Кіріспе

Әр түрлі көркем шығармалар арасындағы үзділіктік ұғымы. Көркем шығарманың каноны – "нақты бір көркем әлемде орын алатын, ресми немесе авторитетті деп есептелетін шығармалар жиынтығы; [әсіресе] әлемнің түпкілікті авторы немесе жасаушысы жазғандары". Канон фанфикшн және басқа да туынды туындылармен қарама-қарсы қойылады немесе олардың негізі ретінде пайдаланылады.

Қасиеттілік

"Ресми" туындылар немесе бастапқы медиа көп болғанда, қай материалдың канонды екендігі белгісіз болуы мүмкін. Бұл мәселе әдетте белгілі бір медианы канондық статустан тікелей шығару арқылы (мысалы, Star Trek және Star Wars жағдайында); әртүрлі медиаға әртүрлі канондық деңгейлер тағайындау арқылы; лицензияланған түрлі медиа-қосымшаларды өздерінің жеке үздіксіздік әлемінде серияның уақыт жолына ресми және теңдей канонды деп есептеу арқылы, бірақ олардың арасында емес; немесе ешқандай шешім қабылданбайды. Канонды немесе емес деп шешуге кімнің құқығы бар екендігі туралы да келісім жоқ. Авторлық құқық иелері, әдетте, орнатушының бастапқы авторы бекіткен материалдарды жою немесе өзгерту қажет болғанда өздерін билік деп жариялайды (Star Wars тағы да мысал ретінде). Канонның қолданылуы, әсіресе, Star Trek (2009) сияқты белгілі франшизаларды қайта іске қосу немесе жаңаша қарастыру кезінде маңызды, себебі ол көрерменнің қабылдауына әсер етеді.

Мысалдар

Star Trek ресми сайты Star Trek канонын "эпизодтар мен фильмдерде орын алатын оқиғалар" деп сипаттайды, бұл тікелей эфирдегі телесериалдар мен фильмдерге қатысты, ал Star Trek: The Animated Series ұзақ уақыт бойы канондық белгісіз, тұманды аймақта болды. Романдарда, комикстерде және бейне ойындардағы оқиғалар, кейіпкерлер мен сюжеттік желілер "Жұлдызды жол" канонынан шығарылған, бірақ сайтта осы материалдардың кейбір элементтері кейіннен телесериалға енгізілгені және "канон тасқа қашалған нәрсе емес" делінген. Disney франшизаны сатып алғаннан кейін, Lucasfilm 2014 жылдың 25 сәуіріне дейін жарық көрген барлық кеңейтілген әлем материалдарын (алғашқы алты кинофильм мен 2008 жылғы "Клондар соғысы" фильмі мен телесериалынан басқа) канондық емес "Аңыздар" деп белгіледі. Осы жарияланғаннан кейін шыққан материалдар түпнұсқа Джордж Лукас канонынан бөлек канондық уақыт желісін құрайды, оның барлық сюжеттік дамуын Lucasfilm Story Group қадағалайды. "Доктор Ху" сериалының авторлары канондық туралы мәлімдеме жасаудан жалғызды, Рассел Т. Дэвис "Доктор Ху" телесериалының немесе оның спин-офтарының тұжырымдамасы туралы ойланбайтынын түсіндірді. "Симпсондар" телесериалының канондық емес материалының мысалы ретінде "Қорқыныш үйі" эпизодтарын келтіруге болады, бұл шоудың қалыпты сабақтастығынан тыс бірнеше оқиғаларды қамтитын Хэллоуин тақырыбындағы арнайы эпизодтар. Мангадан бейімделген бірнеше аниме телесериалдарында түпнұсқа манганың бөлігі емес, көбінесе олардың бастапқы материалының канонынан тыс "толықтыру эпизодтары" деп аталатын қосымша эпизодтар бар.

Басқа жазушылар

Бастапқы жазушының кейбір шығармаларының, мысалы, "The Field Bazaar" сияқты, бір баспагерден емес, канондық мәртебесі күмәнді болуы мүмкін. Себебі бұрын авторлық құқық әдебиет авторына емес, баспагерге тиесілген. Виктор Гюгоның күресі авторлық құқықтарды енгізген Берн конвенциясына жол ашты. Дегенмен, әдебиетте кейде түпнұсқа жазушылар өз шығармаларын канон деп мойындамаған, бірақ түпнұсқа баспагерлер немесе жазушының мұрагерлері кейіннен "Оздың патшалық кітабы" (1921) (түпнұсқа баспагер), "Порто Белло алтыны" (1924) (мұрагерлер), және "Хейди есейеді" (1938) (мұрагерлер) сияқты туындыларды канон ретінде бекіткен жағдайлар бар.

ХХ ғасырдың аяғы

Кино мен теледидарда көбінесе түпнұсқа автор канонды анықтамайды. Әдебиетте Г.Г. Уэллстің мұрагерлері Стивен Бакстердің "Адамзаттың қырғыны" (2017) және "Уақыт кемелері" (1995) атты жалғастарын рұқсат етті. "Скарлетт" – 1991 жылы "Желмен бірге кеткен" романына мұрагерлер рұқсат берген жалғас туынды.

21 ғасыр

2010 жылы Конан Дойлдің мұрагерлік қоры «Жас Шерлок Холмс» және «Жібек үйі» туындыларын рұхсат етті. П.Г. Водхаустың үй қызметшісі Дживс туралы әңгімелеріне Себастьян Фолкстің «Дживс және үйлену қоңыраулары» (2013) және Бен Шотттың «Дживс және клубтар королі» (2018) кітаптары Водхаустың мұрагерлік қорының келісімімен жазылды. Софи Ханнаның «Монограммалық кісі өлтірулер» (2014) романы – Агата Кристидің мұрагерлік қоры рұхсат берген Геркуль Пуаро романдарының жалғасы.

Фануна

Фанфикция көбінесе канондық деп есептелмейді. Дегенмен, кейбір идеялар жанкүйер қауымдастықтарында ықпалды немесе кеңінен қабылдануы мүмкін, және олар мұндай идеяларды "фанон" деп атайды – бұл "жанкүйер" және "канон" сөздерінің қосындысы. Сол сияқты, "headcanon" термині жанкүйердің өзіндік ойынша, ойдан шығарылған әлемді түсіндіруін білдіреді.