Кіріспе
Өнерді формальдылық – форма мен стильді талдау және салыстыру арқылы өнерді зерттеу. Оның талқылауына заттардың жасалу тәсілі мен олардың таза визуалды немесе материалдық аспектілері де кіреді. Сурет салуда формализм мазмұнға, мағынаға немесе тарихи және әлеуметтік контекстке қарағанда, түстер, сызықтар, пішіндер, текстуралар және басқа да қабылдау аспектілері сияқты композициялық элементтерге баса назар аударады. Өнер тарихындағы формализмнің ең жоғарғы шегінде, өнер туындысын түсіну үшін қажеттінің бәрі сол өнер туындысының ішінде болады деп есептеледі. Туындының контексті, оның ішінде оның жасалу себебі, тарихи фон және суретшінің өмірі – яғни, оның идеялық аспектісі, көркемдік ортадан тыс деп саналады, сондықтан олардың маңызы екінші деңгейде.
In art history, formalism is the study of art by analyzing and comparing form and style. Its discussion also includes the way objects are made and their purely visual or material aspects. In painting, formalism emphasizes compositional elements such as color, line, shape, texture, and other perceptual aspects rather than content, meaning, or the historical and social context. At its extreme, formalism in art history posits that everything necessary to comprehending a work of art is contained within the work of art. The context of the work, including the reason for its creation, the historical background, and the life of the artist, that is, its conceptual aspect is considered to be external to the artistic medium itself, and therefore of secondary importance.
Тарих
Эстетикалық формализм мәселесінің қазіргі түрінің тарихи бастауы Иммануил Кант пен оның үшінші Критикасымен байланысты. Кант былай деп мәлімдейді: "Сезімтал объектілердің кез келген формасы – фигура (Gestalt) немесе ойын (Spiel). Екінші жағдайда, бұл фигуралардың ойыны немесе сезімдердің ғана ойыны болуы мүмкін. Түстердің тартымдылығын (Reiz) қосуға болады, бірақ композициядағы (Komposition) сызбалар (Zeichnung) – таза талғамның дұрыс бағалауының негізгі нысаны болып табылады." Философ Дональд Кроуфорд Канттың позициясын былай қорытындылады: "Осылайша, Кант үшін форма – элементтердің кеңістіктегі ұйымдастырылуынан тұрады: фигура, пішін немесе сызба. Критикалық соттың формасы сұлулықтың маңызды аспектісі ретінде баса көрсетілген бөлімдерінде Кант тұрақты түрде таза формалист болып табылады."
Қазіргі заманғы анықтама
Ник Зангвилл өнердегі формализмді "сенсорлық немесе физикалық қасиеттермен ғана анықталатын қасиеттерге" байланысты анықтады, бұл физикалық қасиеттер басқа заттармен немесе уақытпен байланысты болмаса ғана. Философ және сәулетші Бранко Митрович формализмді өнер мен сәулетте "көрнекі өнер туындыларының эстетикалық сапалары визуалды және кеңістіктік қасиеттерден туындайды" деп түсіндірді. Өнер туындылары, әдетте, формальды және формальды емес қасиеттерді қамтуы мүмкін деген тұжырымға сүйене отырып, философ Ник Зангвилл 21-ші ғасырдың басында кездесетін формализмнің үш түрін бөліп көрсетті. Біріншіден, Зангвилл "барлық өнер туындылары таза формальды туындылар" деп санайтын экстремалды формалистерді анықтайды, яғни туындының барлық эстетикалық қасиеттері формальды болса, ол таза формальды болып саналады. Содан кейін, ол антиформалистік ойшылдарды "ешқандай өнер туындыларында формальды эстетикалық қасиеттер жоқ деп ойлайтындар" деп сипаттайды. Зангвиллдің эстетика философиясының 21-ғасырға өтуін көрсететін үшінші түрі – орташа формализм, оның негізгі жақтаушылары "бір таңдалған топтағы өнер туындыларының барлық эстетикалық қасиеттері формальды" принципін қорғайды, екіншіден, бұл топтан тыс көптеген өнер туындыларында формальды емес эстетикалық қасиеттер болғанымен, олардың көптегені маңызды формальды эстетикалық қасиеттерге ие, оларды назардан тыс қалдыруға болмайды. Осы жерде ол символдың кең ұғымын, түсініксіз өнімді символды енгізеді: бұл символ алдын ала ойланған немесе анықталған сілтемелер мен мағыналарға ашық емес, керісінше, жаңаларын жасайды.
Өнер тарихындағы қолданысы
Формалды талдау – өнер тарихы мен сын тәжірибесіндегі академиялық әдіс, көркем туындыларды талдау үшін қолданылады: «Стильді қабылдау және түсіну үшін өнер тарихшылары ‘формалды талдау’ қолданады. Бұл олардың нәрсені өте мұқият сипаттауын білдіреді. Бұл сипаттамалар, субъективті лексиканы да қамтуы мүмкін, әрқашан иллюстрациялармен бірге келеді, осылайша объективті түрде бар нәрсеге қатысты күмәндік туғызбау үшін».