Йохан Лейден: Мюнстердің діни көшбасшысы және «Жаңа Иерусалим» королі
John of Leiden
Жан Лейденский (1509-1536) – голланд ағымының басшысы, Мюнстер қаласында діни тәртіп орнатқан, «Жаңа Иерусалим» патшасы деп жариялаған тұлға. Тарих, дін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голланд анабаптисі (1509–1536)
Dutch Anabaptist leader (1509–1536)
Иоанн Лейденский (туған Johan Beukelszoon; 2 ақпан 1509 – 22 қаңтар 1536) – голланд анабаптисінің жетекшісі. 1533 жылы ол Мюнстер князьдік епископтығының астанасы Мюнстерге көшіп, онда ықпалды пайғамбарға айналып, қаланы мыңжылдық анабаптистік теократияға айналдырды және 1534 жылдың қыркүйегінде өзін Жаңа Иерусалимнің патшасы деп жариялады. Көтеріліс 1535 жылдың маусым айында князь Франц фон Вальдек қаланы қоршап алып, Иоаннды тұтқындағаннан кейін басылды. Иоанн 1536 жылдың 22 қаңтарында қаланың орталық базар алаңында Бернхард Книппердоллинг пен Бернхард Крехтингпен бірге азаптау арқылы өлтірілді.
John of Leiden (born Johan Beukelszoon; 2 February 1509 – 22 January 1536) was a Dutch Anabaptist leader. In 1533 he moved to Münster, capital of the Prince Bishopric of Münster, where he became an influential prophet, turned the city into a millenarian Anabaptist theocracy, and proclaimed himself King of New Jerusalem in September 1534. The insurrection was suppressed in June 1535 after Prince Bishop Franz von Waldeck besieged the city and captured John. John was tortured to death in the city's central marketplace on 22 January 1536, along with Bernhard Knipperdolling and Bernhard Krechting.
Өмір
Джон голландиялық мэрдің заңсыз ұлы, кәсібі бойынша тігіншінің шәкірті болған. Ол Нидерландтың Оңтүстік Голландия провинциясындағы Ниукоуп муниципалитетіне қарасты Зевенховен ауылында дүниеге келді. Кедейлікте өскен жас Джон өзінің ізбасарлары арасында кең құрметке ие болған харизматикалық көшбасшыға айналды. Джон бастапқыда құпия түрде анабаптист болды, бірақ кейіннен Германияның Мюнстер қаласын басып алуға ұмтылған сектаның танымал пайғамбары болды. Өзінің айтуынша, ол 1533 жылы Мюнстерге көшіп келген, себебі сол жерде шабыттанған уағызшылар бар екенін естіген. Ол оны шомылдыру рәсімінен өткізген Ян Маттисті шақыртты. Маттис келгеннен кейін, ол пайғамбар ретінде танылып, қаланың басты басшысы болды. Маттис келгеннен кейін көп ұзамай қаладағы барлық католиктерді қуды да, Ізгі хабарларға негізделген қауымдық құрылым құрды. Ол ақшаны қолдануды тыйымдап, мүлікті иеленуге шектеу қойды. Анабаптистер билікті басып алғаннан кейін Мюнстер қаласын қоршауға алған католиктердің қолдауымен келген армия, Мюнстер, Оснабрюк және Минденнің князь-епископы Франц фон Вальдек басшылығында. Маттис 1534 жылы шынжырлы Пасха күні қоршауға шабуыл жасады, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. 1535 жылы маусымда Жаңа Иерусалим құлағанға дейін Лейдендік Джон өзін «Жаңа Иерусалимнің патшасы» деп жариялады. Лейдендік Джон қоршау кезінде анабаптистерге жетекшілік етті. Ол басшылық еткен кезде Маттистің пайғамбарлық орнын иеленді және ақырында Корольдік орденін құрды, оған Корольдік сарай және патшалық киім-кешек кірді, олар Мюнстер азаматтарынан алынған мүліктен жасалған. Лейдендік Джон аштықтан азап шеккен халқына қоршаудан құтқарылу және олардың шыдамдылығы үшін алдағы сыйлықтар туралы көптеген уәделер берді. Бұл, оның харизмасымен бірге, князь-епископтың қолынан жеңіліске ұшырағанға дейін қаладағы оның беделін сақтап тұрды. Оның ұраны: «Gottes macht is myn cracht» (Құдайдың күші – менің күшім) болды. 1535 жылы Мюнстер әскерін князь-епископ Франц фон Вальдек жеңді. Лейдендік Джон тұтқындалды. Ол бір үйдің жертөлесінен табылды, одан оны Дюльмендегі түрмеге алып, кейін Мюнстерге қайтарды. 1536 жылдың 22 қаңтарында Бернхард Крехтинг және Бернхард Книппердоллингпен бірге оны азаптап, содан кейін өлім жазасын орындады. Үшеуі де темірден жасалған мойынға ілінетін құрылғымен бағанаға байланды, ал олардың денелері сағат бойы қызыл ыстық мұстақтармен жыртылды. Книппердоллинг Лейдендік Джонды азаптау процесін көргеннен кейін, мойынға ілінетін құрылғыны пайдаланып, өзін-өзі өлтіруге тырысты. Содан кейін өлім жазасын орындаушы оны бағанаға байлап қойды, өзін-өзі өлтіруіне жол бермеу үшін. Жаққаннан кейін олардың тілдерін мұстақтармен суырып алды, содан кейін әрқайсысының жүрегіне отпен қыздырылған қанжармен соғып өлтірді. Мәйіттер үш темір себетке салынып, Сент-Ламберт шіркеуінің мұнарасына ілінді, ал қалдықтары шіруіне қалдырылды. Шамамен елу жылдан кейін сүйектер алынып тасталды, бірақ себеттер әлі де сақталған.
John was the illegitimate son of a Dutch mayor, and a tailor's apprentice by trade. He was born in the village of Zevenhoven in the municipality of Nieuwkoop, located in the Dutch province of South Holland. Raised in poverty, young John became a charismatic leader who was widely revered by his followers. John was an Anabaptist, secretly at first, but later he became a recognized prophet of a sect which would eventually take over the German town of Münster. According to his own testimony, he moved to Münster in 1533 because he had heard there were inspired preachers there. He sent for Jan Matthys, who had baptized him, to come. After his arrival Matthys – recognized as a prophet – became the principal leader of the city. Matthys expelled all of the Catholics from the city shortly after his arrival and set up a communal structure based on the Gospels. He outlawed money and forbade owning property. A Catholic supported army, led by Franz von Waldeck, Prince Bishop of Münster, Osnabrück and Minden, laid siege to the town of Münster after the Anabaptist takeover. Matthys led an assault on the siege on Easter Sunday 1534, but died quickly. John of Leiden became a self proclaimed "king of the New Jerusalem" until its fall in June 1535. John of Leiden would lead the Anabaptists during the siege. When he was the leader, he assumed Matthys' position as the prophet and eventually established a Royal Order complete with a Royal Court and a kingly costume, which was made from the property taken from the citizens of Münster. John of Leiden would make many promises to his starving subjects about salvation from the siege and upcoming rewards for their enduring loyalty. This, along with his charisma, kept his position in the city secure until the eventual defeat by the hands of the prince bishop. His motto was: "Gottes macht is myn cracht" (God's might is my strength). The army of Münster was defeated in 1535 by the prince bishop Franz von Waldeck. John of Leiden was captured. He was found in the cellar of a house, from where he was taken to a dungeon in Dülmen, then brought back to Münster. On 22 January 1536, along with Bernhard Krechting and Bernhard Knipperdolling, he was tortured and then executed. Each of the three was attached to a pole by an iron spiked collar and his body ripped with red hot tongs for the space of an hour. After Knipperdolling saw the process of torturing John of Leiden, he attempted to kill himself with the collar, using it to choke himself. After that, the executioner tied him to the stake to make it impossible for him to kill himself. After the burning, their tongues were pulled out with tongs before each was killed with a burning dagger thrust through the heart. The bodies were placed in three iron baskets and hung from the steeple of St. Lambert's Church and the remains left to rot. About fifty years later the bones were removed, but the baskets remain.
Тарихнама
Көбінесе қабылданған пікір бойынша, Иоанн Лейденский Мюнстерде көп әйелділік теократиясын орнатқан, ең бастысы Иоанн қабылдаған заңмен, кез келген үйленбеген әйел өзіне жасалған алғашқы неке ұсынысын қабылдауға міндетті болды, нәтижесінде ерлер көп әйел алу үшін бәсекелестікке түсті. Кейбір дереккөздер Иоаннның өзі "патшайымы" Дивара ван Харлемнен басқа он алты әйел алғанын, ал оның билігіне қарсы шыққан әйелі Элизабет Вандшерердің басын ашық түрде шапқылағанын хабарлайды. Карл Каутский "Реформация дәуіріндегі Орталық Еуропадағы коммунизм" еңбегінде анабаптистердің Мюнстердегі бейнесі анабаптистердің жаулары жазған еңбектерге негізделгенін, олар қаны төгілген қаланы қайта басып алуларын ақтауға тырысқандарын атап көрсетеді. Каутскийдің дереккөздерді талдауы Иоаннның номиналды билігі тұсында анабаптистердің әлеуметтік теңдікке, саяси демократияға және қоғамдық тұрмысқа ерекше мән бергенін көрсетеді.
The conventional view is that John of Leiden set up in Münster a polygamous theocracy, best known for a law John passed stating that any unmarried woman must accept the first proposal of marriage made to her, with the result that men competed to acquire the most wives. Some sources report that John himself took sixteen wives aside from his "Queen" Divara van Haarlem, and that he publicly beheaded one of his wives, Elisabeth Wandscherer, after she rebelled against his authority. Karl Kautsky in his Communism in Central Europe at the Time of the Reformation, notes that this picture of Anabaptist Münster is based almost entirely on accounts written by the Anabaptists' enemies, who sought to justify their bloody reconquest of the city. Kautsky's reading of the sources emphasizes the Anabaptists' emphasis on social equality, political democracy, and communal living during the time of John's nominal rule.