Салах Жадид: Сирия саяхатшысы және әскери қайраткері

Кіріспе

Сириялық генерал және саясаткер (1926-1993)

Салах Жадид (صلاح جديد; 1926 – 19 тамыз 1993) – Сирияның әскери шенеунігі және саясаткері, Сирияның Аймақтық Араб Социалистік Баас партиясының сол қанатының жетекшісі және Хафез әл-Асадтың Түзету қозғалысы оны биліктен ығыстырғанға дейін 1966 жылдан 1970 жылға дейін елдің де-факто көшбасшысы болды.

Ерте өмір және мансап

Джадид 1926 жылы Жабла қаласының жанындағы Двейр Баабда ауылында хаддадин тайпасының алауит отбасында дүниеге келген. Дегенмен, оның 1924 жылы туғандығын көрсететін басқа да мәліметтер бар. Ол Хомс әскери академиясында оқыды және 1946 жылы Сирия армиясына қатарына қосылды. Джадид бастапқыда Сирияның әлеуметтік-ұлттық партиясының (SSNP) мүшесі болды, бірақ кейіннен Мишель Афлак пен Салах әд-Дин әл-Битар басқарған Араб социалистік Баас партиясына 1950 жылдары Акрам әл-Хавранидың әріптесі арқылы қосылды. Соған қарамастан, Джадид SSNP-ге жақын болды; оның інісі Гассан Сириядағы осы партияның ең белгілі мүшелерінің бірі болды. 1950 жылдары ол Ғамал Абдель Насердің идеологиялық сенімдерін қолдаған Араб ұлттық қозғалысына мүше болып, қайтадан адалдығын өзгертті. Джадид Сирияның Біріккен Араб Республикасына (БАР) кіруін қолдады, ол Мысыр мен Сириядан құралған одақтық республика болды. БАР кезеңінде Джадид Мысырдың Каир қаласында орналасқан. 1959 жылы Джадид басқа Баасшылармен бірге Әскери комитетті құрды. Әскери комитеттің басты мақсаты – БАР-дың бар болуын қорғау еді. Басында Әскери комитетте төрт мүше болды, олардың ішінде Хафез әл-Асад, Абд әл-Карим әл-Жунди және Мұхаммед Умран да бар еді. Әскери комитет сондай-ақ Сирияның Баас қозғалысын құрып кетпеуден сақтап қалуға тырысты. Комитет мүшелері Афлақты БАР жылдарындағы Баас партиясының сәтсіздіктері үшін кінәлады. 1959 жылы өткен партияның үшінші Ұлттық съезі Афлақтың партияны тарату туралы шешімін қолдады, бірақ 1960 жылғы Ұлттық съезде, онда Джадид сол кездегі беймәлім Әскери комитеттің өкілі болды, бұл шешім кері қайтарылып, Баас партиясын қайта құру талабы қойылды. Съезд сонымен қатар БАР-ды іштен демократияландыру арқылы Насермен қарым-қатынасты жақсартуға шешім қабылдады. Партияның әл-Хаврани басқарған фракциясы Сирияның бөлінуін қалады. Әскери комитет өз мақсаттарына жете алмады, және 1961 жылдың қыркүйегінде БАР таратылды. БАР-дан кейінгі бірінші үкіметті басқарған Назим әл-Кудси Джадидті және басқаларын Насериттік адалдықтары үшін қуғынға салды, олардың барлығы Сирия армиясынан зейнетке шығуға мәжбүр болды. 1963 жылы Джадид подполковник шенінен генерал-майор шеніне көтеріліп, Сирия Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы болып тағайындалды.

Jadid was born in 1926 in the village of Dweir Baabda, near the coastal city of Jableh, to an Alawite family of the Haddadin tribe. However, there is another report stating his birth year as 1924. He studied at the Homs Military Academy, and entered the Syrian Army in 1946. Jadid was originally a member of the Syrian Social Nationalist Party (SSNP), but later became a member of the Arab Socialist Ba'ath Party, led by Michel Aflaq and Salah al Din al Bitar, in the 1950s through an associate of Akram al Hawrani. Even so, Jadid remained close to the SSNP; his brother, Ghassan, was one of its most prominent members in Syria. He changed allegiance again in the 1950s, when he became a member of the Arab Nationalist Movement, a party supporting Gamal Abdel Nasser's ideological beliefs. Jadid supported Syria's ascension into the United Arab Republic (UAR), a union republic consisting of Egypt and Syria. During the UAR era, Jadid was stationed in Cairo, Egypt. Jadid established the Military Committee alongside other Ba'athists in 1959. The chief aim of the Military Committee was to protect the UAR's existence. In the beginning there were only four members of the Military Committee, the others were Hafez al Assad, Abd al Karim al Jundi and Muhammad Umran. The Military Committee also tried to save the Syrian Ba'ath movement from annihilation. Committee members were among those who blamed Aflaq for the Ba'ath Party's failing during the UAR years. The party's Third National Congress in 1959 supported Aflaq's decision to dissolve the party, but a 1960 National Congress, in which Jadid was a delegate representing the then unknown Military Committee, reversed the decision and called for the Ba'ath Party's reestablishment. The Congress also decided to improve relations with Nasser by democratising the UAR from within. A faction within the party, led by al Hawrani, called for Syria's secession. The Military Committee did not succeed in its aims, and in September 1961 the UAR was dissolved. Nazim al Kudsi, who led the first post UAR government, persecuted Jadid and the others for their Nasserite loyalties, and all of them were forced to retire from the Syrian Army. In 1963 Jadid was promoted from Lieutenant colonel to Major general and named Chief of Staff of the Armed Forces of Syria.

Құлау және өлім

1970 жылы Палестинаны азат ету ұйымы (ПҰҰ) мен Иордания армиясы арасында қақтығыс болғанда, Джадид Сирия бақылауындағы, номиналды түрде ПҰҰ басқаратын Палестинаны азат ету армиясының Сирияда орналасқан палестиналық әскерлерін ПҰҰ-ға көмек көрсету үшін Иорданияға жіберді. Бұл шешім Ассадтың умерендеу Баас фракциясымен келіспеді, сол себепті әскерлер қайтарылып алынды. Бұл әрекет Баас партиясы мен армиядағы Джадид пен Ассад фракциялары арасындағы үдеп келе жатқан қақтығысты тудырды. Сирия Коммунистік партиясы Джадидті қолдап, оған кеңес елшісі Нуритдин Мухитдиновтың қолдауын әкелді. Бұған ашуланған Ассад Кеңес Одағын қорқыту мақсатымен Мұстафа Тласты қару-жарақ алу үшін Пекинге жіберіп, Мао Цзэдунның «Қызыл кітабын» көрсетті. 1970 жылғы қарашада Джадид Ассадты және оның қолдаушысы Мұстафа Тласты қызметтен босатуға тырысты. Ассад бұған партия ішіндегі «Түзету қозғалысы» деп аталған төңкеріспен жауап берді. Джадид 1970 жылғы 13 қарашада тұтқындалды және 1993 жылғы 19 тамызда жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін Дамасктегі Меззе түрмесінде қалды.