Кіріспе

Хальберт Харрингтон Уорнер (1842–1923) – патенттелген дәрі-дәрмек сату арқылы қор жеткізген, Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы.

Өмірбаян

Ол Сиракуз, Нью-Йорк қаласына жақын, Уорнерс деген шағын елді мекенде дүниеге келген. Уорнерс 1807 жылы Массачусетс штатының Стокбридж қаласынан көшіп келген Уорнердің әкесі Сеттің құрметіне аталған. 1865 жылы Уорнер Мичиганға пештер мен аппараттар сату бизнесін ашу үшін көшті. 1870 жылы Уорнер Рочестерге көшіп келіп, оны миллионер ететін алғашқы бизнесін бастады – өртке және ұрыларға қарсы сейфтерді сатумен айналысты. Пенсильванияның батысында мұнайдың табылуынан кейін сейфтерге деген сұраныс күрт өсті; он жылдықтың соңына қарай Уорнер мен оның сату агенттері шамамен 10 миллион долларлық (қазіргі шарттармен) 60 000 сейф сатқан деп есептеледі.

Неке және балалар

Уорнер екі рет үйленген. Ол 1864 жылы Нью-Йорк штатының Скенителес қаласынан Марта Л. Киниге үйленді. Марта 1871 жылы күрт қайтыс болды және Скенителес қаласындағы Лейквью зиратына жерленді. 1872 жылы Уорнер қайтадан үйленді, бұл жолы Мичиганнан Эмили Олив Стоддардқа үйленді. Екінші некесінің мәліметтері бұлыңғыр болғанымен, Уорнер мен Стоддард 1893 жылы ажырасқан сияқты көрінеді. Олардың Мод есімді бір қызы болған болуы мүмкін, бірақ оның туралы ақпарат аз. Кейін Уорнер Мексикадан Кристина де Мартинеспен бірге өмір сүрді. Уорнер мен Мартинес ешқашан ресми түрде үйленбеген (және Уорнер мен Стоддард ешқашан ажыраспағанға ұқсайды), бірақ Мартинес Уорнердің тегін қабылдап, Уорнер Миннеаполиске көшкеннен кейін олар бірге тұрды.

Қауіпсіз ем

Уорнердің алғашқы альманахтарында баяндалған тарихқа сүйене отырып, Уорнер сейф бизнесінен жинаған байлығының бір бөлігін Рочестер қаласындағы доктор Чарльз Крейгтен патенттелген дәрі-дәрмектің формуласын сатып алуға жұмсады. Уорнерде Брайт сырқаты – бүйрек ауруы пайда болды. Өлімге жақын болған кезде, Уорнер Крейг сатқан шөптік қоспаны қолданды және денсаулығы қалпына келді. Крейгтің түпнұсқалық бүйрек еміне деген құрметінен, Уорнер формула мен өнімге құқықтарды сатып алып, 1879 жылы Уорнердің қауіпсіз бүйрек және бауыр емін ұсынды. Уорнердің алғашқы жариялымдарында Крейгтің емі жаңалық ретінде мақталғанымен, Крейг туралы сілтемелер Уорнердің жарнамасынан жылдам жоғалып кетті, және ақырында екеуі сотқа тартысты, себебі Крейг патенттік дәрі бизнесіне қайта кіріп, Уорнерге сатқан емге өте ұқсас жаңа емді ұсынуға тырысты. Бүйрек және бауыр емінен басқа, Уорнер сондай-ақ қауіпсіз нервинді, қауіпсіз диабет емін, қауіпсіз тоникті, қауіпсіз тоникті ащыларды, қауіпсіз ащыларды, қауіпсіз ревматизм емін, қауіпсіз таблеткаларды, ал кейін Типпекано ащыларын енгізді. Уорнердің патенттік дәрілік өнімдері, қауіпсіз таблеткалар мен Типпеканодан басқа, алдыңғы жағында бедерлі сейф бейнеленген ерекше бөтелкелерде шықты. Бұл оның бұрынғы бизнесіне сілтеме жасап, өнімдерінің қауіпсіз екенін тұтынушыларға ұғындырды. 1884 жылдың қаңтар айында Уорнер Сент-Пол көшесіндегі сәнді көп қабатты ғимаратта жаңа Рочестер штаб-пәтерін ашты. H. H. Warner Building оның дәрі-дәрмек өндірісінің орталығына айналды және күніне шамамен Safe Cure шығарды. Бұл сонымен қатар оның жарнамалық бөлімінің бас кеңсесі болды, ол жергілікті дәріханалар мен дүкендерге оның дәрілерімен бірге таратылатын көптеген альманахтар мен жарнамалық парақтарды шығарды. Warner Building әлі күнге дейін сақталып тұр және онда түрлі бизнес орналасқан. Оның граниттен жасалған қасбетінде әлі де "W" әрпінің бедері бар.

Ағаштан жасалған үйдегі емдік құралдар

1887 жылы Уорнер жаңа өнім желісін ұсынды, оны ол Log Cabin Remedies деп атады. Оның Safe Cures-тен айырмашылығы, бұл өнімдер әрбір емнің атауы қабаттаған үш қиғаш жағы бар, зәулім түсті бөтелкелерде шықты. Бөтелкелер қызыл, ақ, көк және сары түсті қораптарда болды, оларда терезенің ішіндегі ағаш үйдің суреті бейнеленген. Log Cabin Remedies Safe Cure желісін алмастырмады, ол оны толықтырды. Уорнер елдің батысқа қарай қарқынды кеңеюге бет бұрғанын және оның жарнамалық стратегиясы америкалықтардың өзін-өзімен қамтамасыз етуге деген құштарлығына сәйкес келетінін түсінді. Шындығында, Уорнердің маркетингтік саясатының бастапқы қадамы оның клиенттерінің "өзін-өзі емдеу" қалауына үндеумен сипатталады.

Warner-дің шетелдегі кеңселері

АҚШ-та Safe Cure өнімдерін сатудағы табысына сүйене отырып, Уорнер операцияларын халықаралық деңгейде кеңейтуге шешім қабылдады. 1883 жылы ол Торонтода (Онтарио, Канада) және Лондонда (Англия) кеңселер ашты. Торонтодағы бөтелкелер «3 қала» деп аталды, себебі олар сол кездегі барлық кеңселерінің аттарын көрсететін: Рочестер, Лондон және Торонто. 1887 жылы ол Мельбурн қаласында (Австралия) және Франкфурт қаласында (Германия) кеңселер ашты. 1888 жылы ол Венгриядағы Пресбургке кеңейді; алайда бұл кеңсе екі жыл ғана жұмыс істеді. 1891 жылы ол Дунединде (Жаңа Зеландия) кеңсе ашты; сол кеңседегі бөтелкелер Рочестер, Торонто, Лондон және Мельбурн есімдерін алып «4 қала» деп аталды. Дунедин кеңсесі, көбінесе зертхана ғана болды, ал Мельбурн мен Дунедин кеңселерiнен шыққан бөтелкелер, сол кездегi шыны өндiрiсiнiң дамымағандығына байланысты, Рочестерде немесе Лондонда өндiрiлiп, оңтүстік жарты шарға жiберiлген болуы мүмкiн. Уорнердiң жарнамаларында Швейцарияның Кройслинген, Брюссель және Париж қалаларында кеңселер бар екендігі де айтылған. Алайда, осы қалалардың аты жазылған бөтелкелерге ешқашан кездеспеген, және тек бір ғана француз тілінде жазылған бөтелке белгілі. Уорнердiң кеңселерi 20 ғасырдың басына дейін жұмыс iстедi, ал Рочестер кеңсесі шамамен 1944 жылы жабылды.

Адамгершілік пен сәтсіздік

Өзінің патенттік медицинадағы екінші бизнесімен миллиондаған ақша тапқан Уорнер түрлі қайырымдалық жобаларға кірісті, ең бастысы – Рочестердегі Уорнер обсерваториясын қаржыландыруы. Патенттік медицина бизнесін ашудан бұрын Уорнер Рочестерден Колорадоға кетпекші болған астроном доктор Льюис Свифтпен танысты, бірақ Уорнер оны жаңа обсерваторияны басқаруға көндірді. Обсерватория 1883 жылы сол кездегі өте үлкен сома – 100 000 долларға (қазіргі шақта $) салынып аяқталды. Ол заманауи телескоппен жабдықталған және әлемдегі ең жақсы жабдықталған жеке обсерватория деп жарияланды. Уорнер обсерваторияны өзінің маркетингтік арнасы ретінде пайдаланды. Оның сол кездегі альманахтарында мақалалар мен обсерваторияның суреттері жарияланды. Свифт обсерваторияны тиімді пайдаланып, алты жаңа комета мен 900 тұмандықты ашты деген хабар бар. Бір кезде Уорнер әрбір жаңа ашылған комета үшін 200 доллар сыйлық ұсынды. Бұл ұсыныс жас астроном Эдвард Эмерсон Барнардқа үлкен көмек болды, ол сегіз сыйлыққа ие болып, алған ақшасын Нешвиллде (Теннесси штаты) жаңа салынған үйге орналасу үшін пайдаланды. Астроном Свифт және оның телескопы 1894 жылы Рочестерден кетіп қалды. Обсерватория 1931 жылдың желтоқсан айында бұзылды. Уорнер өзіне Рочестердегі Ист-авенюде сәнді үй салдыруға да ақша жұмсады. Бірақ ол үй уақыт өте келе пайдасыз болып, кейіннен бұзылды. Уорнердің патенттік медицина империясы 1880-ші жылдардың соңында өркендеп, содан кейін бірте-бірте құлдырауға бет бұрды. Сәттілікке кенеліп, Уорнер кен өндіруге үлкен инвестициялар жасады, бірақ барлығы сәтсіз аяқталды. Ол капитал жинау үшін компанияны акциялық қоғамға айналдырды, бұл кейбір кіріс әкелді. 1889 жылы ол компанияны ағылшын инвестициялық тобына сатты, олар оны H. H. Warner & Co., Ltd. деп тіркеді. Уорнер ағылшын акцияларының 80 пайызын сатып алып, компанияның басқарушы директоры болды. Дегенмен, Уорнердің тәуекелді инвестициялары мен бизнеске деген қызығушылығының азаюы салдарынан жағдай нашарлады. 1893 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде Уорнер акция сату арқылы қосымша капитал жинауға мүмкіндік таппады, бұл оны банкротқа итерді. Компанияның американдық бөлімшесі Рочестер инвесторларының тобына сатылды, олар оны Warner's Safe Remedies Company деп атап, жұмысын жалғастырды.

Қауіпсіз емделгеннен кейінгі өмір

Рочестерде сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, Уорнер біраз уақыт Нью-Йорк қаласында тұрды, содан кейін Филадельфияға көшіп, онда жаңа патенттік дәрі бизнесін ашуға тырысқан болуы мүмкін, бірақ бұл әлі расталмаған. Соңында ол Миннеаполиске қоныстанды, онда заңды әйелі Кристина де Мартинестің көмегімен "Нюра өндіріс компаниясын" (Neura Remedy Co.) жарнамалады. Ол сонымен қатар, пошта арқылы сатылатын тауарларды шығаратын "Warner Renowned Remedies Company" компаниясын басқарды. Уорнер 1923 жылдың қаңтарында қайтыс болды және Нью-Йорк штатының Скенателс қаласындағы Лейквью зиратында бірінші әйелі Мартаның қасында жерленді. Оның ең маңызды жетістігі – әлемнің түкпір-түкпіріне сатылған дәрі-дәрмектерді және олар сақталған бөтелкелерді өндірген патенттік медицина империясы. Бұл бөтелкелер коллекционерлер арасында қымбатқа бағаланады.