқан Джефферсон казармасына 13-ші АҚШ жаяу әскеріне тағайындалу үшін баруды бұйрылды. Ол Орегон штатындағы Форт-Ямхилл қаласындағы командалық орнынан Сан-Франциско арқылы Панама арқылы Нью-Йорк арқылы Сомерсеттегі үйіне қысқа мерзімді демалысқа шықты. Жаңа лауазымына бара жатып, ол Сент-Луистегі генерал-майор Генри В. Галлекке әдептілікпен хабарласты. Ол өзінің тікелей алдыңғысы, генерал-майор Джон С. Фремонттың қаржылық жазбаларын тексеруге өз қызметін тапсырды. Шеридан бұл мәселені шешіп, Галлекке жақсы әсер етті. Шериданның үрейленуі, Галлек Шериданды штаб офицері ретінде жалғастыратын рөлді көреді. Дегенмен, Шеридан өзіне жүктелген тапсырманы орындады және Галлек пікірінше, өзін керемет штаб офицері ретінде нығайтты. Желтоқсан айында Шеридан Оңтүстік-Батыс Миссури армиясының бас комиссары болып тағайындалды, бірақ бөлімнің командирі Галлекке оған генерал-квартирмейстер лауазымын беруге сендірді. 1862 жылдың қаңтарында ол генерал-майор Сэмюэл Кертиске қызмет етуге келіп, Пи Ридж шайқасында оның қол астында қызмет етті. Шеридан көп ұзамай офицерлердің пайда табумен айналысатынын анықтады. Олар азаматтардан жылқы ұрлап, Шериданнан ақша талап етті. Ол ұрланған мүлік үшін ақы төлеуден бас тартты және Кертистің әскеріне арналған аттарды тәркіледі. Кертис оған офицерлерге ақы төлеуді бұйырғанда, Шеридан: "Ешбір билік мені ұрлық жасауға немесе "жаяу аулауға" мәжбүрлей алмайды", - деп қатаң жауап берді. Кертис Шериданды бағынбаушылық үшін тұтқындатты, бірақ Галлектың ықпалы кез келген ресми іс жүргізуді тоқтатты. Шеридан Кертистің басшылығымен өз рөлін жақсы орындады және қазір Галлек штабына оралды, ол армияны Коринф қоршауына ертіп, бөлімнің топографиялық инженерінің көмекшісі болды, сонымен қатар бригада командирімен танысты. Ол Огайо штатының жаяу әскер полкінің полковнигі қызметін ұсынды. Бұл тағайындау сәтсіз аяқталды, бірақ Шериданға кейіннен достары көмектесті (соның ішінде болашақ соғыс хатшысы Рассел А. Алгер), ол өзінің атынан Мичиган губернаторы Остин Блэрге өтініш жасады. Шеридан 1862 жылы 27 мамырда 2-ші Мичиган кавалериясының полковнигі болып тағайындалды, бірақ ол атпен қарулануда ешқандай тәжірибе алмады. Бір айдан кейін Шеридан өзінің алғашқы күштерін жауынгерлік ұрысқа бастап, өз полкіне кіретін кішкентай бригаданы басқарды. 1862 жылдың 1 шілдесінде Боунвилл шайқасында ол Бриг. Генерал Джеймс Р. Чалмерстің Конфедерация атты әскері үлкен флангтық шабуылды шулы диверсиямен бұрып жіберді және жаудың орналасуы туралы маңызды ақпарат берді. Оның әрекеті дивизия командирлеріне, соның ішінде бригада командиріне қатты әсер етті. Генерал Уильям С. Роузкранс Шериданның бригадир генерал дәрежесіне көтерілуін ұсынды. Олар Галлекке: "Бригадирлер аз, жақсылары азырақ. Төменде қол қойған адам Сізден Шериданның қызметіне көтерілуіңізді сұрайды. Ол өз салмағындай алтынға лайық" деп жазылған. Ол қыркүйекте жоғарылатылды, бірақ 1 шілдеде Боунвиллдегі әрекеттері үшін сыйақы ретінде күшіне енді. Бұл Боунвиллден кейін ғана оның әріптестерінің бірі оған ат берді, оны ол Риензи деп атады (Миссисипидегі Риензи шайқасынан кейін), ол соғыстың барлық уақытында мінгізді. Шериданға генерал-майор Дон Карлос Бьюэллдің Огайодағы армиясының 11-ші дивизиясының ІІІ корпусына командалық міндет жүктелді. 1862 жылы 8 қазанда Шеридан өзінің дивизиясын Перривилл шайқасында басқарды. Бьюэлл мен оның корпус командирі генерал-майор Чарльз Гилберттің бұйрығы бойынша Шеридан полковник Дэниел МакКук бригадасын армияға су жеткізуді қамтамасыз етуге жіберді. МакКук конфедерация әскерлерін қуып, Доктор кректегі союз әскерлеріне суды қамтамасыз етті. Гилберт Маккукка бұдан әрі алға баспауды бұйырды, содан кейін Бьюэллмен кеңесу үшін аттанды. Жол бойында Гилберт ат әскеріне Дэн МакКуктың алдындағы Конфедерация әскеріне шабуыл жасауға бұйрық берді. Шеридан атыс естіп, басқа бригадамен майданға келді. Кавалерия МакКук алдындағы биіктіктерді қорғауға үлгермегенмен, Шериданның күштері оңтүстік жауынгерлерді қуып шықты. Гилберт қайтып келіп, Шериданға МакКуктің бастапқы орнына оралуға бұйрық берді. Шериданның агрессивтілігі генерал-майор Леонидас Полктың басшылығымен қарсылас Конфедерация әскерлерін қорғанысқа түсуге мәжбүр етті. Оның әскерлері сол күні Конфедерацияның шабуылдарын теріске шығарды, бірақ сол күнігі ең ауыр шайқасқа қатыспады, ол Одақтың сол жағында болды. 1862 жылдың 31 желтоқсанында, Стоунс Ривер шайқасының бірінші күнінде Шеридан Конфедерация шабуылын күтіп, оған дайындалу үшін дивизиясын орналастырды. Оның дивизиясы олардың оқ-дәрісі бітіп, қайта шегінуге мәжбүр болғанша, оның алдындағы Конфедерация шабуылын тоқтатты. Бұл әрекет Одақ армиясына күшті қорғаныс позициясында қайта жиналуға уақыт берді. Оның әрекеттері үшін ол 1863 жылдың 10 сәуірінде генерал-майор болып тағайындалды (рангтың күні 1862 жылдың 31 желтоқсанында). Алты айдың ішінде ол капитаннан генерал-майорға дейін көтерілді. Камберленд армиясы Стоунс Риверден болған соққыдан қалпына келді және Конфедерация генералы Брэкстон Брэггке қарсы жазғы шабуылға дайындалды. Шериданның дивизиясы Роузкранстың керемет Туллахома кампаниясында Брэггке қарсы шабуылға қатысты және Туллахома қаласына кірген жетекші дивизия болды. 1863 жылдың 20 қыркүйегінде Чикамуга шайқасының екінші күнінде Роузкранс Шериданның дивизиясын Одақ шайқас желісінің артына жылдырғанда, Брэгг Одақ желісіндегі кеңістікке шабуыл жасады. Шериданның дивизиясы генерал-лейтенант Джеймс Лонгстриттің Конфедерация корпусына қарсы Лайтл Хиллде батыл тұрды, бірақ шегінетін Одақ әскерлерімен басып тасталды. Конфедерация әскерлері Шериданның дивизиясын шатақтап майданнан шығарды. Ол қанша адамды жинай алса, соны жинап, Чаттанугаға қарай шегінді, жол бойында әскерлерді қайта жинады. Снодграсс Хиллде генерал-майор Джордж Х. Томас XIV корпусының тұрғанын білген Шеридан дивизиясын қайта шайқасқа бұйырды, бірақ олар айнала жолмен жүрді және кейбір тарихтарда айтылғандай, шайқасқа қатыспады. Оның майданға оралуы Роузкранстың армияны тағдырына қалдырып, Чаттанугаға қашып кеткені үшін жалған айыптама алғанын болдырмады және ол жақын арада қолбасшылықтан алынбады. Чаттануга шайқасы кезінде, 1863 жылдың 25 қарашасында Миссионерлік төбеде Шериданның дивизиясы және Джордж Томас армиясындағы басқалар Томас пен Улисс С. Гранттың бұйрықтары мен күтулерінен асып түскен қаһарлы шабуыл жасады. Оның әскері шабуылға шығар алдында Шеридан оларға: "Чикамуганы есіңде сақтаңдар", - деді және олардың көптегені бұйрық бойынша алдыңғы қатардағы мылтық ұяларына шабуыл жасағанда оның атын айқайлады. Жоғарыдан жаудың атысымен бетпе-бет келгенде, олар төбеге көтеріле берді. Шеридан төбенің шыңында Конфедерация офицерлерінің тобын көрді және: "Міне, сендерге!", - деп айғайлады. Жарылған снаряд оны тозаңмен шашыратып, ол: "Бұл өте жамандық! Мен осы қаруларды аламын!", - деп жауап берді. Одақтың шабуылы Конфедерация желісін бұзып, Брэгг армиясы шегіне түсті. Шеридан импульсивті түрде оның әскерін Конфедерацияның жабдықтау қоймасына Чаттануга станциясына қуып жете беруге бұйрық берді, бірақ ол өзінің алға кеткен жалғыз қолбасшы екенін түсінгенде оларды қайтарды. Грант шайқастан кейін: "Шериданның жылдам қимылы үшін Камберленд армиясы және ұлт сол күні түткілдердің, артиллерияның және ұсақ қарулардың көп бөлігін басып алуға қарызды. Оның жылдам қуып жете алмағанда, мұндай жетістіктерге қол жеткізілмес еді".

Құрлықтық жорық

Жаңадан барлық Одақ әскерлерінің бас генералы болып тағайындалған генерал Улисс Грант Шериданды Шығыс майданына Потомак армиясының кавалерия корпусына қолбасшылық етуге шақырды. Шеридан білмегендей, Гранттың генерал-майор Уильям Б. Франклиннен кейінгі екінші таңдауы болды, бірақ Грант штаб бастығы Генри В. Галлектың Шеридан туралы ұсынысына келісті. Соғыстан кейін және өзінің естеліктерінде Грант Шериданды осы жұмысқа өзі қалаған адам деп мәлімдеді. Шеридан 1864 жылдың 5 сәуірінде Потомак армиясының штабына келді, бұл Гранттың Роберт Лиге қарсы масштабты құрлықтағы науқаны басталуына бір айдан кем уақыт қалғанда болды. Науқанның алғашқы шайқастарында Шериданның кавалериясы армия қолбасшысы генерал-майор Джордж Мидтің дәстүрлі рөліне – пойыздарды және тыл аймақтарын күзетуге, барлау жүргізуге – бекітілді, бұл Шериданды қатты ашуландырды. Шөл дала шайқасында (1864 жылдың 5-6 мамыры) тығыз орманды жер кавалерияның маңызды рөл атқаруына мүмкіндік бермеді. Армия Конфедерацияның оң флангын айналып Спотсильвания сотының үйіне бағытталғанда, Шериданның сарбаздары Шөл даладан жолды тазарта алмады, 5 мамырда Планк жолында және 6 мамырдан 8 мамырға дейін Тоддтың тавернасындағы шайқастарда жеңіліске ұшырады, бұл Конфедерацияға Одақтың жаяу әскері келгенге дейін маңызды жол торабын басып алуға мүмкіндік берді. Мид Шериданды тапсырмаларын орындамағаны үшін кінәлағанда, Шеридан Мидке егер рұқсат берсе, Стюартты "жеңіп алатынын" айтты. Мид бұл әңгімені Грантка жеткізді, ол: "Жарайды, ол көбінесе не туралы сөйлейтінін біледі. Оған бірден бастауға рұқсат беріңіз!" деді. Мид Гранттың пікіріне мойынұсынып, Шериданға "душман кавалериясына қарсы шабуыл жасау" бұйрығын берді және 9 мамырдан 24 мамырға дейін оны Ричмондқа қарай рейдке жіберіп, Конфедерация кавалериясына тікелей қарсылық көрсетті. Рейд үміттенгендей сәтті болмады; оның рейді Конфедерация кавалериясының қолбасшысы генерал-майор Дж.Э.Б. Стюартты 11 мамырда Сары тавернада өлтіруге және 12 мамырда Мейдоу көпірінде генерал-майор Фитцху Лиді жеңуге мүмкіндік берді, бірақ рейд Ричмондқа ешқандай қауіп төндірмеді және Грантты Спотсильвания және Солтүстік Анна үшін кавалерия ақпаратысыз қалдырды. Тарихшы Гордон К. Риа былай деп жазды: "Шеридан өзінің кавалериясын Спотсильвания сотының үйінен алып, Гранттың Лиге қарсы шайқастарын қатты қиындатты. Одақ армиясы науқанның маңызды кезеңінде оның көзі мен құлағынан айырылды. Шериданның Ричмонд қорғанысына батыл шабуыл жасауы оның командалық міндетін қауіпке тігуі мүмкін болатын, қажетсіз мақтанышпен жасалған әрекет болды". Потомак армиясына қайта қосылған Шериданның кавалериясы Хоу-Шопта (28 мамыр) шешілмейтін шайқас жүргізді, бұл Конфедерация кавалериясына Одақтың орналасуы туралы құнды ақпарат алуға мүмкіндік берген, ауыр шығындарға ұшыраған шайқас болды. Олар Колд-Харбор шайқасын (1-12 маусым) бастаған маңызды жол торабын басып алды және күшейгенге дейін бірнеше шабуылдарға төтеп берді. Грант кейін Шериданға солтүстік-батысқа қарай рейдке Вирджинияның орталық теміржолын бұзуға және генерал-майор Дэвид Хантердің Шенандоу армиясымен байланысуға бұйрық берді. Ол Трейвильян стансасының шайқасында (11-12 мамыр) генерал-майор Уэйд Хэмптонның басқаруындағы Конфедерация кавалериясымен тоқтатылды, онда ол соғыстың ең ірі кавалерия шайқасында бірінші күні тактикалық жеңіске жетті, бірақ екінші күні бірнеше шабуыл кезінде ауыр шығындарға ұшырады. Ол тағайындалған мақсаттарына қол жеткізбей кері шегінді. Қайтып оралған кезде ол 24 маусымда Самария (Сент-Мария) шіркеуінде Конфедерация кавалериясымен кездесті, онда оның адамдары едәуір шығындарға ұшырады, бірақ олар соңынан еріп жүрген Одақтың жабдықтау вагондарын сәтті қорғады. Шериданның жорықтағы кавалерия корпусының әрекеттері туралы есебінде кавалериямен күресу стратегиясын талқылап, ол былай деп жазды: "Нәтижесі – тұрақты жеңіс және бүлікші кавалерияның толықтай жойылуы. Біз қашан және қайда қаласақ сонда шеру жүргіздік, әрқашан шабуылдаушы тарап болдық және әрқашан жеңіске жеттік". Тарихшы Эрик Виттенберг төрт ірі стратегиялық рейдтің (Ричмонд, Трейвильян, Уилсон Каутц және Бірінші терең түб) және Оверленд және Ричмонд-Петербург науқандарының он үш ірі кавалерия шайқасынан тек Сары тавернаны ғана Одақтың жеңісі деп санауға болады, Хоу дүкені, Трейвильян станциясы, Мейдоу көпірі, Самария шіркеуі және Уилсон Каутц жеңілістерінде Шериданның кейбір күштері жойылудан мүжілді.

Аппоматтокс науқаны

Шеридан Гранттың бұйрықтарын еркін түсіндірді және 1865 жылдың наурыз айында Солтүстік Каролинаға барудың орнына Петербургтегі Потомак армиясына қайта қосылды. Ол өзінің естеліктерінде: «Соғыс аяқталуға жақын екенін сезініп, мен ат әскерімнің соңына дейін қатысуын қаладым» деп жазды. Азамат соғысындағы ең көрнекті қызметі Роберт Ли армиясын аяусыз қууда көрсетілді, Грант үшін Аппоматтокс науқанының ең маңызды аспектілерін тиімді басқарды. 2 наурызда Петербургке жол тартқанда, Уэйнсборо шайқасында ол Эрли армиясының қалған бөлігін тұтқындап, 1500 әскері капитуляциялады. 1 сәуірде ол генерал Лидің қолдау желілерін Five Forks-та кесіп, Лиді Петербургтен эвакуациялауға мәжбүр етті. Осы шайқаста ол генерал-майор Гувернер К. Уорреннің әскери мансабын жойды, оны V корпустың басшылығынан алып тастады, кейіннен сот тергеуі бұл әрекет негізсіз деп тапты. Президент Рутерфорд Б. Хейз 1879 жылы сот тергеуін тапсырды және 100 күндік сот отырысынан кейін, Шериданның Уорренды қызметтен босатуы негізсіз екені анықталды. Айыныштысы, бұл нәтижелер Уорреннің өлімінен кейін ғана жарияланды. Шериданның 6 сәуірдегі Сайлерс-Крик шайқасындағы шабуылдық және тиімді әрекеті Ли армиясының тағдырын шешіп, оның қалған күштерінің 20 пайызынан астамын тұтқынға алды. Президент Линкольн 7 сәуірде Грантка телеграмма жіберді: «Генерал Шеридан: «Егер мәселені қысымға алсақ, Ли капитуляциялайды деп ойлаймын». Мәселені қысымға алу керек». 1865 жылдың 9 сәуірінде Аппоматтокс сотында Шеридан Лидің қашуына кедергі келтіріп, сол күні Солтүстік Вирджиния армиясының капитуляциясына қол жеткізді. Грант Кішкентай Филдің соңғы күндердегі еңбегін былай бағалады: «Мен генерал Шериданның генерал ретінде теңдесі жоқ, тірі де болсын, қайтыс болған да, тіпті оған жақын да ешкім жоқ деп сенемін».

Қайта құру

Генерал Лидің және Солтүстік Каролинада генерал Жозеф Э. Джонстонның тапсыруынан кейін, Техас штатында генерал Эдмунд Кирби Смит басқаратын конфедерацияның маңызды әскер күштері ғана қалды. Шеридан Вашингтондағы әскерлердің салтанатты шеруінде басшылық етуге тиіс болған, бірақ Грант оны 1865 жылдың 17 мамырында, шеруге алты күн қалғанда, Оңтүстік-Батыс әскери округінің қолбасшысы етіп тағайындады. Оған Смитты жеңіп, Техас пен Луизиананы Одақтың бақылауына қайтару бұйрығы берілді. Алайда, Шеридан Нью-Орлеанға жеткенге дейін Смит тапсырылды. Грант сондай-ақ көршілес Мексикадағы жағдайға алаңдады, онда 40 000 француз әскері Австрияның марионеттік режимін қолдап тұрды. Ол Шериданға үлкен техастық әскер жинауға рұқсат берді. Шеридан үш корпустан 50 000 сарбаз жинап, Техастың жағалау қалаларын жылдам басып алды, ішкі аймаққа таралып, Мексика-АҚШ шекарасын күздеуге кірісті. Армияның болуы, АҚШ-тың саяси қысымы және Бенито Хуареске қарсылықтың күшеюі француздарды Мексикаға қатысты талаптарынан бас тартуға мәжбүр етті. Наполеон III француз әскерлерінің кезең-кезеңмен шығарылуын жариялады, ол 1867 жылдың қарашасында аяқталуға тиіс болды. Үйдегі наразылықтың күшеюі және Германияның әскери күшінің өсуіне алаңдаушылық тудырған Наполеон III француз әскерлерінің шығарылуын жеделдетті, ол 1867 жылдың 12 наурызында аяқталды. Сол жылдың 19 маусымында Мексиканың республикалық армиясы Максимилианды тұтқынға алып, соттады және өлім жазасын орындады. Шеридан кейін өзінің естеліктерінде Хуарес күштеріне қару-жарақ пен оқ-дәрі бергенін мойындады: "біз оларды өзеннің біздің жағындағы қолайлы жерлерге тастап, олардың қолына түсірдік". 1866 жылдың 30 шілдесінде Шеридан Техаста болғанда, ақ нәсілділер тобы Нью-Орлеанда штаттың конституциялық конвенциясын таратып жіберді. 34 қара нәсілді адам қаза тапты. Шеридан оралғаннан кейін көп ұзамай Грантке телеграмма жіберіп: "Осы қаладағы 30-шы күндік оқиға туралы қаншалықты көп ақпарат алсам, соғұрлым қорқынышты болады. Бұл қарапайым тәртіпсіздік емес, нағыз қырғын болды" деді. 1867 жылдың наурыз айында, Қайта құру жаңа ғана басталғанда, Шеридан Бесінші әскери округтің (Техас және Луизиана) әскери губернаторы болып тағайындалды. Ол бұрынғы конфедераттардың сайлауға тіркелуін қатаң шектеді және тек тіркелген сайлаушылардың (қара нәсілді ерлерді қоса алғанда) қазылар алқасында отыруға құқылы екенін жариялады. Сонымен қатар, 1866 жылғы Нью-Орлеандағы қанды тәртіпсіздіктерге қатысты тергеу көптеген жергілікті шенеуніктерді кінәлі деп тапты; Шеридан Нью-Орлеан қаласының мэрі, Луизиананың бас прокуроры және аудандық судьяны қызметінен босатты. Кейін ол Луизиананың губернаторы Джеймс М. Уэллсті "саяси алаяқ және адал емес адам" деп айыптап, қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Ол сондай-ақ Техас губернаторы Джеймс В. Трокмортонды, бұрынғы конфедератты, "штатты қайта құруға кедергі келтіргені үшін" қызметтен босатып, оның орнына бұрынғы сайлауда одан жеңілген республикашыл Элиша М. Пизді тағайындады. Шеридан президент Эндрю Джонсонмен әскери қайта құру актілерін түсіндіру және дауыс беру құқығы мәселелері бойынша бірнеше ай бойы дауласты, және екінші рет жұмыстан босатылғаннан кейін бір ай ішінде президент Шериданды қызметтен алып тастады, ашуланған генерал Грантке: "Оның билігі, шын мәнінде, біздің үкіметіміздің қағидаларына немесе біздің еркін институттарымыздың табиғатына ешқандай назар бермейтін абсолютті тирандық болды" деді. Егер Шеридан Техаста танымал болмаса, ол "Жалғыз Жұлдызды" штатты да бағаламады. 1866 жылы оның айтқан сөзі кеңінен таралды: "Егер мен Техас пен тозақтың иесі болсам, мен Техасты жалға беріп, тозақта тұрар едім". Грант әкімшілігі кезінде, Шеридан батысқа тағайындалғанда, ол Қайта құру кезіндегі проблемаларды шешу үшін екі рет Луизианаға жіберілді. 1875 жылдың қаңтар айында федералды әскерлер демократтардың даулы орындықтарды басып алу әрекеттерінен кейін Луизиана заң шығарушы органының жұмысына араласты. Шеридан 1872 жылғы штаттық сайлауда жеңіске жеткен республикашыл губернатор Уильям П. Келлоггты қолдады және республикалық режимге қарсы демократтар, заңды сайлау нәтижелерін күшпен өзгертуге тырысқандықтары үшін "бандиттер" деп жариялады, олар әскери трибуналдарға және хабеас корпус құқықтарынан айырылуға тиіс екенін мәлімдеді. Грант әкімшілігі үлкен халықтың наразылығынан кейін бас тартысқа мәжбүр болды. Нью-Йорк Уорлд газетінің бетінде "Тирандық! Тәуелсіз штат өлтірілді!" деген қаулы шықты. 1876 жылы Шеридан 1876 жылғы даулы президенттік сайлаудан кейін бейбітшілікті сақтау үшін әскерге басшылық ету үшін Нью-Орлеанға да жіберілді.

Соғыстан кейінгі мансап

Шеридан 1869 жылғы 4 наурызда генерал-лейтенант қызметіне тағайындалды. 1870 жылы президент Грант Шериданның өтініші бойынша оны Франко-пруссия соғысын бақылауға және оның нәтижелері туралы есеп беруге жіберді. Пруссия королі I Вильгельмнің қонағы ретінде ол император III Наполеонның немістерге қарсы капитуляциясын көрді, бұл Шериданға Мексикадағы француз әскерімен болған тәжірибесінен кейін қуаныш сыйлады. Кейін ол Еуропаның көп бөлігін аралап, АҚШ-қа оралып, Грантке пруссиялықтардың "әрбір шайқасқа жеңіске жету ниетімен келген өте батыл жандар" екенін, бірақ "кәсіби тұрғыдан алғанда, мұнда үйренетін ештеңе жоқ" деп баяндады. Ол олардың кавалерияны басқаруын сынап, олардың әрекеттерін Мидтің оны қадағалауға тырысқан тәсілімен салыстырды. Дегенмен, ол олардың әскери жүйесін "үлгілі" деп сипаттап, офицерлік құрамына жоғары баға берді. Француздарға қатысты оның пікірлері одан да қатал болды; ол француз армиясын неміс әскерінің шабуылын тоқтатуға мүмкіндіктерді пайдаланбағаны үшін, баяу және ұқыпсыз ілгерілегені үшін, жаудың қауіпсіз байланыс жолдарын кесіп тастауға көптеген жақсы мүмкіндіктерді жібергені үшін және жиі жеңіліске ұшырағаны үшін сынады. Ол: "Мен көңілім толып, ұятқа қалдым; бала кезімдегі Ұлы Наполеонның сарбаздары туралы барлық қиялдарым жойылды, немесе "Кішкентай сержанттың" сарбаздары "Тағдыр адамы" сарбаздарының парадтық әскеріндегі өздерінің жалындылығын жоғалтқан болар" деді. 1871 жылы Шеридан Чикагодағы Ұлы Чикаго өртінде болды және әскери көмек көрсету жұмыстарын үйлестірді. Қала әкімі Розуэлл Б. Мейсон халықтың арасындағы үрейді басу үшін қалаға әскери үкімшілік енгізіп, Шериданды басқаруға уәкілеттік берген жарлық шығарды. Көптеген бұзылыстар болмағандықтан, бірнеше күннен кейін әскери үкімшілік күші жойылды. Шериданның жеке үйі зардап көрмегенімен, оның барлық кәсіби және жеке құжаттары жойылды. 1883 жылы Чикагодағы Вашингтон Парк жарыс жолы Америка дербиін ұйымдастырғанда, ол оның алғашқы президенті болды. 1883 жылғы 1 қарашада Шеридан генерал Уильям Т. Шерманнан кейін АҚШ армиясының бас қолбасшысы лауазымын иеленді және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Ол 1888 жылғы 1 маусымда, қайтыс болғанға дейін көп ұзамай, тұрақты армияның генералы қызметіне көтерілді (бұл атаққа 1888 жылғы 1 маусымда Конгресс актісімен "АҚШ армиясының генералы" деген атау берілді, бұл атақ бұрын Грант пен Шерманға берілген, қазіргі АҚШ армиясындағы бес жұлдызды генералға, О 11-ге тең). Шеридан 1886 жылдан бастап 1888 жылы қайтыс болғанға дейін Одақтың қарулы күштерінде қызмет еткен офицерлер мен олардың ұрпақтарынан құралған әскери қоғам – АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің бас қолбасшысы болды. Ол сондай-ақ 1869 жылы құрылған Потомак армиясы қоғамының бірінші президенті және 1885 жылы Американың Ұлттық мылтық қауымдастығының тоғызыншы президенті болды.

Жеке өмір

1875 жылғы 3 маусымда Шеридан армияның генерал-квартирмейстері Дэниел Х. Рукердің қызы Ирен Раккерге үйленді. Ол 22 жаста, ал ол 44 жаста болды. Олардың төрт баласы болды: Мэри 1876 жылы, Ірен мен Луиза 1877 жылы, ал Филип кіші 1880 жылы дүниеге келді. Тойдан кейін Шеридан жұбайымен Вашингтон қаласына көшіп барды. Олар 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен кейін қаланы қорғағаны үшін Шериданға көрсеткен құрметінің белгісі ретінде Чикаго тұрғындары сыйлаған үйде тұрды. Филип Шеридан кіші майор шеніне жеткен әскери офицер және Изабель МакГуннеглдің күйеуі болды. Изабель МакГуннегл армия офицері Джордж К. МакГуннеглдің қызы еді.

Өлім және жерлеу

1888 жылы Шеридан естеліктерін баспаға жібергеннен кейін екі ай өткен соң бірнеше ауыр жүрек талмасына ұшырады. Жас кезінде бойшаң болса да, 57 жасқа келгенде салмағы 200 фунттан (90 килограмнан) асты. Оның алғашқы жүрек талмасынан кейін АҚШ Конгресі 1 маусымда оны армия генералына тездетіп көтерді, және ол ауырсынына қарамастан, конгресс өкілдерінен бұл жаңалықты қуанышпен қабылдады. Оның отбасы оны Вашингтондағы ыстықтан Массачусетс штатының Дартмут қаласындағы Нонквитт ауданындағы жазғы үйіне көшірді, ол 1888 жылдың 5 тамызында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның денесі Вашингтонға қайтарылып, Арлингтон ұлттық зиратындағы Арлингтон үйіне қарап тұрған төбеге жерленді. Ескерткіштегі мүсінді ағылшын мүсіншісі Сэмюэл Джеймс Китсон жасаған. Оның жерленуі Арлингтонның ұлттық деңгейде танымалдылығын арттыруға көмектесті. Оның әйелі Айрин ешқашан қайтадан үйленбеді, ол: "Мен кез келген адамның әйелі болудың орнына Фил Шериданның жесірі болуды артық көремін" деді.

Құрметтер

Шеридан – АҚШ-тың он долларлық банкнотында суреті бейнеленген, саясатпен емес, әскермен тығыз байланысты болған жалғыз адам. Ол 5 және 10 долларлық банкноталарда да бейнеленген. Шеридан 1890 және 1891 жылдары шығарылған 10 долларлық АҚШ қазыналық банкноттарында пайда болды. Оның бюсті 1896 жылы 5 долларлық күміс сертификатта қайта пайда болды. Бұл сирек кездесетін банкноттар коллекционерлердің үлкен сұранысына ие. Иллинойс штатындағы Форт Шеридан генерал Шериданның Чикаго қаласына қосқан үлкен үлесінің құрметіне аталған. Гутзон Борглум салған (Рашмор тауындағы мүсіндердің авторы) Шериданның атқа мінген мүсіні Чикагодағы Белмонт даңғылы мен Шеридан жолының қиылысында орналасқан, онда генерал Риензи атты атымен бейнеленген. Шеридан жолы Чикагодан басталып, көбінесе Мичиган көлінің жағалауымен 60 мильге (96 км) дейін Солтүстік жағалаудағы қалашықтар арқылы созылады және Форт Шеридан қаласына, содан кейін Висконсин штатының Расин қаласына жетеді. Бұрынғы АҚШ армиясының базасы қазір резервтік пост және жоғары деңгейлі тұрғын үйлерден тұратын аудан. M551 Шеридан танкы Шериданның есімімен аталған. Йеллоустоун ұлттық паркіндегі Шеридан тауына 1871 жылы капитан Джон У. Барлоу Шериданның құрметіне ат қойған. Колорадодағы Шеридан тауы да оның есімімен аталған. Шеридан жүлдесі – Женева көліндегі жыл сайынғы жарыстың жеңімпазына берілетін мәңгілік жүлде. Ол 1874 жылы генералдың Женева көліне (сол кезде Женева) сапары кезінде тағайындалған. 1937 жылы АҚШ почтасы әртүрлі армия және теңіз күштерінің батырларын құрметтеу үшін бірқатар ескерткіш маркалар шығарды. Олардың арасында генералдар Улисс С. Грант, Уильям Т. Шерман және Филип Х. Шериданды еске алуға арналған маркалар болды. Шерйден округі (Солтүстік Дакота), Шерйден округі (Небраска), Шерйден округі (Монтана), Шерйден округі (Вайоминг) және Шерйден округі (Канзас), сондай-ақ Шерйден (Калифорния), Шерйден (Колорадо), Шерйден (Монтана, Мэдисон округі), Шерйден (Вайоминг), Шерйден (Арканзас), Шерйден (Орегон), Шерйден (Индиана) және Шерйден (Иллинойс, ЛаСалле округі) оның құрметіне аталған. Нью-Йорк қаласының Батыс ауданындағы Шеридан алаңы генералдың есімімен аталған, ал оның мүсіні жақын жердегі Кристофер көшесіндегі саябақта орналасқан. Шеридан шеңбері, Шеридан көшесі және Вашингтон қаласындағы Шеридан Калорама ауданы да оның құрметіне аталған. Бронкстағы Шеридан даңғылы Шерман даңғылынан бір блок шығысқа қарай орналасқан. Шеридан бульвары – Колорадо штатының Денвер қаласындағы маңызды солтүстік-оңтүстік магистраль. Огайодағы жалғыз атқа мінген Азамат соғысының мүсіні Шериданға арналған. Ол Сомерсет қаласының жанындағы 22-ші АҚШ тас жолының орталық айналымында орналасқан, Шериданның балалық шағын өткен үйінен көп алыс емес. Шеридан орта мектебі генерал Шериданның туған қаласы Сомерсеттен солтүстікке қарай 8 шақырым жерде орналасқан. Спорт командасы "Генералдар" деп аталды. Аляска штатының Кордова қаласынан 25 шақырым қашықтықта орналасқан Шеридан мұздығы оның құрметіне аталған. Нью-Йорк штатының Олбани қаласында Шеридан даңғылының жанында Нью-Йорк штатының Капитолийі алдында Шериданның атқа мінген мүсіні орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың бостандық кемесі SS Philip H. Sheridan оның құрметіне аталған. Оклахома штатының Лоутон қаласындағы Шеридан жолы Форт-Силлге апарады, онда Шериданның "Мен көрген жалғыз жақсы үндістер – өлгендер" деген сөздері айтылған делінеді. Арлингтон ұлттық зиратындағы Шеридан драйві генералдың қабірі орналасқан аумақты ішінара қоршап алады. 1879 жылы салынған және 1971 жылы бөлшектелген Шеридан қақпасы бұрын зираттың басты кіреберісі болған. Аллен Джордж Ньюман салған Шеридан мүсіні Пенсильвания штатының Скрантон қаласында орналасқан. Нью-Йорк штатының 324-ші мемлекеттік жолы ("Шеридан Драйв") Буффало қаласының солтүстік жақын маңында Шеридан жолының атымен аталған, сондықтан ол тікелей емес, Филип Шериданның есімімен байланысты. 1925 жылы генералдың атқа мінген мүсінін салу жоспарланған.

Джон Филип Соуза Шериданды еске алу үшін оркестрге арналған сипаттамалық шығарма жазды. 1891 жылы жарық көрген "Шериданның саяхаты" шығармасын "Тарихи көрініс" деп сипаттап, Соуза Шериданның Седар-Крик шайқасында әскеріне қайтып оралған атақты саяхатын музыкалық тұрғыдан бейнелеген. Композиция алты бөлімнен тұрады: "Бургульді күту", "Шабуыл", "Тоберннің өлімі", "Шериданның келуі" және "Апотеоз". Канзас штатының Хейс қаласындағы Форт-Хейс мемлекеттік университетінің кампусындағы Шеридан залы Шериданның құрметіне аталған. Бұл ғимарат Шериданның Форт-Хейс әскери бекетінде болған кезін еске салады. Чикагодағы Филь Шеридан бастауыш мектебінің алғашқы орны 1888 жылы Оңтүстік Чикаго ауданында болған. 1998 жылы мектеп Оңтүстік жақтан шыққан белсендінің құрметіне Арнольд Мирелес атымен қайта аталды. Бүгінгі күні Чикагодағы Шеридан бастауыш мектебі 533 W. 27th Street мекенжайында, қаланың Бриджпорт ауданында орналасқан, дарынды балаларға арналған мектеп. Флорида штатының Оңтүстігіндегі Броуард округінде Шеридан атымен аталған тағы бір жол бар, ол Флорида штатының 822-ші тас жолы, сондай-ақ "Шеридан көшесі" деп белгілі, ол Холливуд Бичтегі A1A тас жолынан басталып, Эверглейдс шекарасындағы 27-ші АҚШ тас жолына дейін батыстан шығысқа қарай созылады.

Әдебиетте

"Соғыс бауырластығы" романдар сериясында Паркер отбасының еркектері Филип Шериданның құрметіне аталған; ең белгілілері – Филип Шеридан Паркер III және Филип Шеридан Паркер IV. Екіншісінің бес атасы генерал Шериданмен бірге үнді соғыстарында 10-шы АҚШ кавалериялық полкінің аға сержанты ретінде шайқасқан, бұл полк "Буффало әскерлері" деп белгілі болған. Шерман Алексидің "Резервация блюзі" романында Шеридан романның басты кейіпкері Койота Спрингс тобының тағдырына себепкер болған жазбалар компаниясының аңшысы ретінде суреттелген. Романдағы кейіпкер мен нақты Шеридан арасындағы байланыс кейіпкерлердің бірінің көрген қорқынышты түсінде ашық көрсетілген. Шеридан Майкл Крайтонның "Аждаһа тістері" (2017) романында бейнеленеді және кейіпкерлермен өзара әрекеттеседі.