Кіріспе

Маркетингтік термин және стратегия. "Тұғын импорты" – шетелде жасалған және импорттаушының атынан немесе отандық автокөлік өндірушінің өзінің дилерлік тарату желісі арқылы сатылатын көлік құралына қатысты маркетингтік термин және стратегия. Шетелдік көлік құралын сол компанияның еншілес кәсіпорны, басқа компаниямен құрылған бірлескен кәсіпорын шығаруы немесе толығымен бөлек ұйымнан лицензия бойынша алынуы мүмкін. Қолданылатын бренд атауы отандық компанияға, шетелдік өндірушіге немесе тікелей қатысы жоқ тағы бір маркаға тиесілі болуы мүмкін (бұл – "маркалық инжинирингтің" бір түрі).

Өмірбаян

Тұтынушыны импорттау туралы келісімдер әдетте отандық брендтің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жасалады. Олар қазіргі уақытта модельдер қатарында қызмет көрсетілмейтін мақсатты нарықты толтыруға бағытталған, отандық өндірістен немесе өзара тиімді келісімдерден өзгеше, бұл белгілі бір елде күшті дистрибьюторлық желісі немесе қатысуы жоқ автоөндірушілерге сол жердегі орныққан автомобиль өндірушінің дистрибьюторлық желісінен және күшті бренд имиджінен пайда алуға мүмкіндік береді. Мысалы, 1971 жылы Chrysler және Mitsubishi Motors арасындағы келісім. Chrysler компаниясы Mitsubishi өндірген көліктерді АҚШ-қа импорттап, Dodge Colt сияқты көліктермен компактты модельдер қатарындағы бос орынды толтырды. Mitsubishi 1982 жылы АҚШ-та өз брендімен көліктерді сата бастады. Егер шетелдік өндірушіде көлік құралдарын әзірлеу мен өндіруге арналған толық меншікті еншілес компаниясы немесе күшті өндірістік базасы болса, тұтқындық импорт өндірушінің жергілікті елінен немесе оның серік компаниясынан импортталған көлік болуы мүмкін. Holden – американдық General Motors компаниясының австралиялық еншілес компаниясы болды және 2017 жылы Австралиядағы отандық өндіріс толығымен тоқтағанға дейін Австралияда отандық өндіруші болып саналды. Бұрын Holden Мексикадан импортталған Holden Suburban (Солтүстік Америкадағы Chevrolet Suburban нұсқасы), сондай-ақ General Motors компаниясының жапондық серік компаниясы Isuzu Жапонияда құрастырған Holden Jackaroo көліктерін импорттаған. Австралиялық тұтқындық импорттың мысалы – 1985 жылдан бері Suzuki Cultus, еуропалық Opel Corsa-ның екі буыны және корейлік Daewoo Kalos (халықаралық нарықта Chevrolet Aveo ретінде сатылады) болып табылатын Holden Barina. Жергілікті өндірушілері немесе даму/өндіріс базасы жоқ елдер үшін тұтқындық импорт – бұл импорттаған компания өндірмеген, бірақ оның брендімен сатылатын көлік. Әдетте, көлік өндірушісі импорттаушының серік компаниясы болады. General Motors компаниясы Үндістанда Chevrolet Forester көлігін сатты, бірақ оның өндірушісі, жапондық Subaru компаниясының сол елде сату желісі болған жоқ. Импорт келісімі Subaru өндірушісі Fuji Heavy Industries компаниясы General Motors компаниясына қосылған кезде басталды. Егер өндірушінің жергілікті елі сол аймақтағы басқа елдермен еркін сауда туралы келісімге қол қойған болса, мысалы, Еуропа үшін Еуропалық Одақ, Солтүстік Америка үшін NAFTA немесе Оңтүстік-Шығыс Азия үшін АСЕАН, және көлік сол компанияға толық немесе ішінара тиесілі зауытта өндірілсе, онда оны тұтқындық импорт деп санамайды. Канада, Мексика және АҚШ арасындағы өндірістік операциялардың интеграциясы Солтүстік Америка еркін сауда келісімі (және NAFTA-дан бұрынғы АҚШ-Канада автокелісімі) арқылы құрылған жағдайларға және осы елдердің АҚШ-қа жақын орналасуына байланысты. Land Rover, Volvo және Saab сияқты, кейінірек Үлкен Үштік компанияларға қосылған еуропалық автоөндірушілердің көліктері әдетте тұтқындық импорт деп есептелмейді. Автомобиль компаниялары 1990 жылдардан бері операцияларды оңайлату және жаһандануға ұмтылып келеді, бұл көліктердің ұлттық шығу тегін анықтауды қиындатады, сонымен қатар оларды жасау үшін қолданылатын құрамдас бөліктер мен бөлшектердің әлемдік көздерін аутсорсингке беруді қарастырғанда одан да күрделі етеді.

Америка нарығы

Америка нарығында тұтқындық импорт «ұлттық ерекшеліктерді жойды», себебі олар басқа жерде жобаланып, құрастырылған, бірақ отандық таңбаға ие болды. Жергілікті автокөлік өндірушілердің тұтқындық импортты нарыққа шығаруының басты себебі – «осы көліктерді импорттау, АҚШ-та оларды өндіруден арзан». Ол Nash Ambassador күштік агрегатын еуропалық шасси және кузовпен біріктірді және Nash Kelvinator Corporation мен британдық автокөлік өндірушісі Дональд Хили арасындағы серіктестіктің нәтижесі болды. Бірінші модельдік жылдан кейін Nash Healey Италиядағы Pinin Farina компаниясымен қайта стильдендіріліп, құрастырылды. 1954 жылдан 1962 жылға дейін АҚШ-та сатылған Nash Metropolitan, Nash Motors үшін тұтқындық импорт болды. Ол көптеген тұтқындық импорттардан айырмашылығы, Nash компаниясымен жобаланған және АҚШ-та сату үшін Ұлыбританиядағы Austin компаниясымен арнайы өндірілді. Өндірістік келісімге қол қою арқылы Nash, құрал-жабдықтар, кузов панельдері және компоненттерге байланысты шығындардан сақталады. Nash осы екі орынды шағын автомобильді шығарғанда, американдық жобаланған автомобиль алғаш рет Еуропада ғана құрастырылып, АҚШ-та ешқашан жиналмаған еді. Ол кездегі еуропалық автомобильдерден айырмашылығы, оның сыртқы түрі «американдық» болды және үлкен немесе «үлкен» американдық Nash көліктеріне ұқсас дизайнға ие болды. Ол АҚШ автокөлік тарихындағы ең үлкен көлемге баса назар аударатын кезеңде жақсы сатылатын шағын автомобильдердің біріне айналды. 1950 жылдары Mercedes-Benz американдық нарыққа енуді көздегенде, компания Studebaker–Packard компаниясымен маркетингтік келісімге қол қойды және олардың салондырында тұтқындық брендіне айналды. Сол кезде Pontiac дилерлері 1958 жылдан 1962 жылға дейін GM-нің британдық Vauxhall көліктерін сатты. 1948 жылы британдық Anglia және Prefect көліктерімен заманауи тұтқындық импорт жүйесін ойлап тапқан Ford, 1970 жылы компания өзінің ішкі Pinto көлігін ұсынғаннан кейін, Солтүстік Америкадағы дилерлік желісіне еуропалық Ford Cortina көлігін қосты, сұраныстың төмендеуіне байланысты оны 1970 жылдары АҚШ-тағы Mercury желісіне Ford Capri көлігін енгізгенге дейін тоқтатуға әкелді. Көлікте керемет мүмкіндіктер болғанымен, маркетинг Линкольн Меркурий дилерлері сатқан модельдерге сәйкес келмейтін кемшіліктерге ие болды. General Motors 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Buick дилерлері арқылы Kadett сияқты Opel модельдерін сатты. Бұл жоба екі түрлі нәтиже берді; Opel көліктері жалпы алғанда жақсы бағаланды, ал сатулар лайықты болды, бірақ ешқашан маңызды емес. 1970 жылдары Buick Opel көліктерін сатудан алып тастап, оның орнына кішкентай Isuzu көліктерін сатуды шешкенде, нәтижесінде Isuzu компаниясының Buick Opel таңбасы бар бірнеше көлік пайда болды. Buick Isuzu көліктерін қайта таңбалаған алғашқы компания емес. Chevrolet 1972 жылы LUV пикап көлігімен дәл солай істеді. Daewoo компаниясы LeMans таңбалы шағын көліктерді 1988 жылдан бастап бірнеше елде GM және АҚШ-тағы Pontiac дилерлері арқылы сатты. Олар 1960 жылдардағы LeMans модельдерімен ешқандай ортақ белгілерге ие емес. 1980 жылдардың соңында GM өзінің әртүрлі тұтқындық импорттарының көпшілігін Geo брендімен біріктірді, оны тек Chevrolet дилерлері ғана сатты. Toyota (Prizm), Isuzu (Spectrum, Storm) және Suzuki (Metro, Tracker) әртүрлі көліктерді құрастырды. АҚШ-тағы тұтқындық импорттың мысалдары: Cadillac Catera, Opel Omega, GM Daewoo жасаған Chevrolet Aveo және Chrysler Crossfire – американдық дизайн, көбінесе Mercedes-Benz механикасын пайдаланады, бірақ оны Германиядағы Karmann компаниясы құрастырды. Австралиялық Holden Monaro көлігімен бірге құрастырылған Pontiac GTO да біліктілікке ие. Saturn Astra тағы бір мысал. Бұл Бельгиядан импортталған Opel Astra таңбалы көлік. Pontiac Grand Prix-тің жетінші буынының мұрагері Pontiac G8 Австралиядан импортталған Holden VE Commodore көлігінің модификациясы болды. 2004 жылы GM Chevrolet Aveo субкомпакт көлігін, Daewoo Kalos (қазір Daewoo Gentra) Оңтүстік Кореяда құрастырылған көлікті сатуға кірісті. 2008 жылы GM Saturn Astra көлігін сатуға кірісті, ол Бельгияда құрастырылған Opel Astra көлігі болды. Брендтің сатылымға шығарылуынан бұрын Pontiac Holden көліктерін сату арқылы тұтқындық идеясына оралды, алдымен Holden Monaro көлігін Pontiac GTO ретінде, содан кейін Holden VE Commodore көлігін Pontiac G8 ретінде сатты. Pontiac дилерлері қысқа уақытқа Канадада G3 Wave және АҚШ-та G3 ретінде сатылатын Kalos / Gentra / Aveo көлігінің нұсқасын алды. 2011 жылы GM тағы да Holden үлгісін, WM / WN Caprice көлігін, Caprice PPV үшін тұтқындық импорт ретінде қолданды, бірақ АҚШ және Канаданың құқық қорғау органдары үшін жасалған. 2013 жылы GM Holden VF Commodore көлігін 2014 жылғы модель үшін Chevrolet SS өнімділігі седаны ретінде қолданды.

Басқа нарықтар

Еуропада тұтқындық импорттың салыстырмалы түрде аз жағдайлары болды және олардың көпшілігі сәтсіз аяқталды. Chevrolet Venture минивэні 1990 жылдардың соңында Opel/Vauxhall Sintra (SWB) және Chevrolet Trans Sport (LWB) ретінде сатылды, бірақ ол еуропалық тұтынушылардың талғамына ғана емес, қауіпсіздік сынақтарындағы нашар нәтижелерінен кейін жаман репутацияға да ие болды. PSA Peugeot Citroën компаниясы бұл тәжірибені Peugeot 4007, Peugeot 4008, Citroën C Crosser және Citroën C4 Aircross арқылы қайта жаңғыртты, олар тиісінше Mitsubishi Outlander және Mitsubishi ASX модельдерінің қайта брендтелген нұсқалары болды. Дегенмен, 2015 жылы Ford Mustang-тің Еуропаға енгізілуі сәтті болды, себебі Mustang-тің имиджі мен ерекше позиционирлеуіне байланысты. Бразилияда 1998 жылдан бері австралиялық Holden Commodore Chevrolet Omega ретінде сатылуда, бұл сол атпен жергілікті жерде құрастырылған көлікті алмастырды. Пресса мен жұртшылық оны жақсы қабылдағанына қарамастан, сатылымы жергілікті аналогынан әлдеқайда төмен, себебі бағасы жоғары. Бірақ ол мемлекеттік көліктер ретінде жиі қолданылады. Chevrolet Аргентинада құрастырылған Suzuki Vitara көлігін Suzuki Бразилияда сатуын тоқтатқаннан кейін Chevrolet Tracker деп қайта брендтеді, бірақ ол бастапқы көліктің сатылым деңгейіне жете алмады. Жапонияда, шетелдік автокөлік өндірушілер дәстүрлі түрде жергілікті нарықта бәсекелесуге күресіп келгендіктен, тіпті Chevrolet Cavalier сияқты АҚШ модельдерін Toyota ретінде қайта брендтеу де сатылымды жақсартуға көмектеспеді. Австралияда GM-нің Holden компаниясы 1975-84 жылдардағы Isuzu Bellett/Gemini көлігін, ол сол кездегі Opel Kadett-тің лицензиялық нұсқасы болды, Holden Gemini ретінде сатты. Алғашқыда ол Holden Isuzu Gemini деп аталды, бірақ алғашқы TX сериясынан кейін Isuzu кобрендингі алынып тасталды. Бұл модельдің жапондық ерекшелігін күшейту мақсатында жасалған болуы мүмкін, себебі тұтынушылар оны оң жаққа қарай бағалаған. Nissan 610 Bluebird көлігі Datsun 180B ретінде сатылып, сол кезде жақсы сатылым көрсеткен. Gemini Австралияда Куинсленд штатындағы Acacia Ridge қаласында құрастырылды және Holden әлі де ең көп сатылатын бренд болды. Isuzu өндірген Chevrolet LUV 1973 жылдан бастап бірнеше жыл бойы сатылды, бұл сол кезде (және содан бері) Австралияда Chevrolet брендінің жалғыз ресми моделі болды. Ford 1996 жылы Taurus көлігін Жапонияда, Австралияда, Жаңа Зеландияда және Гонконгта сатты, бірақ 1999 жылы сатуын тоқтатты. 1998 жылы Chevrolet Suburban көлігі Австралия мен Жаңа Зеландияда Holden Suburban ретінде сатылды, мақсаты кішкентай және орта көлемді SUV-лерге дағдыланған аймақта толық көлемді SUV-ді іске қосу болды, бірақ модель 2001 жылы өндірістен алынды.

Жарамсыздық себептері

Импортталған автомобильдер көбінесе сәтсіздікке ұшырайды, ал валюта бағамының өзгеруі бағаны бәсекеге төтеп бере алмайтын деңгейге көтере алады. Кейбір модельдер нашар сапасы үшін сынға ұшырады, мысалы, 2000-ші жылдары ішкі General Motors маркаларымен сатылған Daewoo модельдерінің көп саны немесе жергілікті аяқ көлік жүргізу жағдайларына сай келмеуі. Ішкі сату және қызмет көрсету қызметкерлерінің бұрын таныс емес көлікке деген қызығушылығы күмәнді, әсіресе егер импорттың басқа, пайдалырақ көліктердің сатылуын төмендетуі байқалса. Кейбіреулері өздерінің кінәсі болмаған жағдайда сәтсіздікке ұшырайды; мысалы, Sunbeam Tiger, 1960-шы жылдардың басында британдық (Sunbeam Alpine) кузовы мен шассиде американдық Ford Windsor қозғалтқышын пайдалану тұжырымының мысалы, Sunbeam Солтүстік Америкада Chrysler Corporation-ның импортталған көлігіне айналғанға дейін үлкен жетістікке жеткен. Chrysler Ford қозғалтқышы бар көлікті сатуы күмәнді еді, ал Chrysler V8 қозғалтқыштарының барлығы Ford V8-дің алдында орналасқан таратуышысынан айырмашылығы, таратуышыны қозғалтқыштың арт жағына орналастырды, бұл Chrysler қозғалтқышын Sunbeam қозғалтқыш бөліміне үлкен және қымбат жөндеулерсіз орнатуды мүмкін емес етті. Осылайша, автомобиль нарығының бұл нишасы Ford қозғалтқышы бар Shelby Cobra-ның керемет табысымен толтырылды. Дегенмен, мұнда тереңде жатқан, құрылымдық мәселе болуы мүмкін. Бұл жай ғана отандық сатып алушы импортталған көлікті алғысы келмейтінін, ал импортталған көлікті іздейтін адам отандық сауда орталығына бармауы мүмкін екенін білдіреді. Сондай-ақ, белгілі бір отандық брендтің тұтынушылары импортталған көліктің сол брендтің өндірісіндегі көліктерден күтетін сапаға сай емес деп ойлауы мүмкін. Осылайша, импортталған автомобиль екі орындықтың арасында қалады. Сондықтан Merkur және General Motors-тың аз ғана уақытқа сақталған Geo сияқты жеке бренд атауын пайдалану тоқтатылды – автомобильдің шетелдік екендігі жасырын түрде көзге түспейді. Тағы бір фактор – қызмет көрсету, онда импортталған көліктер көбінесе отандық көліктермен бірдей бөлшектерді бөліспейді, бұл бөлшектердің сәйкес келмеуіне және/немесе тапсырыс кезегіне әкеледі. Басқа пікір бойынша, бұл практика жұртшылыққа жалғандық ретінде көрініп, толық қабылдамаушылыққа ұшырауы мүмкін. Әсіресе, бірдей модельдер бір уақытта тек логотиптерімен ғана ажыратылатын жағдайларда, мысалы, 1980-ші жылдары Австралиядағы сәтсіз Button автомобиль жоспарында болғандай.

Ерекшеліктер

Кез келген көлік, сырттай импортталған сияқты көрінсе де, шын мәнінде солай болмайды. Шетелде жобаланған немесе таңбасы бар, бірақ сатылатын нарықта құрастырылған көлік бұл санатқа жатпайды. Мұндай көліктер көбінесе автокөлік өндірушілер арасындағы бірлескен кәсіпорындардың немесе стратегиялық одақтастықтардың нәтижесі болып табылады. Мысалы, Renault Alliance 1982 жылдың күзінен бастап 1987 жылдың 5 маусымында өндіріс тоқтағанға дейін American Motors (AMC) дилерлері арқылы сатылды. Альянс AMC француз компаниясымен жасалған келісім бойынша құрастырылған. 1985 жылдан 1988 жылға дейінгі Chevrolet Nova және кейінірек Geo Prizm Toyota дизайнында жасалған, Chevrolet көрмесінде көптеген импортталған көліктермен бірге орналасқан және GM Toyota NUMMI бірлескен кәсіпорнымен АҚШ-та құрастырылған. Eagle Talon және Plymouth Laser, екеуі де Mitsubishi Eclipse-ке байланысты, Chrysler Mitsubishi Motors бірлескен кәсіпорны Diamond Star Motors компаниясымен АҚШ-та өндірілген. Австралияның Holden компаниясы көбінесе GM-нің басқа да әлемдік операцияларымен, соның ішінде Opel және Isuzu-мен жоспарлау және құрамдас бөліктерді бөліскенімен, мұндай көліктердің өзінің нұсқаларын жергілікті жерде құрастыруды қалаған. Rover және Honda Еуропа нарығы үшін модельдерді бірлесіп өндірді, сондай-ақ Alfa Romeo және Nissan да. Бұлардың ешқайсысы импорт деп есептелмейді. 2016 жылы Holden және Ford Australia компаниялары Австралияда автокөлік өндірісін толық тоқтатты, олар Австралияның жергілікті автокөлік өндірушілері саналды, және толығымен импортталған көліктерге көшті. Австралияда өндіріс тоқтатылғаннан кейін Holden немесе Ford сатқан көліктерді импортталған деп санауға болмайды, өйткені екеуі де Австралияда өндіріс орнын сақтамайды.