Көркем өнер: мағынасы мен тарихы

Кіріспе

Эстетикалық жауапты тудыратын шығармашылық жұмыс – өнердің жалпы ұғымы. Өнер – адамның әртүрлі қызметі мен оның нәтижесінде туындаған өнім, ол шығармашылық немесе қиял-фантазияға толы талантты қамтиды, көбінесе техникалық шеберлік, сұлулық, эмоционалдық күш немесе ұғымдық идеяларды көрсетеді. Өнердің не екендігі туралы жалпыға қабылданған нақты анықтама жоқ, және оның түсіндірмесі тарих барысында және мәдениеттер арасында кең ауқымда өзгерген. Батыс дәстүрінде бейнелеу өнерінің үш классикалық саласы – сурет салу, мүсін жасау және сәулет. Театр, би және басқа да сахналық өнерлер, сондай-ақ әдебиет, музыка, кино және интерактивті медиа сияқты басқа да медиа түрлері өнердің кеңірек анықтамасына кіреді. 17 ғасырға дейін өнер кез келген дағдыны немесе шеберлікті білдіріп, қолөнерден немесе ғылымнан ерекшеленбеген. 17 ғасырдан кейінгі қазіргі қолданыста, эстетикалық мәселелер басым болғанда, көркем өнер декоративтік немесе қолданбалы өнер сияқты жалпы дағдылардан бөлініп, ерекшеленеді. Өнердің мәні және шығармашылық, түсіндіру сияқты байланысты ұғымдар эстетика деп аталатын философия саласында зерттеледі. Соның нәтижесінде туындаған өнер туындылары өнер сыншылығы және өнер тарихының кәсіби салаларында зерттеледі.

Шолу

Өнер тарихы тұрғысынан қарағанда, көркем туындылар адамзат пайда болғаннан бері дерлік бар: ежелгі тарихқа дейінгі өнерден бастап қазіргі заманғы өнерге дейін; алайда, кейбір теоретиктер «көркем туындылар» деген ұғым қазіргі батыс қоғамдарының шегінен тыс жерлерде толық сәйкес келмейді деп санайды. Өнер туралы ең алғашқы анықтамалардың бірі ежелгі латын тілінің мағынасымен тығыз байланысты, ол шамамен «шеберлік» немесе «кәсіптік білік» деп аударылады, мысалы, «кәсіпкер» сияқты сөздерде көрінеді. Осы мағынадан туындаған ағылшын сөздеріне артефакт, жасанды, әрекет, медициналық өнер және әскери өнер жатады. Дегенмен, сөздің этимологиясымен байланысты көптеген басқа да тұрмыстық қолданыстары бар. Уақыт өте келе Платон, Аристотель, Сократ және Иммануил Кант сияқты философтар өнердің мәнін талқылады. Платонның көптеген диалогтарында өнер туралы сұрақтар көтеріледі: Сократ поэзияны музалар шабыттандырады және ол рационалды емес дейді. Ол осы және басқа да құдайлық шабыттанған күйлерді (мастық, құштарлық және арман) «Федрде» (265a–c) мақұлдайды, бірақ «Республикада» Гомердің ұлы поэзиялық өнерін және күлкіні де тыйымдауды қалайды. «Ионда» Сократ «Республикада» білдірген Гомерге қарсылығын көрсетпейді. «Ион» диалогы Гомердің «Илиадасы» ежелгі грек әлемінде қазіргі христиан әлеміндегі Киелі кітап сияқты қызмет еткенін көрсетеді: дұрыс түсіндірілген жағдайда моральдық нұсқау бере алатын құдайдан шабыттанған әдеби өнер ретінде. Әдеби өнер және музыкалық өнерге қатысты Аристотель эпикалық поэзияны, трагедияны, комедияны, дитирамбтық поэзияны және музыканы миметикалық немесе еліктеу өнері деп санады, олардың әрқайсысы еліктеудің ортасы, нысаны және әдісі бойынша өзгешеленеді. Мысалы, музыка ритм мен гармония құралдарымен, ал би тек ритммен, ал поэзия тілмен еліктейді. Формалар еліктеу нысаны бойынша да ерекшеленеді. Мысалы, комедия - орташадан нашар адамдардың драмалық еліктеуі, ал трагедия - орташадан сәл жақсы адамдарды еліктейді. Соңында, формалар еліктеу әдісі бойынша да ерекшеленеді - баяндау немесе кейіпкер арқылы, өзгеріс немесе өзгеріссіз, драма немесе драмасыз. Аристотельдің пікірінше, еліктеу адам баласына тән және оның жануарлардан басымдығының бірі. «Өнер» сөзінің соңғы және нақты мағынасы, яғни шығармашылық өнер немесе көркем өнер деген қысқарту ретінде 17 ғасырдың басында пайда болды. Көркем өнер - суретшінің шығармашылығын білдіруге, көрерменнің эстетикалық сезімталдығын қоздыруға немесе оны одан да жоғары деңгейдегі өнер туындыларын қарастыруға бағытталған шеберлік. Осы соңғы мағынада «өнер» сөзі бірнеше нәрсені білдіруі мүмкін: (i) шығармашылық шеберлікті зерттеу, (ii) шығармашылық шеберлікті қолдану процесі, (iii) шығармашылық шеберліктің өнімі немесе (iv) аудиторияның шығармашылық шеберлікпен алатын тәжірибесі. Шығармашылық өнерлер (сабақ ретінде өнер) - жеке құлшыныспен (іс-әрекет ретінде өнер) туындайтын және қабылдаушыға түсіндіруге арналған хабар, көңіл-күй немесе символизмді жеткізетін (тәжірибе ретінде өнер) өнер туындыларын (объектілер ретінде өнер) жасайтын пәндер жиынтығы. Өнер - адамның ой-пікірін, сезімдерін, сенімдерін немесе идеяларын сезімдер арқылы ынталандыратын нәрсе. Өнер туындылары осы мақсат үшін нақты жасалуы немесе суреттер немесе заттар негізінде түсіндірілуі мүмкін. Кейбір ғалымдар, мысалы Кант, ғылым мен өнерді ғылымды білім саласы ретінде, ал өнерді көркемдік өрнек беру еркіндігінің саласы ретінде қарастыру арқылы ажыратуға болатынын айтады. Көбінесе, егер бұл шеберлік жалпы немесе практикалық мақсатта қолданылса, оны өнер емес, кәсіптік білік деп санайды. Сол сияқты, егер бұл шеберлік коммерциялық немесе өнеркәсіптік мақсатта қолданылса, оны көркем өнер емес, коммерциялық өнер деп санауға болады. Екінші жағынан, кәсіптік білік пен дизайн кейде қолданбалы өнер деп есептеледі. Кейбір өнерді ұстанатындар көркем өнер мен қолданбалы өнер арасындағы айырмашылықтың нақты анықтамалық емес, өнерге қатысты жасалған құндылықтарға байланысты екенін айтады. Алайда, тіпті көркем өнердің де мақсаттары көбінесе таза шығармашылықтан және өзін-өзі білдіруден асып түседі. Өнер туындыларының мақсаты идеяларды жеткізу болуы мүмкін, мысалы, саяси, рухани немесе философиялық ынталандырылған өнерде; сұлулық сезімін тудыру (эстетиканы қараңыз); қабылдау табиғатын зерттеу; ләззат алу; немесе күшті эмоцияларды тудыру. Мақсат көрінбейтін де болуы мүмкін. Философ Ричард Вольхайм өнердің мәнін «адам мәдениетінің дәстүрлі проблемаларының ең құпиялыларының бірі» деп сипаттаған. Өнер эмоциялар мен идеяларды білдіру немесе жеткізу құралы, формальды элементтерді олардың өзі үшін зерттеу және бейнелеу немесе ұсыну ретінде анықталған. Өнерді бейнелеу ретінде Аристотельдің философиясында терең тамырлары бар. Бенедетто Кроче және Р.Г. Коллінгвуд өнер эмоцияларды білдіреді дейтін идеалистік көзқарасты ұсынды, сондықтан өнер туындысы негізінен жасаушының санасында ғана болады. Өнер формасы туралы теория Канттың философиясындағы тамырларын алды және 20 ғасырдың басында Роджер Фрай және Клайв Белл дамытты. Соңғы кезде, Мартин Хайдеггердің ықпалымен ойшылдар өнерді қоғамның өзін-өзі білдіру және түсіндіру құралы ретінде қарастырды. Джордж Дики өнерді «әлеуметтік институт, көбінесе «өнер әлемі» деп аталатын институт атынан әрекет ететін білікті тұлға немесе тұлғалар бағалауға үміткер мәртебе берген кез келген артефакт» деп анықтайтын институционалдық теорияны ұсынды. Ларри Шинер көркем өнерді «көрінетін нәрсе емес, біз жасаған нәрсе. Біз жалпы түсінгендей, өнер еуропалық өнертабыс, шамамен екі жүз жылдық тарихы бар» деп сипаттады. Өнерді бейнелеу (реальдықты бейнелеу), повествование (оқиға айту), өрнек, эмоцияны жеткізу немесе басқа да қасиеттері тұрғысынан сипаттауға болады. Романтизм дәуірінде өнер «адам санасының ерекше қабілеті, дінмен және ғылыммен бір қатарға қойылатын» құбылыс ретінде қарастырылды.

In the perspective of the history of art, artistic works have existed for almost as long as humankind: from early prehistoric art to contemporary art; however, some theorists think that the typical concept of "artistic works" does not fit well outside modern Western societies. One early sense of the definition of art is closely related to the older Latin meaning, which roughly translates to "skill" or "craft", as associated with words such as "artisan". English words derived from this meaning include artifact, artificial, artifice, medical arts, and military arts. However, there are many other colloquial uses of the word, all with some relation to its etymology. Over time, philosophers like Plato, Aristotle, Socrates and Immanuel Kant, among others, questioned the meaning of art. Several dialogues in Plato tackle questions about art: Socrates says that poetry is inspired by the muses, and is not rational. He speaks approvingly of this, and other forms of divine madness (drunkenness, eroticism, and dreaming) in the Phaedrus (265a–c), and yet in the Republic wants to outlaw Homer's great poetic art, and laughter as well. In Ion, Socrates gives no hint of the disapproval of Homer that he expresses in the Republic. The dialogue Ion suggests that Homer's Iliad functioned in the ancient Greek world as the Bible does today in the modern Christian world: as divinely inspired literary art that can provide moral guidance, if only it can be properly interpreted. With regards to the literary art and the musical arts, Aristotle considered epic poetry, tragedy, comedy, Dithyrambic poetry and music to be mimetic or imitative art, each varying in imitation by medium, object, and manner. For example, music imitates with the media of rhythm and harmony, whereas dance imitates with rhythm alone, and poetry with language. The forms also differ in their object of imitation. Comedy, for instance, is a dramatic imitation of men worse than average; whereas tragedy imitates men slightly better than average. Lastly, the forms differ in their manner of imitation—through narrative or character, through change or no change, and through drama or no drama. Aristotle believed that imitation is natural to mankind and constitutes one of mankind's advantages over animals. The more recent and specific sense of the word art as an abbreviation for creative art or fine art emerged in the early 17th century. Fine art refers to a skill used to express the artist's creativity, or to engage the audience's aesthetic sensibilities, or to draw the audience towards consideration of more refined or finer works of art. Within this latter sense, the word art may refer to several things: (i) a study of a creative skill, (ii) a process of using the creative skill, (iii) a product of the creative skill, or (iv) the audience's experience with the creative skill. The creative arts (art as discipline) are a collection of disciplines which produce artworks (art as objects) that are compelled by a personal drive (art as activity) and convey a message, mood, or symbolism for the perceiver to interpret (art as experience). Art is something that stimulates an individual's thoughts, emotions, beliefs, or ideas through the senses. Works of art can be explicitly made for this purpose or interpreted on the basis of images or objects. For some scholars, such as Kant, the sciences and the arts could be distinguished by taking science as representing the domain of knowledge and the arts as representing the domain of the freedom of artistic expression. Often, if the skill is being used in a common or practical way, people will consider it a craft instead of art. Likewise, if the skill is being used in a commercial or industrial way, it may be considered commercial art instead of fine art. On the other hand, crafts and design are sometimes considered applied art. Some art followers have argued that the difference between fine art and applied art has more to do with value judgments made about the art than any clear definitional difference. However, even fine art often has goals beyond pure creativity and self expression. The purpose of works of art may be to communicate ideas, such as in politically, spiritually, or philosophically motivated art; to create a sense of beauty (see aesthetics); to explore the nature of perception; for pleasure; or to generate strong emotions. The purpose may also be seemingly nonexistent. The nature of art has been described by philosopher Richard Wollheim as "one of the most elusive of the traditional problems of human culture". Art has been defined as a vehicle for the expression or communication of emotions and ideas, a means for exploring and appreciating formal elements for their own sake, and as mimesis or representation. Art as mimesis has deep roots in the philosophy of Aristotle. Benedetto Croce and R. G. Collingwood advanced the idealist view that art expresses emotions, and that the work of art therefore essentially exists in the mind of the creator. The theory of art as form has its roots in the philosophy of Kant, and was developed in the early 20th century by Roger Fry and Clive Bell. More recently, thinkers influenced by Martin Heidegger have interpreted art as the means by which a community develops for itself a medium for self expression and interpretation. George Dickie has offered an institutional theory of art that defines a work of art as any artifact upon which a qualified person or persons acting on behalf of the social institution commonly referred to as "the art world" has conferred "the status of candidate for appreciation". Larry Shiner has described fine art as "not an essence or a fate but something we have made. Art as we have generally understood it is a European invention barely two hundred years old." Art may be characterized in terms of mimesis (its representation of reality), narrative (storytelling), expression, communication of emotion, or other qualities. During the Romantic period, art came to be seen as "a special faculty of the human mind to be classified with religion and science".

Тарих

Гомоэректустың кескінделген қабықшасы 430 000 мен 540 000 жыл аралығында жасалған деп анықталды. 130 000 жыл бұрын табылған сегіз аққұйрықты бүркіттің тырнақтарында неандертальдықтардың оны зергерлік бұйым ретінде пайдаланғанын көрсететін кесу іздері мен сызаттар бар. Оңтүстік Африкадағы үңгірден 75 000 жылға дейін соққан ұсақ, тесілген бұрқақ қабықшалары табылды. 100 000 жылға дейін соққан сурет салуға арналған ыдыстар табылған. Еуропадағы ең көне өнер туындысы – 51 000 жыл бұрын жасалған Riesenhirschknochen der Einhornhöhle, оны неандертальдықтар жасаған. Шамамен 40 000 жыл бұрынғы Жоғарғы палеолитке жататын мүсіндер, үңгір суреттері, тас суреттері және петроглифтер табылған, бірақ мұндай өнердің нақты мағынасы көбінесе дау тудырады, өйткені оларды жасаған мәдениеттер туралы көп мәлімет жоқ. Бірінші нақты мүсіндер мен осыған ұқсас өнер туындылары, мысалы Холе Фелс Венерасы, Шваб Юрасының Үңгірлері мен Мұз дәуірі өнеріндегі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орнында табылған көптеген заттар, онда әлі күнге дейін табылған ең көне адам өнерінің тұрақты емес туындылары – жануарлар мен адам тәрізді мүсіндер түрінде, сондай-ақ осы уақытқа дейін табылған ең көне музыкалық аспаптар бар, б.з.д. 43 000 мен 35 000 жыл аралығында жасалған, сондықтан ол адам өнерінің алғашқы орталығы болды. Көркем өнердегі көптеген ұлы дәстүрлер ежелгі ұлы өркениеттердің бірінің өнеріне негізделген: Ежелгі Египет, Месопотамия, Парсы, Үндістан, Қытай, Ежелгі Грекия, Рим, сондай-ақ Инка, Майя және Ольмек. Ерте өркениеттің осы орталықтарының әрқайсысы өзінің өнерінде ерекше және ерекше стильді дамытты. Бұл өркениеттердің көлемі мен ұзақтығына байланысты олардың көптеген өнер туындылары сақталған және олардың ықпалы басқа мәдениеттерге және кейінгі дәуірлерге жеткен. Кейбіреулері суретшілердің қалай жұмыс істегенін бірінші рет жазған. Мысалы, грек өнерінің бұл кезеңінде адам денесіне құлшылық ету және бұлшықетті, салмақты, сұлу және анатомиялық жағынан дұрыс пропорцияларды көрсету үшін ұқсас дағдылардың дамуы байқалды. Византиялық және Батыс Орта ғасырлардағы ортағасырлық өнерде көптеген өнерлер библиялық және діни мәдениет туралы тақырыптарды бейнелеуге бағытталған және аспан әлемінің жоғары даңқын көрсету үшін стильдерді қолданған, мысалы, суреттердің фонында алтынды пайдалану немесе мозаикаларда немесе терезелерде шыны, олар сондай-ақ идеалданған, үлгілі (жазық) нысандардағы фигураларды ұсынды. Дегенмен, классикалық реалистік дәстүр шағын византиялық туындыларда сақталды, ал реализм католик Еуропа өнерінде үнемі өсті. Ренессанс өнерінде материалдық әлемді және ондағы адамның орнын нақты бейнелеуге, адам денесінің дене бітіміне және үш өлшемді сурет кеңістігінде рецессияны бейнелеу үшін графикалық перспективаның жүйелі әдісін дамытуға ерекше мән берілді. Шығыста ислам өнерінде иконографиядан бас тарту геометриялық үлгілерге, каллиграфияға және сәулетке баса назар аударуға әкелді. Шығыста да дін өнер стилдері мен формаларына үстемдік етті. Үндістан мен Тибет суреттелген мүсіндер мен биге баса назар аударды, ал діни сурет салу мүсіндерден көптеген конвенцияларды алды және контурларға баса назар аударған жарқын қарама-қарсы түстерге ұмтылды. Қытайда көптеген өнер түрлері өркендеді: нефрит ою, қоладан жасалған бұйымдар, қыш бұйымдар (соның ішінде император Циннің керемет терракоталық әскері), поэзия, каллиграфия, музыка, сурет салу, драма, көркем әдебиет және т.б. Қытай стильдері дәуірден дәуірге әр түрлі болып келеді және әрқайсысы дәстүрлі түрде билік құрған әулеттің атымен аталады. Мысалы, Тан әулетінің суреттері монохроматты және аз, идеалданған пейзаждарды баса көрсетеді, ал Мин әулетінің суреттері көп, түрлі-түсті және оқиғаларды орнату мен композиция арқылы баяндауға бағытталған. Жапония өзінің стильдерін императорлық династиялар есімімен атайды, сонымен қатар каллиграфия мен сурет салу стильдерінің өзара әрекеттесуін көрді. Жапонияда ағаштан жасалған баспа 17 ғасырдан кейін маңызды орын алды. 18 ғасырдағы Батыс Ағарту дәуірі сағат механизмі ғаламның физикалық және рационалдық сенімділіктерін суреттеді, сондай-ақ Блейк Ньютонды құдайлық геометр ретінде суреттеу немесе Дэвидтің үгіт-насихат суреттері сияқты монархиядан кейінгі әлемнің саяси революциялық көріністерін көрсетті. Бұл романтизмнің бұл идеяны қабылдамауына әкелді, бұл Гёте романдарында көрсетілген адамның эмоционалдық жағы мен жеке тұлғасының суреттеріне ұмтылды. 19 ғасырдың аяғында академиялық өнер, Символизм, импрессионизм және фовизм сияқты көптеген өнер қозғалыстары пайда болды. 20 ғасыр өнерінің тарихы – шексіз мүмкіндіктердің және жаңа стандарттарды іздеудің баяны, олардың әрқайсысы келесісімен бұзылып жатыр. Осылайша, Импрессионизм, Экспрессионизм, Фовизм, Кубизм, Дадаизм, Сюрреализм және т.б. параметрін олардың ойлап шығарылған уақытынан көп ұзамай сақтау мүмкін емес. Осы кезеңдегі жаһандық өзара әрекеттесу Батыс өнеріне басқа мәдениеттердің ықпалын күшейтті. Мысалы, жапон ағаштан жасалған баспалар (өзі Батыс Ренессанс суретшілігінің ықпалында болған) импрессионизмге және одан кейінгі дамуға зор ықпал етті. Кейінірек, Африка мүсіндері Пикассо және біршама Матисс қабылдады. Сонымен қатар, 19 және 20 ғасырларда Батыс Шығыс өнеріне зор әсер етті, коммунизм және постмодернизм сияқты бастапқы батыстық идеялар күшті ықпал етті. Идеалдық шындықты іздеуге бағытталған Модернизм 20 ғасырдың екінші жартысында оның қол жеткізілмейтініне түсінуге жол берді. 1970 жылы Теодор В. Адорно былай деді: «Өнерге қатысты ешбір нәрсені қабылдауға болмайтыны қазірдің өзінде қабылданды: өнердің өзі де, тұтасқа қатысты өнер де, тіпті өнердің болу құқығы да». Релятивизм қажетсіз шындық ретінде қабылданды, бұл заманауи өнер және постмодернистік сын дәуіріне әкелді, онда әлемнің және тарихтың мәдениеттері өзгеріп отыратын формалар ретінде қарастырылады, оларды тек күдікпен және ирониямен бағалауға және олардан алуға болады. Сонымен қатар, мәдениеттердің бөлінуі күшейе түсті және кейбіреулер аймақтық мәдениеттерге қарағанда жаһандық мәдениет тұрғысынан ойлаудың дұрыс екенін айтады. «Өнер туындысының шығуында» Мартин Хайдеггер, неміс философы және маңызды ойшыл, өнердің мәнін болу және шындық ұғымдары тұрғысынан сипаттайды. Ол өнердің мәдениеттегі шындықтың элементін білдірудің ғана емес, оны жасаудың және «бар нәрсе» ашылуына серпін берудің құралы екенін айтады. Өнер туындылары нәрселердің қалай екенін көрсететін ғана емес, сонымен қатар қоғамның ортақ түсінігін жасайды. Кез келген мәдениетке жаңа өнер туындысы қосылған сайын, болудың мәні өзгеріп тұрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, өнер және өнер дағдылары мен идеялары көбінесе сауда арқылы таратылады. Бұған мысал – Жібек жолы, онда грек-эллинистік, ирандық, үнділік және қытайлық ықпалдар араласа алды. Грек-буддалық өнері осы өзара әрекеттесудің ең жарқын мысалы болып табылады. Әртүрлі мәдениеттер мен дүниетанымдарының кездесуі өнерлік шығармашылыққа да әсер етті. Бұған мысал – 20 ғасырдың басындағы Триест шаһарының көпмәдениетті порты, онда Джеймс Джойс Орталық Еуропа жазушыларымен кездесті, сондай-ақ Нью-Йорк қаласының мәдени қорыту ыдысы ретіндегі өркендеуі.

A shell engraved by Homo erectus was determined to be between 430,000 and 540,000 years old. A set of eight 130,000 years old white tailed eagle talons bear cut marks and abrasion that indicate manipulation by neanderthals, possibly for using it as jewelry. A series of tiny, drilled snail shells about 75,000 years old—were discovered in a South African cave. Containers that may have been used to hold paints have been found dating as far back as 100,000 years. The oldest piece of art found in Europe is the Riesenhirschknochen der Einhornhöhle, dating back 51,000 years and made by Neanderthals. Sculptures, cave paintings, rock paintings and petroglyphs from the Upper Paleolithic dating to roughly 40,000 years ago have been found, but the precise meaning of such art is often disputed because so little is known about the cultures that produced them. The first undisputed sculptures and similar art pieces, like the Venus of Hohle Fels, are the numerous objects found at the Caves and Ice Age Art in the Swabian Jura UNESCO World Heritage Site, where the oldest non stationary works of human art yet discovered were found, in the form of carved animal and humanoid figurines, in addition to the oldest musical instruments unearthed so far, with the artifacts dating between 43,000 and 35,000 BC, so being the first centre of human art. Many great traditions in art have a foundation in the art of one of the great ancient civilizations: Ancient Egypt, Mesopotamia, Persia, India, China, Ancient Greece, Rome, as well as Inca, Maya, and Olmec. Each of these centers of early civilization developed a unique and characteristic style in its art. Because of the size and duration of these civilizations, more of their art works have survived and more of their influence has been transmitted to other cultures and later times. Some also have provided the first records of how artists worked. For example, this period of Greek art saw a veneration of the human physical form and the development of equivalent skills to show musculature, poise, beauty, and anatomically correct proportions. In Byzantine and Medieval art of the Western Middle Ages, much art focused on the expression of subjects about biblical and religious culture, and used styles that showed the higher glory of a heavenly world, such as the use of gold in the background of paintings, or glass in mosaics or windows, which also presented figures in idealized, patterned (flat) forms. Nevertheless, a classical realist tradition persisted in small Byzantine works, and realism steadily grew in the art of Catholic Europe. Renaissance art had a greatly increased emphasis on the realistic depiction of the material world, and the place of humans in it, reflected in the corporeality of the human body, and development of a systematic method of graphical perspective to depict recession in a three dimensional picture space. In the east, Islamic art's rejection of iconography led to emphasis on geometric patterns, calligraphy, and architecture. Further east, religion dominated artistic styles and forms too. India and Tibet saw emphasis on painted sculptures and dance, while religious painting borrowed many conventions from sculpture and tended to bright contrasting colors with emphasis on outlines. China saw the flourishing of many art forms: jade carving, bronzework, pottery (including the stunning terracotta army of Emperor Qin), poetry, calligraphy, music, painting, drama, fiction, etc. Chinese styles vary greatly from era to era and each one is traditionally named after the ruling dynasty. So, for example, Tang dynasty paintings are monochromatic and sparse, emphasizing idealized landscapes, but Ming dynasty paintings are busy and colorful, and focus on telling stories via setting and composition. Japan names its styles after imperial dynasties too, and also saw much interplay between the styles of calligraphy and painting. Woodblock printing became important in Japan after the 17th century. The western Age of Enlightenment in the 18th century saw artistic depictions of physical and rational certainties of the clockwork universe, as well as politically revolutionary visions of a post monarchist world, such as Blake's portrayal of Newton as a divine geometer, or David's propagandistic paintings. This led to Romantic rejections of this in favor of pictures of the emotional side and individuality of humans, exemplified in the novels of Goethe. The late 19th century then saw a host of artistic movements, such as academic art, Symbolism, impressionism and fauvism among others. The history of 20th century art is a narrative of endless possibilities and the search for new standards, each being torn down in succession by the next. Thus the parameters of Impressionism, Expressionism, Fauvism, Cubism, Dadaism, Surrealism, etc. cannot be maintained very much beyond the time of their invention. Increasing global interaction during this time saw an equivalent influence of other cultures into Western art. Thus, Japanese woodblock prints (themselves influenced by Western Renaissance draftsmanship) had an immense influence on impressionism and subsequent development. Later, African sculptures were taken up by Picasso and to some extent by Matisse. Similarly, in the 19th and 20th centuries the West has had huge impacts on Eastern art with originally western ideas like Communism and Post Modernism exerting a powerful influence. Modernism, the idealistic search for truth, gave way in the latter half of the 20th century to a realization of its unattainability. Theodor W. Adorno said in 1970, "It is now taken for granted that nothing which concerns art can be taken for granted any more: neither art itself, nor art in relationship to the whole, nor even the right of art to exist." Relativism was accepted as an unavoidable truth, which led to the period of contemporary art and postmodern criticism, where cultures of the world and of history are seen as changing forms, which can be appreciated and drawn from only with skepticism and irony. Furthermore, the separation of cultures is increasingly blurred and some argue it is now more appropriate to think in terms of a global culture, rather than of regional ones. In The Origin of the Work of Art, Martin Heidegger, a German philosopher and seminal thinker, describes the essence of art in terms of the concepts of being and truth. He argues that art is not only a way of expressing the element of truth in a culture, but the means of creating it and providing a springboard from which "that which is" can be revealed. Works of art are not merely representations of the way things are, but actually produce a community's shared understanding. Each time a new artwork is added to any culture, the meaning of what it is to exist is inherently changed. Historically, art and artistic skills and ideas have often been spread through trade. An example of this is the Silk Road, where Hellenistic, Iranian, Indian and Chinese influences could mix. Greco Buddhist art is one of the most vivid examples of this interaction. The meeting of different cultures and worldviews also influenced artistic creation. An example of this is the multicultural port metropolis of Trieste at the beginning of the 20th century, where James Joyce met writers from Central Europe and the artistic development of New York City as a cultural melting pot.

Пішіндері, жанрлары, медиалары және стильдері

Шығармашылық өнер көбінесе медиа, жанр, стиль және форма сияқты қабылдау арқылы ерекшеленетін нақтырақ санаттарға бөлінеді. Көркемдік форма – өнер туындысының интерпретациясынан немесе мағынасынан тәуелсіз элементтерін білдіреді. Ол суретшінің қолданатын әдістерін және өнер жұмысының физикалық құрамын, яғни жұмыстың семантикалық емес аспектілерін (мысалы, фигураларды) қамтиды: түс, контур, өлшем, материал, әуен, кеңістік, текстура және тон. Формаға дизайн принциптері де кіреді, мысалы, орналасу, тепе-теңдік, контраст, баса назар, үйлесім, пропорция, жақындық және ритм. Жалпы, өнерге қатысты үш философиялық мектеп бар, олар сәйкесінше формаға, мазмұнға және контекстке баса назар аударады. Өкінішке орай, осы формальды қасиеттердің терминологиясы бойынша көп келісім жоқ. Кейбір авторлар тақырып пен мазмұнға сілтеме жасайды, яғни денотациялар мен коннотацияларға, ал басқалары мағына мен маңыз сияқты терминдерді артық көреді. Тақырып – бейнеленген адамдар немесе идеялар, ал мазмұн – суретшінің осы тақырыпты қабылдауы. Мысалы, Наполеон I-нің Императорлық тағындағы композициясы ішінара Олимпиададағы Зевс мүсінінен алынған. Атауынан көрініп тұрғандай, тақырыбы – Наполеон, ал мазмұны – Ингрестің Наполеонды «уақыт пен кеңістіктен тыс император-құдай» ретінде бейнелеуі. Мәдени контекст көбінесе суретшінің техникасы мен ниетіне дейін тоғысып, талдау формализм және интенционализмге ұқсас бағыттар бойынша жүреді. Алайда, кейде тарихи және материалдық жағдайлар басым болуы мүмкін, мысалы, діни және философиялық сенімдер, әлеуметтік-саяси және экономикалық құрылымдар, тіпті климат пен география. Өнер сын өнермен бірге өсіп, дамиды. Материалмен жұмыс істеу нәтижесінде қол жеткізілетін түсінік, ойлау процесін жеңілдетеді. Көптеген адамдар «өнер» эпитеті, әсіресе жоғары мағынасында, суретшінің белгілі бір деңгейдегі шығармашылық шеберлігін талап етеді деп санайды, бұл техникалық қабілетті көрсету болсын, стильдік тәсілдегі жаңалық болсын немесе осы екеуінің үйлесімі болсын. Дәстүрлі түрде орындау шеберлігі өнердің ажырамас бөлігі деп есептелді және оның табысы үшін қажетті болды. Леонардо да Винчи үшін өнер, оның басқа да іс-әрекеттерінен кем емес, шеберліктің көрінісі болды. Рембрандттың туындылары, қазіргі кезде оның эфемерлік қасиеттері үшін мақталып, замандастары оның виртуоздығы үшін ерекше бағалады. 20 ғасырдың басында Джон Сингер Сардженттің шеберлікпен жасалған туындылары оның қолмен жұмыс істеу қабілеті үшін мақталып, күмәнмен қарастырылды, бірақ сол кезде дәуірдің ең танымал және айналасында жүрген иконашыл суретшісі Пабло Пикассо дәстүрлі академиялық оқуды аяқтады, онда ол өте жақсы орындады. Қазіргі заманғы кейбір заманауи өнерге қатысты жиі айтылатын сын – өнерлік объектіні жасауда қажетті шеберлік немесе қабілеттің жоқтығына қарсылық білдіру. Концептуалды өнерде Марсель Дюшанның «Фонтаны» суретшінің табылған заттарды («дайын жасалған») пайдаланған және дәстүрлі дағдыларды қолданбаған туындыларының алғашқы мысалы болып табылады. Трейси Эминнің «Менің төсегім» немесе Дэмиен Хирсттің «Тірі адамның санасындағы өлімнің физикалық мүмкін еместігі» осы үлгіні ұстанады және бұқаралық ақпарат құралдарын да пайдаланады. Эмин өз төсегінде ұйықтады (және басқа да іс-әрекеттермен айналысты), содан кейін оның нәтижесін галереяда өнер туындысы ретінде көрсетті. Хирст өнер жұмысының тұжырымдамалық дизайнын ойлап тапты, бірақ көптеген жұмыстардың соңғы жасалуын жұмыс істейтін шеберлерге тапсырды. Хирсттің атақтылығы оның шоқтықты тұжырымдамаларды жасау қабілетіне негізделген. Көптеген концептуалды және қазіргі заманғы өнер туындыларының нақты өндірісі табылған заттарды құрастырудан тұрады. Алайда, сурет салу және бояу шеберлігінде және қолмен жасалған өнер туындыларын жасауда өте жақсы орындалатын көптеген модернист және қазіргі заманғы суретшілер бар.

The creative arts are often divided into more specific categories, typically along perceptually distinguishable categories such as media, genre, styles, and form. Art form refers to the elements of art that are independent of its interpretation or significance. It covers the methods adopted by the artist and the physical composition of the artwork, primarily non semantic aspects of the work (i. e., figurae), such as color, contour, dimension, medium, melody, space, texture, and value. Form may also include Design principles, such as arrangement, balance, contrast, emphasis, harmony, proportion, proximity, and rhythm. In general there are three schools of philosophy regarding art, focusing respectively on form, content, and context. Unfortunately, there is little consensus on terminology for these informal properties. Some authors refer to subject matter and content—i. e., denotations and connotations—while others prefer terms like meaning and significance. It defines the subject as the persons or idea represented, and the content as the artist's experience of that subject. For example, the composition of Napoleon I on his Imperial Throne is partly borrowed from the Statue of Zeus at Olympia. As evidenced by the title, the subject is Napoleon, and the content is Ingres's representation of Napoleon as "Emperor God beyond time and space". The cultural context often reduces to the artist's techniques and intentions, in which case analysis proceeds along lines similar to formalism and intentionalism. However, in other cases historical and material conditions may predominate, such as religious and philosophical convictions, sociopolitical and economic structures, or even climate and geography. Art criticism continues to grow and develop alongside art. There is an understanding that is reached with the material as a result of handling it, which facilitates one's thought processes. A common view is that the epithet art, particular in its elevated sense, requires a certain level of creative expertise by the artist, whether this be a demonstration of technical ability, an originality in stylistic approach, or a combination of these two. Traditionally skill of execution was viewed as a quality inseparable from art and thus necessary for its success; for Leonardo da Vinci, art, neither more nor less than his other endeavors, was a manifestation of skill. Rembrandt's work, now praised for its ephemeral virtues, was most admired by his contemporaries for its virtuosity. At the turn of the 20th century, the adroit performances of John Singer Sargent were alternately admired and viewed with skepticism for their manual fluency, yet at nearly the same time the artist who would become the era's most recognized and peripatetic iconoclast, Pablo Picasso, was completing a traditional academic training at which he excelled. A common contemporary criticism of some modern art occurs along the lines of objecting to the apparent lack of skill or ability required in the production of the artistic object. In conceptual art, Marcel Duchamp's Fountain is among the first examples of pieces wherein the artist used found objects ("ready made") and exercised no traditionally recognised set of skills. Tracey Emin's My Bed, or Damien Hirst's The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living follow this example and also manipulate the mass media. Emin slept (and engaged in other activities) in her bed before placing the result in a gallery as work of art. Hirst came up with the conceptual design for the artwork but has left most of the eventual creation of many works to employed artisans. Hirst's celebrity is founded entirely on his ability to produce shocking concepts. The actual production in many conceptual and contemporary works of art is a matter of assembly of found objects. However, there are many modernist and contemporary artists who continue to excel in the skills of drawing and painting and in creating hands on works of art.

Мақсаты

Өнер тарихы бойында сан алуан функцияларды атқарды, осының салдарынан оның мақсатын бір ғана түсінікке тоғыстыру немесе сандық түрде бағалау қиын. Бұл өнердің мақсаты "белгісіз" екенін білдірмейді, керісінше, оның жасалу себептері көптеген ерекше, түрлі-түрлі болған. Өнердің осы функцияларының кейбіреулері төмендегі сызбада келтірілген. Өнердің әр түрлі мақсаттарын мотивацияланбаған және мотивацияланған түрлеріне қарай топтастыруға болады (Леви-Стросс).

Мотивацияланбаған функциялар

Өнердің мотивацияланбаған мақсаттары – адам болудың ажырамас бөлігі, жеке тұлғадан асып түсетін немесе нақты бір сыртқы мақсатты қамтамасыз етпейтін нәрселер. Осы тұрғыдан алғанда, өнер – шығармашылық ретінде, адамдардың табиғаты бойынша жасауы тиіс нәрсе (яғни, өнерді басқа ешбір түр жасамайды), демек, ол пайдалылықтан асып түседі. Өнер адамға өзін ғаламшармен байланыста сезінуге мүмкіндік береді. Бұл тәжірибе көбінесе мотивациясыз болады, адам өнерді, музыканы немесе поэзияны бағалағанда осы сезімге келеді. Біз өмірде ең әдемі нәрсені – жұмбақты сезіну деп білеміз. Ол – барлық нағыз өнер мен ғылымның бастауы. – Альберт Эйнштейн
Қиялдың білдірілуі. Өнер – ауызша немесе жазбаша тілдің қатаң ережелеріне бағынбаған, грамматикалық емес жолдармен қиял-ойыңды жеткізу құралын ұсынады. Сөздердің әрқайсысының нақты мағынасы бар және олар тізбектей келеді, ал өнер түрлердің, символдардың және мағынасы өзгермелі болатын идеялардың кең ауқымын ұсынады. Мысалы, Юпитердің бүркіті – бұл заттың логикалық (эстетикалық) қасиеттері сияқты жаратылыстың ұлылығы мен сұлулығы туралы түсінік емес, керісінше, қиялға қанат қақтырып, сөзбен толық айқындау мүмкін емес, көптеген ойларды тудыратын нәрсе. Олар эстетикалық идеяны ұсынады, ол логикалық тұжырымдаманың орнына жоғарыда аталған рационалды идеяға қызмет етеді, бірақ ақыл-ойды жандандырып, оған шегінен асып түсетін, ұқсас бейнелердің кең өрісін ашады. – Иммануил Кант
Ритуалдық және символдық функциялар. Көптеген мәдениеттерде өнер рәсімдерде, қойылымдарда және билерде әшекей немесе символ ретінде қолданылады. Бұлардың көбінесе нақты пайдалы (мотивацияланған) мақсаты болмаса да, антропологтар олардың белгілі бір мәдениетте мағына деңгейінде мақсатқа қызмет ететінін біледі. Бұл мағынаны бір адам бермейді, ол көптеген ұрпақтың өзгеруінің және мәдениеттегі космологиялық қарым-қатынастың нәтижесі болып табылады. Тас суреттерімен немесе пайдалы мақсатымен түсіндірілмейтін және декоративті, ритуалдық немесе символдық ретінде жіктелетін тастан табылған заттармен айналысатын көптеген ғалымдар «өнер» терминінің тудыратын қаупін біледі. – Сильва Томаскова

The non motivated purposes of art are those that are integral to being human, transcend the individual, or do not fulfill a specific external purpose. In this sense, Art, as creativity, is something humans must do by their very nature (i. e., no other species creates art), and is therefore beyond utility.</blockquote>
Experience of the mysterious. Art provides a way to experience one's self in relation to the universe. This experience may often come unmotivated, as one appreciates art, music or poetry. The most beautiful thing we can experience is the mysterious. It is the source of all true art and science. – Albert Einstein
Expression of the imagination. Art provides a means to express the imagination in non grammatic ways that are not tied to the formality of spoken or written language. Unlike words, which come in sequences and each of which have a definite meaning, art provides a range of forms, symbols and ideas with meanings that are malleable. Jupiter's eagle [as an example of art] is not, like logical (aesthetic) attributes of an object, the concept of the sublimity and majesty of creation, but rather something else—something that gives the imagination an incentive to spread its flight over a whole host of kindred representations that provoke more thought than admits of expression in a concept determined by words. They furnish an aesthetic idea, which serves the above rational idea as a substitute for logical presentation, but with the proper function, however, of animating the mind by opening out for it a prospect into a field of kindred representations stretching beyond its ken. – Immanuel Kant
Ritualistic and symbolic functions. In many cultures, art is used in rituals, performances and dances as a decoration or symbol. While these often have no specific utilitarian (motivated) purpose, anthropologists know that they often serve a purpose at the level of meaning within a particular culture. This meaning is not furnished by any one individual, but is often the result of many generations of change, and of a cosmological relationship within the culture. Most scholars who deal with rock paintings or objects recovered from prehistoric contexts that cannot be explained in utilitarian terms and are thus categorized as decorative, ritual or symbolic, are aware of the trap posed by the term 'art'. – Silva Tomaskova

Мотивацияланған функциялар

Өнердің мақсатты мақсаты – суретшілердің немесе шығармашылдардың қасады, саналы әрекеттері. Бұл саяси өзгерістерді күзеу, қоғамның бір қырын талқылау, нақты бір эмоцияны немесе көңіл-күйді жеткізу, жеке психологияны зерттеу, басқа ғылым саласын көрсету, (коммерциялық өнерде) өнімді сату немесе байланыс құралы ретінде қолдану болуы мүмкін. Байланыс. Өнер, ең қарапайым түрінде – байланыс құралы. Байланыстың көптеген түрлері басқа адамға бағытталған ниет немесе мақсатқа ие болғандықтан, бұл – мақсатты мақсат. Иллюстративтік өнер, мысалы, ғылыми иллюстрация – байланыс ретіндегі өнердің бір түрі. Карталар да бір мысал. Дегенмен, мазмұны ғылыми болуы міндетті емес. Эмоциялар, көңіл-күйлер мен сезімдер де өнер арқылы жеткізіледі. [Өнер – бұл] қарым-қатынас құралы ретінде символдық мағынасы бар заттар мен бейнелер жиынтығы. – Стив Митен. Өнер ойын-сауық ретінде. Көркем өнер көрерменді демалдыру немесе көңіл көтеру мақсатында нақты бір эмоцияны немесе көңіл-күйді тудыруға тырысады. Бұл көбінесе кино және бейне ойындар индустриясының қызметі. Авангард. Саяси өзгерістерге арналған өнер. 20 ғасырдың басындағы өнердің ерекше функцияларының бірі – саяси өзгерістерді күзеу үшін бейнелерді пайдалану. Осы мақсатқа ұмтылған өнер қозғалыстары – дадаизм, сюрреализм, орыс конструктивизмі және абстрактты экспрессионизм, басқалары – жиынтығында авангардтық өнер деп аталады. Керісінше, позитивизмге негізделген, Томас Аквинскийден Анатоль Француаға дейінгі реалистік көзқарас, менің ойымша, зияли және рухани дамуға қарсы. Мен оны жек көремін, себебі ол орташалық, жек көрушілік және ақылсыз мақтаныштан тұрады. Осы көзқарас бүгінде осы күлкілі кітаптардың, қорлаушы пьесалардың тууына себеп болып отыр. Ол үнемі газеттерден күш алып, олармен қоректенеді және ғылым мен өнерді ең төменгі талғамға ұмтылу арқылы тұншықтырады, ақымақтыққа жақын айқындық, иттің өмірі. – Андре Бретон (Сюрреализм). Өнер – әлеуметтік сыннан алыс, «еркін аймақ». Жаңа әмбебап құндылықтарды жасау үшін мәдени айырмашылықтарды жоюды көздеген авангардтық қозғалыстардан айырмашылығы, қазіргі заманғы өнер мәдени айырмашылықтарға төзімділігін арттырды, сондай-ақ оның сындық және бостандық беру функцияларын (әлеуметтік зерттеу, белсенділік, бүлдіру, деконструкциялау және т.б.) күшейтті, зерттеулер мен тәжірибелер үшін ашық орынға айналды. Әлеуметтік зерттеу, бүлдірушілік немесе анархия үшін өнер. Саяси өзгерістерге арналған өнерге ұқсас болса да, бүлдіруші немесе деконструктивистік өнер нақты саяси мақсатсыз қоғамның кейбір аспектілерін сұрастыруға тырысуы мүмкін. Бұл жағдайда өнердің функциясы қоғамның кейбір қырларын сынға алу үшін қолданылуы мүмкін. Граффити және басқа да көше өнері – бұл әдетте рұқсатсыз, жұртшылыққа көрінетін қабырғаларға, ғимараттарға, автобустарға, пойыздарға және көпірлерге спреймен боялған немесе штампталған графикалық бейнелер. Граффити сияқты өнер түрлері заңды бұзғанда (бұл жағдайда вандализм) заңсыз болуы мүмкін. Әлеуметтік мақсаттағы өнер. Өнер түрлі себептерге байланысты адамдардың санасын көтеру үшін пайдаланылуы мүмкін. Көптеген өнер шаралары аутизм, қатерлі ісік, адам саудасы және басқа да тақырыптар, мысалы, мұхитты қорғау, Дарфурдағы адам құқықтары, өлтірілген және жоғалған абориген әйелдері, қарттарға қатысты зұлымдық және ластану туралы хабардар етуді мақсат етті. Марина ДеБрис сияқты суретшілер қолданған қоқыстан сән жасау – ластану туралы хабардарлықты арттырудың бір мысалы. Психологиялық және емдік мақсаттар үшін өнер. Өнерді сондай-ақ арт-терапевтер, психотерапевтер және клиникалық психологтар арт-терапия ретінде қолданады. Мысалы, диагностикалық суреттер сериясы пациенттің жеке басын және эмоциялық жағдайын анықтау үшін қолданылады. Бұл жағдайда түпкі өнім басты мақсат емес, керісінше, шығармашылық әрекеттер арқылы сауықтыру процесі ізделеді. Нәтижесінде жасалған суретшілік адамның басынан өткен қиындықтар туралы түсінік береді және психиатриялық терапияның дәстүрлі түрлерінде қолданылатын қолайлы тәсілдерді ұсынады. Өнерді пропаганда немесе коммерция үшін пайдалану. Өнер көбінесе үгіт-насихат құралы ретінде қолданылады, сондықтан ол танымал түсініктер мен көңіл-күйге әсер ету үшін пайдаланылуы мүмкін. Сол сияқты, өнімді сатуға тырысатын өнер де көңіл-күй мен эмоцияға әсер етеді. Екі жағдайда да өнердің мақсаты – көрерменді нақты бір эмоциялық немесе психологиялық жауапқа, идеяға немесе затқа қарай нәзік түрде манипуляциялау. Өнер – қабілеттіліктің көрсеткіші. Адам миының қабілеті ататектердің ортасында тірі қалу үшін қажеттіден әлдеқайда артық екені айтылады. Эволюциялық психологияның бір түсіндірмесі бойынша, адам миы және оған байланысты қасиеттер (мысалы, көркемдік қабілет және шығармашылық) – адамның тауыс құсының құйрығына теңдес. Тауыс құсының әсем құйрығының мақсаты – аналықтарды тарту екені айтылады (Fisherian runaway және handicap principle-ге де қараңыз). Осы теория бойынша, өнерді жоғары деңгейде орындау эволюциялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол жұптасуға көмектесті. Жоғарыда сипатталған өнердің функциялары өзара байланыссыз емес, олардың көптегені қабаттасуы мүмкін. Мысалы, ойын-сауық мақсатындағы өнер де өнімді сатуға тырысуы мүмкін, яғни фильмді немесе бейне ойынды.

Motivated purposes of art refer to intentional, conscious actions on the part of the artists or creator. These may be to bring about political change, to comment on an aspect of society, to convey a specific emotion or mood, to address personal psychology, to illustrate another discipline, to (with commercial arts) sell a product, or used as a form of communication. Communication. Art, at its simplest, is a form of communication. As most forms of communication have an intent or goal directed toward another individual, this is a motivated purpose. Illustrative arts, such as scientific illustration, are a form of art as communication. Maps are another example. However, the content need not be scientific. Emotions, moods and feelings are also communicated through art. [Art is a set of] artefacts or images with symbolic meanings as a means of communication. – Steve Mithen
Art as entertainment. Art may seek to bring about a particular emotion or mood, for the purpose of relaxing or entertaining the viewer. This is often the function of the art industries of motion pictures and video games. The Avant Garde. Art for political change. One of the defining functions of early 20th century art has been to use visual images to bring about political change. Art movements that had this goal—Dadaism, Surrealism, Russian constructivism, and Abstract Expressionism, among others—are collectively referred to as the avant garde arts. By contrast, the realistic attitude, inspired by positivism, from Saint Thomas Aquinas to Anatole France, clearly seems to me to be hostile to any intellectual or moral advancement. I loathe it, for it is made up of mediocrity, hate, and dull conceit. It is this attitude which today gives birth to these ridiculous books, these insulting plays. It constantly feeds on and derives strength from the newspapers and stultifies both science and art by assiduously flattering the lowest of tastes; clarity bordering on stupidity, a dog's life. – André Breton (Surrealism)
Art as a "free zone", removed from the action of the social censure. Unlike the avant garde movements, which wanted to erase cultural differences in order to produce new universal values, contemporary art has enhanced its tolerance towards cultural differences as well as its critical and liberating functions (social inquiry, activism, subversion, deconstruction, etc. ), becoming a more open place for research and experimentation. Art for social inquiry, subversion or anarchy. While similar to art for political change, subversive or deconstructivist art may seek to question aspects of society without any specific political goal. In this case, the function of art may be used to criticize some aspect of society. Graffiti art and other types of street art are graphics and images that are spray painted or stencilled on publicly viewable walls, buildings, buses, trains, and bridges, usually without permission. Certain art forms, such as graffiti, may also be illegal when they break laws (in this case vandalism). Art for social causes. Art can be used to raise awareness for a large variety of causes. A number of art activities were aimed at raising awareness of autism, cancer, human trafficking, and a variety of other topics, such as ocean conservation, human rights in Darfur, murdered and missing Aboriginal women, elder abuse, and pollution. Trashion, using trash to make fashion, practiced by artists such as Marina DeBris is one example of using art to raise awareness about pollution. Art for psychological and healing purposes. Art is also used by art therapists, psychotherapists and clinical psychologists as art therapy. The Diagnostic Drawing Series, for example, is used to determine the personality and emotional functioning of a patient. The end product is not the principal goal in this case, but rather a process of healing, through creative acts, is sought. The resultant piece of artwork may also offer insight into the troubles experienced by the subject and may suggest suitable approaches to be used in more conventional forms of psychiatric therapy. Art for propaganda, or commercialism. Art is often used as a form of propaganda, and thus can be used to subtly influence popular conceptions or mood. In a similar way, art that tries to sell a product also influences mood and emotion. In both cases, the purpose of art here is to subtly manipulate the viewer into a particular emotional or psychological response toward a particular idea or object. Art as a fitness indicator. It has been argued that the ability of the human brain by far exceeds what was needed for survival in the ancestral environment. One evolutionary psychology explanation for this is that the human brain and associated traits (such as artistic ability and creativity) are the human equivalent of the peacock's tail. The purpose of the male peacock's extravagant tail has been argued to be to attract females (see also Fisherian runaway and handicap principle). According to this theory superior execution of art was evolutionarily important because it attracted mates. The functions of art described above are not mutually exclusive, as many of them may overlap. For example, art for the purpose of entertainment may also seek to sell a product, i. e. the movie or video game.

Қадамдар

Өнерді дәлелдеуге болатын кез келген санына қадамдарға бөлуге болады. Осы бөлім шығармашылық процесті үш негізгі қадамға бөледі, бірақ нақты саны бойынша жалпы пікір жоқ.

Дайындық

Алғашқы қадамда суретші өнерді санасында көріп тұр. Өзінің өнері қалай болады екенін ойлап, суретші оны жасау процесін бастайды. Өнерге дайындалу кезінде тақырыпты зерттеу және оған ден қою қажет болуы мүмкін. Көркемдік шабыт – өнерді қозғаушы күштердің бірі, ол инстинкт, әсерлер мен сезімдерден туындайды. The Beatles тобы LSD және марихуана сияқты заттардың «Revolver» сияқты ең танымал туындыларына әсер еткенін айтты. Қателіктерді түзету арқылы ізденіс – шығармашылық процестің ажырамас бөлігі. Бірақ өнердің маңызды жағы – оны басқалар да көріп, бағалай білуі керек. Көптеген адамдар оны көрушілердің/тыңдаушылардың/т.б. өнердің жақсы/сәтті екеніне сенетініне назар аударса да, өнердің коммерциялық сәттіліктен асып, қоғамда ақпарат беру және денсаулықты нығайту сияқты терең құндылығы бар. Өнерден алған ләззат әдемілікке байланысты түрлі эмоцияларды тудыруы мүмкін. Кейбір өнерлер тұрмыстыққа бағытталған, олардың талдауы зерттеуге негізделген, пікірталас тудыруға арналған.

Қоғамдық қолжетімділік

Көне заманнан бері, ең жақсы өнердің көп бөлігі байлықты немесе билікті әдейі көрсетуді білдірген, көбінесе үлкен масштаб пен қымбат материалдарды пайдалану арқылы жетілген. Көптеген өнер туындылары саяси билеушілер немесе діни мекемелердің тапсырысымен жасалған, ал оның қарапайым нұсқалары тек қоғамдағы ең бай адамдарға ғана қол жетімді болған. Дегенмен, өте жоғары сапалы өнердің иелігінде көптеген адамдарға қол жетімді болған кезеңдер де болды, әсіресе тозығы тез білінетін қыш ыдыстар сияқты арзан материалдар, сондай-ақ мата мен ағаш сияқты бұзылатын материалдар. Көптеген мәдениеттерде Американың жергілікті халықтарының керамикасы көптеген қабірлерде табылды, олар әлеуметтік элитамен шектелмегендігі анық, бірақ басқа өнер түрлері де болған болуы мүмкін. Қалыптар сияқты көбейту әдістері жаппай өндірісті жеңілдетіп, жоғары сапалы ежелгі римдік қыш ыдыстары мен грек Танагра мүсіндерін кең нарыққа жеткізуге мүмкіндік берді. Цилиндрлі мөрлер көркемдік және практикалық мағынаға ие болды және ежелгі Таяу Шығыстағы орта тап деп есептелетін адамдар арасында кеңінен қолданылды. Монеталар кеңінен қолданысқа енгеннен кейін, олар қоғамның көп бөлігіне қол жетімді өнер түріне айналды. 15 ғасырда Еуропада маңызды жаңалық пайда болды, онда кішкентай ағаш кескіндерінен басталатын гравюра өнері пайда болды, көбінесе діни мазмұнды, жиі өте кішкентай және қолмен боялған, тіпті шаруалар да оларды үйлерінің қабырғаларына жабыстыра алатындай қолжетімді болды. Баспа кітаптары бастапқыда өте қымбат болған, бірақ 19 ғасырға қарай ең кедей адамдар да суреттері бар кітаптарды сатып ала алатын уақытқа дейін бағасы бірте-бірте төмендеді. Көптеген түрлі-түсті гравюралар ғасырлар бойы үйлерді және басқа да орындарды әшекейлеп келді. 1661 жылы Швейцарияның Базель қаласында әлемдегі тұңғыш өнер мұражайы – Базель өнер мұражайы ашылды. Бүгінде оның коллекциясы 15 ғасырдың басынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі кең тарихи кезеңді қамтиды. Оның әртүрлі бағыттары оған өз түріндегі ең маңызды мұражайлардың бірі ретінде халықаралық деңгейде бедел береді. Оларға 1400 және 1600 жылдар аралығында Жоғарғы Рейн аймағында жұмыс істеген суретшілердің суреттері мен сызбалары, сондай-ақ 19 ғасырдан 21 ғасырға дейінгі өнер туындылары кіреді. Қоғамдық ғимараттар мен ескерткіштер, олардың табиғаты бойынша, әдетте бүкіл қоғамға арналған, ал келушілерді көрермен ретінде қарастырады және көпшілыққа көрсету олардың дизайнында маңызды фактор болып табылады. Мысыр ғибадатханаларында ең үлкен және ең сәнді безендіру діни қызметкерлер ғана көретін аймақтардың орнына, жалпы жұртшылық көре алатын бөліктерге орналастырылған. Патша сарайларының, қамалдардың және әлеуметтік элитаның көптеген аймақтарына көп жағдайда қол жетімді болды, сондай-ақ мұндай адамдардың өнер коллекцияларының үлкен бөліктерін кез-келген адам немесе аз баға төлей алатын немесе дұрыс киім киген адамдар көре алады, олар кім болса да, Версаль сарайындағыдай, тиісті қосымша аксессуарлар (күміс аяқ киім бұғаттары мен семсер) сырттағы дүкендерден жалға алуға болады. Көптеген корольдік немесе жеке коллекцияларды галереяларда көруге мүмкіндік беру үшін арнайы шаралар жасалды, мысалы, 18 ғасырдың көп бөлігінде Париждегі Корольдік сарайдың қанатында орналасқан Орлеан коллекциясы. Италияда Grand Tour өнер туризмі қайта өрлеу дәуірінен бастап ірі индустрияға айналды, ал үкіметтер мен қалалар олардың негізгі туындыларын қолжетімді етуге тырысты. Британдық Корольдік Жинақ ерекше болып қала береді, бірақ 1753 жылы құрылған Британдық мұражайға ескі Корольдік кітапхана сияқты үлкен сыйлықтар жасалды. Флоренциядағы Уффици 1765 жылы галерея ретінде толық ашылды, бірақ бұл функция ғимаратты бастапқы мемлекеттік қызметкерлердің кеңселерінен біртіндеп алып кетті. Қазіргі Мадридтегі Прадо мұражайы орналасқан ғимарат француз төңкерісіне дейін патшалық өнер коллекциясының бөліктерін көпшілікке көрсету үшін салынған, сондай-ақ Вена, Мюнхен және басқа да астаналарда көпшілікке ашық осындай патшалық галереялар болған. Француз төңкерісі кезінде (1793 жылы) Музей-дю-Луврдің бұрынғы француз корольдік коллекциясының көп бөлігі үшін қоғамдық музей ретінде ашылуы, әрине, өнерге қоғамдық қолжетімділіктің дамуындағы маңызды кезеңді белгіледі, меншік иесін республикалық мемлекетке тапсырды, бірақ бұл бұрыннан қалыптасқан үрдістердің жалғасы болды. Қазіргі заманғы көпшілік мұражайлар мен мектептегі балаларға арналған өнер білім беру бағдарламаларының бастауы осы өнерді әркімге қолжетімді ету дегенге байланысты. Алайда, мұражайлар өнерге қолжетімділікті ғана қамтамасыз етпейді, сонымен қатар аудиторияның өнерді қабылдау әдісіне де әсер етеді, зерттеулер көрсеткендей. Осылайша, мұражай тек өнерді көрсету үшін ғана емес, сонымен қатар қазіргі қоғамда өнерді қабылдауда белсенді және маңызды рөл атқарады. АҚШ-тағы мұражайлар көбінесе бай адамдардың көпшілікке жасаған сыйлықтары болып табылады. (Мысалы, Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайын Джон Тейлор Джонстон, теміржол басшысы, өзінің жеке өнер коллекциясы мұражайдың негізін қалауға себін тигізген.) Бірақ осының барлығына қарамастан, 21 ғасырда өнердің маңызды функцияларының бірі байлық пен әлеуметтік мәртебенің белгісі болып табылады. Көркем туындыларды бай адамдар сатып ала алмайтындай етіп жасауға тырысқан суретшілер де болды. 1960 және 1970 жылдардың соңындағы көптеген өнер туындыларының басты мақсаты сатып алуға және сатуға болмайтын өнерді жасау болды. Неміс суретшісі Йозеф Бойс «жай ғана заттардан артық нәрсені ұсыну қажет» деді. Осы кезеңде перформанс өнері, бейне өнері және түсіндірме өнері сияқты нәрселер пайда болды. Туынды перформанс болса, ол ешқандай із қалдырмайды немесе идея болса, оны сатып алуға және сатуға болмайды деп есептелді. «Өнер туындысы тауар болып табылатын идеяға негізделген демократиялық қағидалар 1960 жылдың ортасында пайда болған және 1970 жылдар бойына дамыған эстетикалық жаңаруға ықпал етті. Сурет немесе мүсін формасының материалдық және материалистік мәселелерімен айналыспай, перформанс және жариялау қызметтерін алмастырған түсіндірме өнер аясында біріккен суретшілер өнер туындысын нысан ретінде жоюға тырысты». Соңғы онжылдықтарда осы идеялар біршама жоғалды, өйткені өнер нарығы бейне туындыларының шешілген DVD-лерін, эксклюзивті перформанс өнеріне шақыруларды және түсіндірме туындыларынан қалған заттарды сатуды үйренді. Осы перформанстардың көптегені туындының не екенін білетін элиталар үшін ғана түсінікті, өйткені идеяның немесе бейненің немесе көрінетін қоқыстың өнер екеніне түсіндіруге білімді болған. Мәртебенің белгісі туындыны иеленудің қажеттілігі емес, оны түсінуге жатады, ал өнер туындысы жоғары сыныптың іс-әрекеті болып қалады. «2000 жылдардың басында DVD жазба технологиясының кеңінен қолданылуымен суретшілер мен өнер туындыларын сатудан пайда көретін галерея жүйесі коллекционерлерге шешілген бейне және компьютерлік өнер туындыларын сатуды бақылаудың маңызды құралын алды».

Since ancient times, much of the finest art has represented a deliberate display of wealth or power, often achieved by using massive scale and expensive materials. Much art has been commissioned by political rulers or religious establishments, with more modest versions only available to the most wealthy in society. Nevertheless, there have been many periods where art of very high quality was available, in terms of ownership, across large parts of society, above all in cheap media such as pottery, which persists in the ground, and perishable media such as textiles and wood. In many different cultures, the ceramics of indigenous peoples of the Americas are found in such a wide range of graves that they were clearly not restricted to a social elite, though other forms of art may have been. Reproductive methods such as moulds made mass production easier, and were used to bring high quality Ancient Roman pottery and Greek Tanagra figurines to a very wide market. Cylinder seals were both artistic and practical, and very widely used by what can be loosely called the middle class in the Ancient Near East. Once coins were widely used, these also became an art form that reached the widest range of society. Another important innovation came in the 15th century in Europe, when printmaking began with small woodcuts, mostly religious, that were often very small and hand colored, and affordable even by peasants who glued them to the walls of their homes. Printed books were initially very expensive, but fell steadily in price until by the 19th century even the poorest could afford some with printed illustrations. Popular prints of many different sorts have decorated homes and other places for centuries. In 1661, the city of Basel, in Switzerland, opened the first public museum of art in the world, the Kunstmuseum Basel. Today, its collection is distinguished by an impressively wide historic span, from the early 15th century up to the immediate present. Its various areas of emphasis give it international standing as one of the most significant museums of its kind. These encompass: paintings and drawings by artists active in the Upper Rhine region between 1400 and 1600, and on the art of the 19th to 21st centuries. Public buildings and monuments, secular and religious, by their nature normally address the whole of society, and visitors as viewers, and display to the general public has long been an important factor in their design. Egyptian temples are typical in that the most largest and most lavish decoration was placed on the parts that could be seen by the general public, rather than the areas seen only by the priests. Many areas of royal palaces, castles and the houses of the social elite were often generally accessible, and large parts of the art collections of such people could often be seen, either by anybody, or by those able to pay a small price, or those wearing the correct clothes, regardless of who they were, as at the Palace of Versailles, where the appropriate extra accessories (silver shoe buckles and a sword) could be hired from shops outside. Special arrangements were made to allow the public to see many royal or private collections placed in galleries, as with the Orleans Collection mostly housed in a wing of the Palais Royal in Paris, which could be visited for most of the 18th century. In Italy the art tourism of the Grand Tour became a major industry from the Renaissance onwards, and governments and cities made efforts to make their key works accessible. The British Royal Collection remains distinct, but large donations such as the Old Royal Library were made from it to the British Museum, established in 1753. The Uffizi in Florence opened entirely as a gallery in 1765, though this function had been gradually taking the building over from the original civil servants' offices for a long time before. The building now occupied by the Prado in Madrid was built before the French Revolution for the public display of parts of the royal art collection, and similar royal galleries open to the public existed in Vienna, Munich and other capitals. The opening of the Musée du Louvre during the French Revolution (in 1793) as a public museum for much of the former French royal collection certainly marked an important stage in the development of public access to art, transferring ownership to a republican state, but was a continuation of trends already well established. Most modern public museums and art education programs for children in schools can be traced back to this impulse to have art available to everyone. However, museums do not only provide availability to art, but do also influence the way art is being perceived by the audience, as studies found. Thus, the museum itself is not only a blunt stage for the presentation of art, but plays an active and vital role in the overall perception of art in modern society. Museums in the United States tend to be gifts from the very rich to the masses. (The Metropolitan Museum of Art in New York City, for example, was created by John Taylor Johnston, a railroad executive whose personal art collection seeded the museum.) But despite all this, at least one of the important functions of art in the 21st century remains as a marker of wealth and social status. There have been attempts by artists to create art that can not be bought by the wealthy as a status object. One of the prime original motivators of much of the art of the late 1960s and 1970s was to create art that could not be bought and sold. It is "necessary to present something more than mere objects" said the major post war German artist Joseph Beuys. This time period saw the rise of such things as performance art, video art, and conceptual art. The idea was that if the artwork was a performance that would leave nothing behind, or was an idea, it could not be bought and sold. "Democratic precepts revolving around the idea that a work of art is a commodity impelled the aesthetic innovation which germinated in the mid 1960s and was reaped throughout the 1970s. Artists broadly identified under the heading of Conceptual art substituting performance and publishing activities for engagement with both the material and materialistic concerns of painted or sculptural form [have] endeavored to undermine the art object qua object." In the decades since, these ideas have been somewhat lost as the art market has learned to sell limited edition DVDs of video works, invitations to exclusive performance art pieces, and the objects left over from conceptual pieces. Many of these performances create works that are only understood by the elite who have been educated as to why an idea or video or piece of apparent garbage may be considered art. The marker of status becomes understanding the work instead of necessarily owning it, and the artwork remains an upper class activity. "With the widespread use of DVD recording technology in the early 2000s, artists, and the gallery system that derives its profits from the sale of artworks, gained an important means of controlling the sale of video and computer artworks in limited editions to collectors."

Даулар

Көркем өнер әрқашан даулы болған, яғни кейбір көрермендерге ұнамайтын, алуан түрлі себептерге байланысты. Дегенмен, көбінесе ежелгі замандағы дау-дамайлар көне көзқарас бойынша жақсы жазылмаған немесе толығымен жоғалып кеткен. Иконоборлық – түрлі себептермен, соның ішінде діни себептермен ұнамайтын өнерді жою. Аниконизм – барлық бейнелі суреттерді немесе көбінесе діни суреттерді ұнатпау, және көптеген ірі діндерде кездесетін ұғым. Мұхаммедті бейнелеу ислам өнері тарихында маңызды рөл атқарды, онда Мұхаммедтің бейнесі әлі де даулы мәселе болып табылады. Көптеген өнер туындылары тек қана танымал емес билеушілерді, партияларды немесе басқа топтарды бейнелегені үшін немесе олардың идеяларын қолдағандықтары үшін ұнамайтын. Көркемдік конвенциялар көбінесе консервативті болып келеді және өнер сыншылары үшін өте маңызды, бірақ көбінесе кең жұртшылық үшін олай емес. Өнердің иконографиялық мазмұны дау тудыруы мүмкін, мысалы, ортағасырлық суреттерде Исаның айқышқа шегеленуінің көрінісіндегі Жаңа Мотив – Қайғысы бар Мария. Микеланджелоның «Соңғы үкім» шығармасы жалаңаштық арқылы әдептіліктің бұзылуы және Мәсіхтің Аполлон сияқты поздасы сияқты түрлі себептермен дау тудырды. Тарих бойында көптеген формальды өнердің мазмұнын суретші ғана емес, меценат немесе тапсырыс беруші анықтаған, бірақ романтизмнің пайда болуымен және өнер өндірісіндегі экономикалық өзгерістермен суретшінің көзқарасы оның өнерінің мазмұнын анықтаудың басты факторына айналды, бұл дау-дамайдың жиілігін арттырды, бірақ көбінесе олардың маңыздылығын азайтты. Түпнұсқалыққа және жарнамаға деген үлкен қызығушылық суретшілерді дау тудыруға итермеледі. Теодор Жериконың «Медузаның сал» картинасы жақында болған оқиғаға қатысты саяси пікір болды. Эдуард Маненің «Жеміс-шөпте түскі ас» (1863) картинасы жалаңаш әйелдің жанында толық киінген еркектердің отыруы себебінен скандалды болып саналды, антикалық киімдерде емес. Джон Сингер Сардженттің «Мадам Пьер Готро» (Мадам Х) (1884) картинасы әйелдің құлағын бояу үшін қолданылған қызғылт қызыл түс тым әсерлі деп саналды және жоғары қоғамдағы әйелдің беделін құлатты деп болжалды. 19 және 20 ғасырларда натурализмнен біртіндеп бас тарту және нысандардың визуалды бейнесінің реалистік бейнелерін көрсету бір ғасырдан астам уақытқа созылған дау-дамайға әкелді. 20 ғасырда Пабло Пикассоның «Герника» (1937) картинасы кішкентай баск қалашығының бомбалауының қорқынышты салдарындарын көрсету үшін кубистік техниканы және күңгірт монохроматикалық май бояуларын қолданды. Леон Голубтың «Сұраққа алу III» (1981) картинасында креслоға байланған, аяқтары ашық, жыныстық мүшелері көрінетін, бас киімсіз әйелдің жалаңаш бейнесі және оны қинауға тырысатын екі адам күнделікті киіммен бейнеленген. Андрес Серраноның «Писс Христос» (1989) картинасы – христиан діні үшін қасиетті және Мәсіхтің құрбандығы мен соңғы азаптарын бейнелейтін айқышқа шегеленген сурет, суретшінің өз зәріне батырылған. Бұл оқиға АҚШ Сенатында өнерді мемлекеттік қаржыландыру туралы пікірлерге әкелді.

Art has long been controversial, that is to say disliked by some viewers, for a wide variety of reasons, though most pre modern controversies are dimly recorded, or completely lost to a modern view. Iconoclasm is the destruction of art that is disliked for a variety of reasons, including religious ones. Aniconism is a general dislike of either all figurative images, or often just religious ones, and has been a thread in many major religions. It has been a crucial factor in the history of Islamic art, where depictions of Muhammad remain especially controversial. Much art has been disliked purely because it depicted or otherwise stood for unpopular rulers, parties or other groups. Artistic conventions have often been conservative and taken very seriously by art critics, though often much less so by a wider public. The iconographic content of art could cause controversy, as with late medieval depictions of the new motif of the Swoon of the Virgin in scenes of the Crucifixion of Jesus. The Last Judgment by Michelangelo was controversial for various reasons, including breaches of decorum through nudity and the Apollo like pose of Christ. The content of much formal art through history was dictated by the patron or commissioner rather than just the artist, but with the advent of Romanticism, and economic changes in the production of art, the artists' vision became the usual determinant of the content of his art, increasing the incidence of controversies, though often reducing their significance. Strong incentives for perceived originality and publicity also encouraged artists to court controversy. Théodore Géricault's Raft of the Medusa , was in part a political commentary on a recent event. Édouard Manet's Le Déjeuner sur l'Herbe (1863), was considered scandalous not because of the nude woman, but because she is seated next to men fully dressed in the clothing of the time, rather than in robes of the antique world. John Singer Sargent's Madame Pierre Gautreau (Madam X) (1884), caused a controversy over the reddish pink used to color the woman's ear lobe, considered far too suggestive and supposedly ruining the high society model's reputation. The gradual abandonment of naturalism and the depiction of realistic representations of the visual appearance of subjects in the 19th and 20th centuries led to a rolling controversy lasting for over a century. In the 20th century, Pablo Picasso's Guernica (1937) used arresting cubist techniques and stark monochromatic oils, to depict the harrowing consequences of a contemporary bombing of a small, ancient Basque town. Leon Golub's Interrogation III (1981), depicts a female nude, hooded detainee strapped to a chair, her legs open to reveal her sexual organs, surrounded by two tormentors dressed in everyday clothing. Andres Serrano's Piss Christ (1989) is a photograph of a crucifix, sacred to the Christian religion and representing Christ's sacrifice and final suffering, submerged in a glass of the artist's own urine. The resulting uproar led to comments in the United States Senate about public funding of the arts.

Теория

Модернизмге дейін Батыс өнеріндегі эстетика, реализмнің немесе табиғатқа адалдықтың және идеалдың әртүрлі жақтары арасындағы дұрыс тепе-теңдікті қамтамасыз етумен тығыз байланысты болды; осы дұрыс тепе-теңдік туралы түсініктер ғасырлар бойы өзгеріп отырды. Бұл мәселе басқа өнер дәстүрлерінде көбінесе кездеспейді. Эстетикалық теоретик Джон Раскин, Ж.М.У. Тернердің натурализмін жақтаған, өнердің рөлін табиғатта ғана табиғатта табылатын маңызды шындықты өнер арқылы жеткізу деп түсіндірді. Өнердің анықтамасы мен бағалауы, әсіресе 20 ғасырдан бері күрделі мәселеге айналды. Ричард Вуллхайм өнердің эстетикалық құндылығын бағалаудың үш тәсілін ажыратады: Реалист, онда эстетикалық сапа кез келген адамның пікіріне тәуелсіз абсолютті құндылық болып табылады; Объективист, онда ол да абсолютті құндылық, бірақ жалпы адам тәжірибесіне байланысты; және Релятивист позициясы, онда ол абсолютті құндылық емес, әртүрлі адамдардың тәжірибесіне байланысты және оларға сәйкес өзгереді.

Модернизмнің келуі

XIX ғасырдың соңында модернизмнің пайда болуы өнер функциясының түсінігінде радикалды өзгеріске алып келді, ал XX ғасырдың соңында постмодернизмнің пайда болуымен бұл өзгеріс қайталанды. Клемент Гринбергтің 1960 жылғы «Модернистік сурет» мақаласында заманауи өнер «дисциплинаның өзіне сын жасау үшін оның ерекше әдістерін пайдалану» деп анықталады. Гринберг бастапқыда бұл идеяны абстрактілі экспрессионизм қозғалысына қолданды және оны жазық (иллюзиялық емес) абстрактілі суретті түсіну мен негіздеудің жолы ретінде пайдаланды: Реалистік, натуралистік өнер ортаны жасырып, өнерді өнерді жасыру үшін қолданды; модернизм өнерді өнерге назар аудару үшін қолданды. Сурет өнерінің шектеулері – тегіс бет, тіреу пішіні, пигмент қасиеттері – Ескі шеберлер үшін жасырын немесе жанама түрде ғана мойындалатын теріс факторлар болып саналды. Модернизм кезінде осы шектеулер оң факторлар ретінде қарастырылып, ашық мойындалды. Энди Уорхол сияқты поп-артистер халық мәдениетін, сондай-ақ өнер әлемін қамтитын және мүмкін сынға алатын жұмыстары арқылы танымал және ықпалды болды. 1980-ші, 1990-шы және 2000-шы жылдардағы суретшілер өзін-өзі сынға алудың бұл тәсілін жоғары өнерден тыс, барлық мәдени бейнелеуге, соның ішінде сән суреттеріне, комикстерге, билбордтар мен порнографияға дейін кеңейтті. Дюшан бір кезде өнер – кез келген қызмет, кез келген нәрсе дейтін. Дегенмен, бүгінде тек белгілі бір қызметтер ғана өнер ретінде жіктелетіні – әлеуметтік құрылым. Бұл сөздердің шындыққа сай келетінін көрсететін дәлелдер бар. «Өнердің тууы: мәдени тарих» еңбегінде Ларри Шайнер өнердің қазіргі жүйесінің құрылысын, яғни таза өнерді зерттейді. Ол қазіргі жүйеге дейінгі өнердің ескі жүйесі (таза емес өнер) өнерді кез келген білікті адамның қызметі деп санағандығына дәлелдер табады; мысалы, ежелгі грек қоғамында өнер деген термин болмаған, бірақ техне болған. Техне өнер немесе қолөнер ретінде түсіндірілмейді, себебі өнер мен қолөнердің айырмашылығы адамзат тарихында кейінірек пайда болған тарихи өнімдер. Техне сурет салу, мүсін жасау және музыканы, сондай-ақ тамақ дайындау, медицина, атпен жүру, геометрия, ағаш өңдеу, болжам жасау және егіншілік сияқты қызметтерді де қамтыды.

The arrival of Modernism in the late 19th century led to a radical break in the conception of the function of art, and then again in the late 20th century with the advent of postmodernism. Clement Greenberg's 1960 article "Modernist Painting" defines modern art as "the use of characteristic methods of a discipline to criticize the discipline itself". Greenberg originally applied this idea to the Abstract Expressionist movement and used it as a way to understand and justify flat (non illusionistic) abstract painting:
<blockquote>Realistic, naturalistic art had dissembled the medium, using art to conceal art; modernism used art to call attention to art. The limitations that constitute the medium of painting—the flat surface, the shape of the support, the properties of the pigment—were treated by the Old Masters as negative factors that could be acknowledged only implicitly or indirectly. Under Modernism these same limitations came to be regarded as positive factors, and were acknowledged openly. Pop artists like Andy Warhol became both noteworthy and influential through work including and possibly critiquing popular culture, as well as the art world. Artists of the 1980s, 1990s, and 2000s expanded this technique of self criticism beyond high art to all cultural image making, including fashion images, comics, billboards and pornography. Duchamp once proposed that art is any activity of any kind everything. However, the way that only certain activities are classified today as art is a social construction. There is evidence that there may be an element of truth to this. In The Invention of Art: A Cultural History, Larry Shiner examines the construction of the modern system of the arts, i. e. fine art. He finds evidence that the older system of the arts before our modern system (fine art) held art to be any skilled human activity; for example, Ancient Greek society did not possess the term art, but techne. Techne can be understood neither as art or craft, the reason being that the distinctions of art and craft are historical products that came later on in human history. Techne included painting, sculpting and music, but also cooking, medicine, horsemanship, geometry, carpentry, prophecy, and farming, etc.

Жаңа сын және "қасақана қателік"

Дюшанның ізімен 20 ғасырдың бірінші жартысында әдебиет және бейнелеу өнері сияқты әртүрлі өнер түрлері арасындағы эстетикалық теорияны қолдануға тырысқан жалпы эстетикалық теорияға елеулі ауыс орын алды. Бұл жаңа сын мектебінің пайда болуына және қасақана қателік туралы пікірталасқа әкелді. Мәселе – суретшінің шығарма жасаудағы эстетикалық ниеттері, оның нақты түріне қарамастан, оның соңғы өнімінің сынға салынуы мен бағалануымен байланысты болуы керек пе, әлде шығарманы суретшінің ниетіне тәуелсіз, өзінің қасиеттерімен бағалау керек пе деген сұраққа келді. 1946 жылы Уильям К. Уимсат және Монро Бердсли «Қасақана қателік» атты классикалық және даулы жаңа сын эссесін жариялады, онда олар әдеби шығарманы талдауда автордың ниетінің немесе «көзделген мағынасының» маңыздылығына қарсы күшті пікір білдірді. Уимсат пен Бердсли үшін беттегі сөздер ғана маңызды болды; мәтіннен тыс мағыналарды енгізу маңызсыз және ықтимал алаңдатушы деп есептелді. «Әсерлі қателік» атты тағы бір эссесінде, ол «Қасақана қателікке» серіктес эссе болды, Уимсат пен Бердсли мәтінді талдаудың дұрыс құралы ретінде әдеби шығармаға оқырманның жеке/эмоционалдық реакциясын да жоққа шығарды. Бұл қателікті кейін әдебиет теориясының оқырмандық жауап мектебінің теоретиктері жоққа шығарды. Қызығы, осы мектептің жетекші теоретиктерінің бірі Стэнли Фиш өзі жаңа сыншылармен оқыған. Фиш 1970 жылы «Оқырман әдебиетінде» атты эссесінде Уимсат пен Бердслиді сынға алды. Берис Гоут пен Пейсли Ливингстон «Өнерді жасау» эссесінде былай деп қорытындылады: «Структуралист және постструктуралист теоретиктері мен сыншылары жаңа сынның көптеген аспектілерін, әсіресе эстетикалық бағалауға және өнердің дербестігіне баса назар аударуын қатты сынға алды, бірақ олар суретшінің қызметі мен тәжірибесіне қатысты өмірбаяндық сынның шабуылын қайталады». Бұл авторлар былай деп мәлімдейді: «Формалисттер сияқты интенционалистерге қарсы тұратындар, өнер жасаудағы ниеттер өнерді дұрыс түсіндіру үшін маңызсыз немесе екінші дәрежелі деп санайды. Сондықтан, шығарманың жасалуына қатысты мәліметтер, мүмкін, қызықты болса да, шығарманың дұрыс түсіндірілуіне әсер етпейді». Гаут пен Ливингстон интенционалистерді формалисттерден ерекшелендіретінін былай түсіндіреді: «Интенционалистер формалисттерден айырмашылығы, жұмыстың дұрыс түсіндірілуін бекіту үшін ниеттерге сілтеме жасау қажет деп санайды». Олар Ричард Вуллхаймның «Сынның міндеті – шығармашылық процесті қайта құру, ал шығармашылық процесс өз кезегінде өнер туындысының өзінде тоқтамай, сонда аяқталуы керек» деген сөзін келтіреді. Өнер тарихы мен гуманитарлық ғылымдардағы тілдік бұрылыс пікірталасына шешуші әсер еткен тағы бір дәстүрдің еңбектері болды, атап айтқанда Фердинанд де Соссюрдің структурализмі және одан кейінгі постструктурализм қозғалысы. 1981 жылы суретші Марк Танси 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында өнер философиясындағы келіспеушілік атмосферасын сынға алу үшін «Тәбиғи көз» атты өнер туындысын жасады. Әсерлі теоретиктердің арасында Джудит Батлер, Люс Иригарей, Джулия Кристева, Мишель Фуко және Жак Деррида бар. Тілдің, әсіресе белгілі бір риторикалық троптардың өнер тарихы мен тарихи дискурстағы күшін Хейден Уайт зерттеді. Тілдің ойлаудың мөлдір құралы емес екендігі Иоганн Георг Хаманн мен Вильгельм фон Гумбольдт еңбектерінен бастау алған тіл философиясының мүлдем басқа түрімен баса айтылды. Эрнст Гомбрих және Нельсон Гудман «Өнер тілдері: Символдар теориясына көзқарас» кітабында 1960 және 1970 жылдары өнер туындысымен тұжырымдамалық кездесудің, қабылдау және визуалды кездесуге қарағанда басымдылық танытқанын айтты. Ол Нобель сыйлығын жеңіп алған психолог Роджер Сперридің зерттеулері негізінде сынға түсті, ол адамның визуалды кездесуі тек тілмен бейнеленген ұғымдармен шектелмейтінін (тілдік бұрылыс) және өнер туындысының психологиялық бейнелерінің басқа түрлері де қорғалуға және дәлелделуге болатындығын айтты. Сперридің пікірі 20 ғасырдың соңында Ник Зангвилл сияқты эстетикалық философтардың басқа да баламалардың арасында қалыпты эстетикалық формализмге оралуын қатты қорғауымен аяқталды.

Following Duchamp during the first half of the 20th century, a significant shift to general aesthetic theory took place which attempted to apply aesthetic theory between various forms of art, including the literary arts and the visual arts, to each other. This resulted in the rise of the New Criticism school and debate concerning the intentional fallacy. At issue was the question of whether the aesthetic intentions of the artist in creating the work of art, whatever its specific form, should be associated with the criticism and evaluation of the final product of the work of art, or, if the work of art should be evaluated on its own merits independent of the intentions of the artist. In 1946, William K. Wimsatt and Monroe Beardsley published a classic and controversial New Critical essay entitled "The Intentional Fallacy", in which they argued strongly against the relevance of an author's intention, or "intended meaning" in the analysis of a literary work. For Wimsatt and Beardsley, the words on the page were all that mattered; importation of meanings from outside the text was considered irrelevant, and potentially distracting. In another essay, "The Affective Fallacy", which served as a kind of sister essay to "The Intentional Fallacy" Wimsatt and Beardsley also discounted the reader's personal/emotional reaction to a literary work as a valid means of analyzing a text. This fallacy would later be repudiated by theorists from the reader response school of literary theory. Ironically, one of the leading theorists from this school, Stanley Fish, was himself trained by New Critics. Fish criticizes Wimsatt and Beardsley in his 1970 essay "Literature in the Reader". As summarized by Berys Gaut and Paisley Livingston in their essay "The Creation of Art": "Structuralist and post structuralists theorists and critics were sharply critical of many aspects of New Criticism, beginning with the emphasis on aesthetic appreciation and the so called autonomy of art, but they reiterated the attack on biographical criticisms' assumption that the artist's activities and experience were a privileged critical topic." These authors contend that: "Anti intentionalists, such as formalists, hold that the intentions involved in the making of art are irrelevant or peripheral to correctly interpreting art. So details of the act of creating a work, though possibly of interest in themselves, have no bearing on the correct interpretation of the work." Gaut and Livingston define the intentionalists as distinct from formalists stating that: "Intentionalists, unlike formalists, hold that reference to intentions is essential in fixing the correct interpretation of works." They quote Richard Wollheim as stating that, "The task of criticism is the reconstruction of the creative process, where the creative process must in turn be thought of as something not stopping short of, but terminating on, the work of art itself." Decisive for the linguistic turn debate in art history and the humanities were the works of yet another tradition, namely the structuralism of Ferdinand de Saussure and the ensuing movement of poststructuralism. In 1981, the artist Mark Tansey created a work of art titled The Innocent Eye as a criticism of the prevailing climate of disagreement in the philosophy of art during the closing decades of the 20th century. Influential theorists include Judith Butler, Luce Irigaray, Julia Kristeva, Michel Foucault and Jacques Derrida. The power of language, more specifically of certain rhetorical tropes, in art history and historical discourse was explored by Hayden White. The fact that language is not a transparent medium of thought had been stressed by a very different form of philosophy of language which originated in the works of Johann Georg Hamann and Wilhelm von Humboldt. Ernst Gombrich and Nelson Goodman in his book Languages of Art: An Approach to a Theory of Symbols came to hold that the conceptual encounter with the work of art predominated exclusively over the perceptual and visual encounter with the work of art during the 1960s and 1970s. He was challenged on the basis of research done by the Nobel prize winning psychologist Roger Sperry who maintained that the human visual encounter was not limited to concepts represented in language alone (the linguistic turn) and that other forms of psychological representations of the work of art were equally defensible and demonstrable. Sperry's view eventually prevailed by the end of the 20th century with aesthetic philosophers such as Nick Zangwill strongly defending a return to moderate aesthetic formalism among other alternatives.

Сыныптастыру бойынша даулар

Бір нәрсені өнер туындысы ретінде жіктеу немесе жіктеу туралы даулар өнер туралы жіктемелік даулар деп аталады. 20-ғасырдағы жіктемелік дауларға кубистік және импрессионисттік суреттер, Дюшанның «Фонтаны», кино, Дж. С. Г. Боггстың банкноттардың керемет имитациялары, концептуалды өнер және бейне ойындар кірді. Философ Дэвид Новиц өнердің анықтамасы туралы келіспеушіліктер көбінесе мәселенің түйіні емес деп дәлелдеді. Керісінше, "адамдардың әлеуметтік өміріне салған құштарлығы мен қызығушылықтары" "барлық өнер туралы жіктемелік даулардың бір бөлігі болып табылады". Новицтің пікірінше, жіктемелік даулар көбінесе теориядан гөрі, қоғамдық құндылықтар және қоғамның қайда ұмтылғаны туралы даулар болып табылады. Мысалы, Daily Mail Хирст пен Эминнің жұмысын сынға алып, "1000 жыл бойы өнер біздің ұлы өркениеттік күштеріміздің бірі болды. Бүгінде тұздалған қойлар мен кір судан жаралған төсектер бізді баршамызды қатыгездерге айналдыру қаупі бар" деген пікір білдірді. Олар өнер туралы анықтама немесе теорияны ұсынбай, Хирст пен Эминнің жұмысының құндылығына күмән келтірді. 1998 жылы Артур Данто "бір артефакттың өнер туындысы ретіндегі мәртебесі оның физикалық немесе сезімдік қасиеттерінен гөрі, мәдениеттің оған қатысты идеяларынан туындайды" деген ой экспериментін ұсынды. Мәдени интерпретация (кейбір өнер теориясы) осылайша объектінің өнер екендігін анықтайды. Антиөнер – бұл өнердің қалыптасқан параметрлері мен құндылықтарына қасақана қарсы тұратын өнерге берілген атау; ол табылған заттардан өнер жасаған кезде, lo-fi Mail Art қозғалысы және Young British Artists.

Сәулет өнері көбінесе көркем өнердің бірі ретінде қарастырылады; алайда, сәндік өнер немесе жарнама сияқты, ол қолданудың практикалық аспектілері маңызды болатын объектілерді құруды қамтиды, бұл әдетте суретте болмайды.

Құндылық бағасы

Жоғарыда айтылғандарға байланысты, өнер сөзі құндылықтарды бағалау үшін де қолданылады, мысалы, "бұл тағам – өнер туындысы" (ас әзірлеуші – суретші) немесе "алдау өнері" (алдаушының жоғары деңгейдегі шеберлігі мақталады) сияқты сөз тіркестерінде. Осы сөзді жоғары сапа мен құндылықты өлшеу ретінде қолдану, терминге субъективтілік сезімін сыйлайды. Құндылық туралы пікір қалыптастыру үшін сынға негіз қажет. Ең қарапайым деңгейде, объектінің сезімдерге тигізетін әсері, өнер саналып есептелу критерийлеріне сай келе ме, жоқ па, оны анықтаудың бір жолы – ол тартымды немесе жағымсыз болып қабылдануында. Қабылдау әрқашан тәжірибемен байланысты және қажетті түрде субъективті болғанымен, эстетикалық тұрғыдан қанағаттандырмайтын нәрсе өнер бола алмайды деп жалпыға түсініледі. Дегенмен, "жақсы" өнер көрермендердің көпшілігіне әрдайым немесе тіпті жиі эстетикалық тұрғыдан ұнай бермейді. Басқаша айтқанда, суретшінің басты мақсаты міндетті түрде эстетикалық ізденіс болуы керек емес. Сонымен қатар, өнерде көбінесе әлеуметтік, моральдық немесе ой қозғау үшін жасалған қорқынышты суреттер бейнеленеді. Мысалы, Франсиско Гойяның 1808 жылғы 3 мамырдағы испандықтардың атылуын бейнелейтін суреті, жалбарынып тұрған бірнеше азаматтарды атып тастаған отрядтың суретін көрсетеді. Бірақ, бір мезгілде, осы қорқынышты сурет Гойяның композиция мен орындаудағы шеберлігін көрсетеді және қоғамдық және саяси наразылықты тудырады. Осылайша, "өнер" дегенді қалай анықтау керектігі, және эстетикалық қанағаттандырудың қандай түрі қажет екендігі туралы пікірталас жалғасуда. Жаңа құндылықтарды қабылдау немесе эстетикалық тұрғыдан жоғары деп есептелетін түсініктерге қарсы шығу, эстетикалық тұрғыдан тартымды нәрсеге ұмтылудан толық бас тартумен бірге жүруі міндетті емес. Керісінше, эстетикалық талғам деп саналатын нәрсенің қайта қаралуы, эстетикалық сезімталдықты жаңаруға және өнер стандарттарын қайта бағалауға мүмкіндік береді. Сансыз мектептер сапаны анықтаудың өз жолдарын ұсынды, бірақ олардың барлығы кем дегенде бір нәрседе келіседі: олардың эстетикалық таңдаулары қабылданғанда, өнер туындысының құндылығы, оның таңдалған ортаның шектерін асып, суретшінің шеберлігінің сирек кездесетін деңгейімен немесе "замана рухы" деп аталатын нәрсенің дәл бейнесімен әмбебап резонанс тудыру қабілетімен анықталады. Өнер көбінесе адамның сезімдерін қоздыруға және онымен байланысуға бағытталған. Ол эстетикалық немесе моральдық сезімдерді оята алады және осы сезімдерді жеткізу құралы ретінде қарастырылуы мүмкін. Суретшілер бір нәрсені білдіреді, осы арқылы аудиторияның белгілі бір дәрежеде сезімдерін оятуға тырысады, бірақ олар мұны міндетті түрде саналы түрде жасауы керек емес. Өнерді адамның жағдайының зерттеуі деп қарастыруға болады, яғни, адам болу дегеніміз не. Осыған байланысты, Эмили Л. Спратт жасанды интеллекттің дамуы, әсіресе оның бейнелермен қолданылуы, қазіргі заманғы өнер тарихындағы эстетикалық теорияны қайта қарауды және адамның шығармашылық шектерін қайта бағалауды қажет етеді деп мәлімдеді.

Somewhat in relation to the above, the word art is also used to apply judgments of value, as in such expressions as "that meal was a work of art" (the cook is an artist), or "the art of deception" (the highly attained level of skill of the deceiver is praised). It is this use of the word as a measure of high quality and high value that gives the term its flavor of subjectivity. Making judgments of value requires a basis for criticism. At the simplest level, a way to determine whether the impact of the object on the senses meets the criteria to be considered art is whether it is perceived to be attractive or repulsive. Though perception is always colored by experience, and is necessarily subjective, it is commonly understood that what is not somehow aesthetically satisfying cannot be art. However, "good" art is not always or even regularly aesthetically appealing to a majority of viewers. In other words, an artist's prime motivation need not be the pursuit of the aesthetic. Also, art often depicts terrible images made for social, moral, or thought provoking reasons. For example, Francisco Goya's painting depicting the Spanish shootings of 3 May 1808 is a graphic depiction of a firing squad executing several pleading civilians. Yet at the same time, the horrific imagery demonstrates Goya's keen artistic ability in composition and execution and produces fitting social and political outrage. Thus, the debate continues as to what mode of aesthetic satisfaction, if any, is required to define 'art'. The assumption of new values or the rebellion against accepted notions of what is aesthetically superior need not occur concurrently with a complete abandonment of the pursuit of what is aesthetically appealing. Indeed, the reverse is often true, that the revision of what is popularly conceived of as being aesthetically appealing allows for a re invigoration of aesthetic sensibility, and a new appreciation for the standards of art itself. Countless schools have proposed their own ways to define quality, yet they all seem to agree in at least one point: once their aesthetic choices are accepted, the value of the work of art is determined by its capacity to transcend the limits of its chosen medium to strike some universal chord by the rarity of the skill of the artist or in its accurate reflection in what is termed the zeitgeist. Art is often intended to appeal to and connect with human emotion. It can arouse aesthetic or moral feelings, and can be understood as a way of communicating these feelings. Artists express something so that their audience is aroused to some extent, but they do not have to do so consciously. Art may be considered an exploration of the human condition; that is, what it is to be human. By extension, it has been argued by Emily L. Spratt that the development of artificial intelligence, especially in regard to its uses with images, necessitates a re evaluation of aesthetic theory in art history today and a reconsideration of the limits of human creativity.

Өнер және құқық

Негізгі құқықтық мәселе – өнердің жалғандамалары, плагиат, көшірмелер және басқа өнер туындыларына күшті негізделген туындылар. Көркемөнер саласында зияткерлік меншік құқығы маңызды рөл атқарады. Авторлық құқық қорғау суретшілерге олардың түпнұсқа туындылары үшін беріледі, оларға өз туындыларын көбейту, тарату және көрсету үшін эксклюзивті құқықтар беріледі. Бұл қорғау суретшілерге өздерінің туындыларын пайдалануды басқаруға және рұқсатсыз көшіруге немесе құқық бұзушылыққа қарсы қорғануға мүмкіндік береді. Өнер туындыларын сату немесе елден экспорттау заңмен реттелуі мүмкін. Халықаралық деңгейде де өнер туындыларын қорғауға бағытталған кең ауқымды жұмыстар жүргізілуде. БҰҰ, ЮНЕСКО және Blue Shield International ұлттық деңгейде тиімді қорғауды қамтамасыз етуге және қарулы қақтығыстар немесе апаттар кезінде тікелей араласуға тырысады. Бұл әсіресе мұражайларға, мұрағаттарға, өнер жинақтарына және қазба алаптарына әсер етуі мүмкін. Бұл сондай-ақ елдің экономикалық негізін қамтамасыз етуге көмектесуі керек, әсіресе өнер туындылары көбінесе туристік маңызы бар болғандықтан. Blue Shield International ұйымының негісқалаған президенті Карл фон Габсбург 2019 жылдың сәуір айында Ливандағы миссиясы барысында мәдени мүліктің жойылғандығы мен адамдардың қоныс аудару себептері арасындағы қосымша байланысты былай түсіндірді: «Мәдени құндылықтар белгілі бір жерде өмір сүретін адамдардың өзіндік ерекшелігінің бір бөлігі болып табылады. Егер сіз олардың мәдениетін жойсаңыз, сіз олардың өзіндік ерекшелігін де жоясыз. Көптеген адамдар өз тамырынан жұлынып, көбінесе болашаққа үмітсіздікке ұшырап, нәтижесінде өз Отанынан қашады». Мәдени сәйкестіктің әртүрлілігін сақтау мақсатында ЮНЕСКО материалдық емес мәдени мұраны сақтау жөніндегі конвенция арқылы «жанды адам қазынасын» қорғайды.