Кіріспе

Фрэнсис Стэнли "Габби" Габрески (шын аты Франциск Станислав Габришевский; 28 қаңтар 1919 - 31 қаңтар 2002) – АҚШ Әуе күштерінің карьералық ұшқышы, 26 жыл әскери қызметтен кейін полковник шенімен зейнетке шыққан. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы АҚШ және АҚШ Әскери-әуе күштерінің ең үздік истребитель ұшқышы болды, сондай-ақ Корея соғысында әуе күштерінің реактивтік истребитель ұшқышы болды. Әуе шайқасында 34½ ұшақты жойғаны және екі соғыста "эйс" атанған АҚШ-тың бар болғаны жеті ұшқышының бірі ретінде танымал болғанымен, Габрески сонымен қатар Әуе күштерінің ең табысты басшыларының бірі болды. Ол екі истребитель эскадрильясына басшылық еткенімен қатар, топ немесе қанат деңгейінде алты басшылық қызметте болды, оның ішінде Кореядағы бір ұрысқа қатысты, барлығы 11 жылдан астам басшылық тәжірибесіне және жалпы 15 жыл операциялық истребитель қызметіне ие болды. Әуе күштеріндегі қызметінен кейін Габрески Нью-Йорк штатына тиесілі Лонг-Айленд темір жолына жетекшілік етті және оның қызметін жақсартуға және қаржылық жағдайын тұрақтандыруға тырысты. Екі жарым жылдан кейін ол қысыммен жұмысынан кетіп, толық зейнеткерлікке шықты.

АҚШ Әскери әуе күштері

Нотр-Дамдағы екінші курсының басында Габрески АҚШ Әуе күштеріне қатысып, авиация курсанты болып ерікті түрде тіркелді. Питтсбургте АҚШ армиясына қабылдағаннан кейін, ол Иллинойс штатының Шығыс Сент-Луис қаласының жанындағы Паркс Әуе колледжінде Stearman PT 17 ұшағында алғашқы ұшу дайындығынан өтті. Габрескинің дайындығы орташа деңгейде болғандықтан, оқуын жалғастыру үшін бастапқы кезеңде қосымша тексеруден өтуге мәжбүр болды. Ол Гунтер Әуе күштері базасында (Алабама штаты) Vultee BT 13 ұшағында негізгі ұшу дайындығынан өтті, ал Максвелл полигонында (Алабама штаты) North American AT 6 Texan ұшағында оқуын аяқтады. Габрески 1941 жылдың наурыз айында Әуе күштерінде екінші лейтенант шеніне ие болды, содан кейін алғашқы қызметіне Гавайиге кемемен аттанды. Гавайидегі Уилер Әуе күштері базасында 15-ші іс-қимыл тобының 45-ші іс-қимыл эскадрильясында күрес ұшқышы болып тағайындалған 2-ші лейтенант Габрески Curtiss P 36 Hawk және жаңа Curtiss P 40 Warhawk ұшақтарында оқыды. Ол Гавайиде болашақ әйелі Кэтрин "Кей" Кокранмен танысып, Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін көп ұзамай оған үйленуге ұсыныс жасады. Шабуыл кезінде Габрески эскадрильясының бірнеше мүшесімен бірге шабуылдаушыларды ұстауға тырысып, P 36 истребительдерін ұшырды, бірақ жапондықтар кері шегінді. 1942 жылдың көктемі мен жазында Габрески 45-ші эскадрильяда (мамыр айында 45-ші истребитель эскадрильясы болып қайта аталды) жаңа үлгідегі P 40 және Bell P 39 Airacobra ұшақтарында дайындықтан өтті. Ол Ұлыбритания шайқасы және оған қатысқан поляк Әуе күштері эскадрильялары, әсіресе, аңызға айналған 303-ші поляк истребитель эскадрильясы туралы хабарларды жақыннан қадағалады. АҚШ-та жеткілікті тәжірибелі ұшқыштар жоқ екеніне алаңдады. Осыдан оған бір идея келді: поляк эскадрильялары RAF-та өте қабілетті екенін көрсеткендіктен және өзінің поляк тегі болғандықтан, сонымен қатар поляк тілінде сөйлейтіндіктен, ол поляк эскадрильяларымен байланыс офицері ретінде қызмет етуді ұсынды, олардың тәжірибесінен үйрену үшін. Ұсыныс мақұлданды, ол 1942 жылдың қыркүйегінде Гавайиден Вашингтонға (Колумбия округі) аттанды, онда капитан шеніне көтерілді.

RAF қызметі

Қазан айында Габрески Англиядағы Сегізінші әуе күштерінің VIII истребитель командасына келді, ол кезде бұл жаңадан құрылған штаб-пәтер болатын. Ұзақ уақыт бойы әрекетсіздіктен кейін ол 303-эскадрильямен қызмет етуге тырысты, бірақ бұл бөлім демалысқа жіберілген еді. Оның орнына, 1943 жылдың қаңтарында ол RAF Northolt-тегі No. 315 (Денблин) эскадрильясына бағытталды. Габрески жаңа Supermarine Spitfire Mark IX ұшағымен Ла-Манш каналы үстінде патрульдік ұшулар жасады. Ол алғаш рет Люфтваффе қарсылығына 3 ақпанда, Фокке-Вульф Fw 190 ұшақтарының тобы оның эскадрильясына шабуыл жасағанда тап болды. "Жауды түсіруге" тым құмарланған Габрески, тапсырма кезінде сабырлы болу керектігін түсінді, бұл сабақ соғыс кезінде оған өте пайдалы болды. Кейін ол поляк ұшқыштары және олар оған үйреткендер туралы зор құрметпен айтты. Барлығында Габрески поляктармен 20 рет ұшқан, бір рет жауынгерлік қақтығысқа қатысқан.

56-шы ұрыс тобы

1943 жылдың 27 ақпанында Габрески 56-шы истребительдер тобының құрамына кірді, «Республика P-47 Thunderbolt» ұшағын ұшырып, 61-ші истребительдер эскадрильясына тағайындалды және тез арада ұшу жетекшісі болды. Көптеген әріптес ұшқыштар оған бірден керісінше қарайды, ал оның пікір білдіруге және ашық сөйлеуге бейімділігі жағдайды жеңілдетуге көмектеспеді. Мамыр айында топ RAF Halesworth-ке көшіп, ұрысқа кіргеннен кейін көп ұзамай Габрески майор болып тағайындалды. 9 маусымда ол 61-ші истребительдер эскадрильясының басшылығын қабылдады, оның бұрынғы басшысы топ командирінің орынбасары болып тағайындалды. Бұл да оған деген наразылықты тудырды, өйткені ол екі жоғары дәрежелі ұшқышты басып өтті. Бұл жағдай осы екі адамның 26 маусымда ұрыста қаза табуымен одан әрі ушықты және ол өзінің алғашқы жеңісін тіркегенге дейін басылмады: 1943 жылдың 24 тамызында Франциядағы Дрё жанындағы Fw 190. Оның алғашқы жеңісі жауынгерлік карьерасы бойы оны қуалайтын сынға алып келді, өйткені оның қанаттас ұшқыштары оның шабуылы тым асығыс болғандықтан оларға да қатысуға мүмкіндік бермегеніне шағымданды. 1943 жылдың 26 қарашасында 56-шы истребительдер тобы Германияның Бремен қаласын бомбалаған «Боинг B-17 Flying Fortress» бомбалаушыларының кері шегінуін қамтамасыз етуге тағайындалды. «P-47» ұшақтары Ольденбургке жақын жерде бомбалаушылардың қарқынды шабуылға ұшырағанын көрді және шайқасқа кірді. Габрески өзінің төртінші және бесінші жеңісін тіркеп, «аса» атанды, бірақ 11 желтоқсанда өлімге қауіпті жағдайға түсті, 20 мм (.79 дюйм) зеңбірек снаряды оның қозғалтқышына жарылмай кіріп, турбокомпрессорын жойды. Жанар май мен оқ-дәрісі азайған Габрески «Bf 109»-дан асып өтті, оның «P-47» ұшағына от атып, қозғалтқышын тоқтатты. Алайда Габрески турбокомпрессордың қажеті жоқ төменгі биіктікте ұшақ қайта іске қосылғанға дейін ұшақта болды. 1944 жылдың ақпанында Габрески 56-шы топқа екі поляк ұшқышын әкелді, олар 1943 жылы RAF-та қызмет еткенде онымен бірге ұшқан, соның ішінде болашақ USAAF «аса» эскадрилья басшысы Болеслав «Майк» Гладич. Габрескитің қолдауымен және көптеген тәжірибелі ұшқыштардың мерзімі аяқталуына байланысты туындаған тапшылықты жеңілдету үшін 61-ші эскадрилья сәуір айында «Поляк ұшуы» ретінде тағы бес поляк әуе күштері ұшқышын қабылдады. Габрескитің жеңістерінің жалпы саны 1943-1944 жылдардың қысында үнемі өсті. 27 наурызға қарай оның 18 жеңісі болды және алты бірнеше жеңіс миссиясы болды, бұл VIII истребительдер командасында қалыптасқан «аса жарысында» үшінші орынға шығарды. Келесі екі айда ол тағы бір ұшақты түсірді, бұл уақытта оның алдындағы екі ұшқыш (майорлар Роберт С. Джонсон және Уолкер М. Махурин, сондай-ақ 56-шы истребительдер тобынан) үйге жіберілді. 1944 жылдың сәуір айында 56-шы истребительдер тобы RAF Бокстедке көшірілді және Габрески подполковник болып тағайындалды. 61-ші эскадрильяның командирі VIII истребительдер командасының штабына ауысқан кезде ол басшылықты қайтадан қабылдады. 22 мамырда Габрески Германияның солтүстік-батысындағы әуежайда үш Fw 190 ұшағын атып түсірді. Ол 27 маусымда Джонсонмен теңесіп, Еуропа операциялар театрындағы жетекші «аса» атанды (осы процесте Эдди Риккенбеккердің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рекордын басып өтті), ал 1944 жылдың 5 шілдесінде ETO-дағы Американың жетекші «аса» атанды, оның 28 жеңісі Тихоокеан театрындағы ең үздік американдық «аса» Ричард Бонның расталған жеңістерінің санымен сәйкес келді. Бұл көрсеткішті Люфтваффеге қарсы күрескен АҚШ ұшқыштары ешқашан да аша алмады.

Соғыс тұтқыны

1944 жылдың 20 шілдесінде Габрески Сегізінші әуе күштерінің ұшқыштары үшін 300 сағаттық ұрыс уақытына жетті және оны демалысқа және қайта тағайындалуға АҚШ-қа қайтару үшін ұшақ күтіп тұрды. Ол Кей Кокранға үйлену жоспарларын жалғастыруды айтқан еді, ал оның туған қаласы Пенсильвания штатының Оил-Сити қаласы оның қайтуын күтіп, үйлену тойына сыйлық ретінде 2000 доллар жинаған. Бірақ Габрески сол күні таңертең Германияның Расселхайм қаласына бомбалаушы ұшақтарды сүйемелдеу миссиясы жоспарланғанын білді және көлікке отырудың орнына "бір рет қана ұшып кеткім келеді" деп өтінді. Миссиядан оралғанда Габрески Германияның Нидермендиг қаласындағы әуежайда тұрған Heinkel He 111 ұшақтарын көрді және шабуыл жасау үшін ұшағын төмен түсірді. Ол алғашқы шабуылынан қанағаттанбады, сондықтан екінші рет қайта ұшты. Оның іздеуші трассеры тоқтаған бомбалаушының үстінен өтіп кеткенде, ол Thunderbolt ұшағының мұрын бөлігін түзету үшін төмен түсірді, сонда винті ұшу-қону жолағының жиегіне тиіп, қырларын бүктірді. Бұл зақыланғаннан қозғалтқышы күшті дірілдеді және ол жерге қонуға мәжбүр болды. Габрески дереу жақын жердегі орманға қашып, бес күн бойы тұтқындалудан жасырынып жүрді. Тұтқындалғаннан кейін оны Obergefreiter Ханс Шарф сұраққа тартып алды. Соңында ол Сталаг Люфт I лагеріне жіберілді. Габрески 166 ұрысқа қатысты және USAAF ресми түрде оған әуе шайқасында 28 және жерде 3 ұшақты жойғанын есептеді. 56-шы FG құрамында болған кезінде оған бес P-47 ұшағы берілді, олардың ешқайсысына ат қоймады, бірақ барлығының фюзеляжында HV: A идентификациялық кодтары болды.

АҚШ Әуе күштері мансабы

Габрески отанына оралғаннан кейін АҚШ-қа қайтып келді және 1945 жылдың 11 маусымында Кей Кокранға үйленді. 90 күндік емделу демалысынан кейін, ол Огайо штатындағы Райт-Филдтегі Ұрысшы Ұшақтарды Сынау бөлімінің бастығы болды және сол жердегі Инженерлік Ұшу Сынақ мектебінде сынаушы ұшқыш курсын аяқтады. 1946 жылдың сәуір айында ол әскерден шығып, бір жыл Дуглас ұшақтар зауытында жұмыс істеді, содан кейін 1947 жылдың сәуір айында қайтадан әскерге шақырылып, Оңтүстік Каролина штатындағы Шоу әуе базасында 55-ші Ұрысшы эскадрильясының, 20-шы Ұрысшы тобының командирі болды. 55-ші эскадрильяға қолбасшылық етуі қысқа ғана болды. 1947 жылдың қыркүйегінде Әскери-әуе күштері оны Колумбия университетіне орыс тілін оқып, бітіру үшін жіберді. 1949 жылдың маусымында ол Саяси ғылымдар бакалаврі дәрежесін алды. Ол дереу ұшуға оралып, бұрынғы бөлімшесінің – 56-шы Ұрысшы тобының командирі болды, қазір Мичиган штатындағы Селфридж әуе базасында F-80 Shooting Star ұшақтарымен ұшады. 56-шы топқа қолбасшылық еткен кезде Габрески бөлімді Солтүстік Американың F-86 Sabre ұшақтарына ауыстыруды қадағалады және 1950 жылдың 11 наурызында полковник шеніне көтерілді.

Лонг Айленд темір жолы

Әуе күшінен зейнетке шыққаннан кейін Габрески 1978 жылдың тамызына дейін Grumman Aerospace компаниясында жұмыс істеді. Нью-Йорк губернаторы Хью Кэри оны қаржылық қиындыққа тап болған және штатқа тиесілі Long Island Rail Road компаниясының президенті болып қызмет етуге шақырды, мақсаты – жолаушылар тасымалын жақсарту болатын. Кэриге Демократиялық губернаторлық сайлаудың алғашқы кезеңінде өзінің вице-губернаторы Марианна Крупсак қарсылық көрсетті, және Габрескиді оның сайлау кампаниясын күшейту үшін, Габрескидің поляк тегі мен Лонг-Айлендпен байланысы ескеріліп тағайындады. Габрески Метрополитен көлік басқармасының кеңесімен 18 ай бойы күрескеннен кейін, 1981 жылдың 26 ақпанында қызметінен кетті. Ол атқарушы директор лауазымын құрудың және тағайындалған адамның, оның қызметті жақсарту, жабдықты жаңарту және басқару құрамын өзгерту әрекеттеріне кедергі келтіргенін айыптады. Алайда, 1980 жылдың жазындағы қатал ыстық толқын, жолаушылар пойыздарының кондиционерлік жүйесін толыққанды жұмыс істеуге мүмкіндік бермей, оның отставкаға келуіне түрткіс болды. Оның келіні Терри Л. Габрески 2005 жылдың тамызында генерал-лейтенант рөліне көтерілді, ол 2010 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін АҚШ Әуе күштеріндегі ең жоғары дәрежелі әйел болды. 1993 жылдың 6 тамызында Ошкош әуе шоуынан оралғанда оның әйелі автокөлік апатынан қаза тапты. Ол Дикс-Хиллстегі үйінен 25 шақырым қашықтықтағы Кальвертон ұлттық зиратына жерленді. Габрески 2002 жылдың 31 қаңтарында Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Хантингтон ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды және Кальвертон ұлттық зиратына жерленді. Габрескидің 6 ақпандағы қоштасу рәсімі толық әскери салтанатпен өтті, Солтүстік Каролина штатындағы Сеймур Джонсон әуе күштері базасынан келген 4-ші истребитель эскадрильясының F 15E Strike Eagles ұшақтары жоғалған жауынгерлер құрамымен ұшып өтті.

Мұра

1969 жылы Суффолк округінің әуежайы болып қайта аталған, Нью-Йорк штатының Уэстхэмптон-Бич қаласындағы Суффолк округінің әуе күштері базасы 1991 жылы Фрэнсис С. Габрески әуежайы деп аталды. Әуежайда орналасқан Нью-Йорк әуе ұлттық гвардиясының базасы да Фрэнсис С. Габрески әуе ұлттық гвардиясының базасы деп аталды. 1978 жылы ол Ұлттық авиация даңқы залына енгізілді. Оның құрметіне Оңтүстік Каролина штатындағы Шоу әуе базасындағы Габрески көшесі аталды. Нью-Йорк штатының Беллпорт қаласында орналасқан Азаматтық әуе патрулінің полковник Фрэнсис С. Габрески эскадрильясы оның құрметіне аталған.