Кіріспе

Фагемид немесе фазмид – бактериофаг және плазмид қасиеттерін біріктіретін ДНК-ға негізделген клондау векторы. Бұл векторлар плазмидтің көбею қайнағымен қатар, бактериофагтан алынған көбею қайнағын да қамтиды. Көбінесе қолданылатын плазмидтерден ерекшелігі, фагемид векторлары бактериофагтың капсидына қаптамалануға қабілетті, себебі олардың генетикалық тізбегі қаптамалау сигналын береді. Фагемидтер биотехнологияның түрлі салаларында қолданылады, мысалы, оларды молекулалық биологиядағы "фаг дисплейі" деп аталатын техникада пайдалануға болады. "Фагемид" немесе "фагемидтер" терминін (жаңа сөз) әлемдік ғылыми қауымға оларды тапқан, атаған және 1984 жылдың сәуір айында "Gene" журналында мақала жариялаған совет ғалымдарының тобы ұсынды. Содан кейін әлемдік қауымдастық бұл терминді қолдана бастады.

Клондау векторының қасиеттері

Фагемид (плазмид + фаг) – f1 фагынан алынған репликацияның f1 бастау тегін қамтитын плазмид. Оны жіпшелі фаг M13-пен бірге клондау векторының бір түрі ретінде қолдануға болады. Фагемид плазмид ретінде көбейе алады, сонымен қатар вирустық бөлшектерде бір тізбекті ДНК ретінде қапталуы мүмкін. Фагемидтерде екі тізбекті репликация үшін репликация бастау тегі (ori) және бір тізбекті репликацияны және фаг бөлшектеріне қаптауды қамтамасыз ететін f1 ori бар. Нәтижесіндегі фаг бөлшектерінде фагемид ДНК-сы басым болады. F1 жіпшелі фаг инфекциясы үшін пилус болуы қажет, сондықтан фаг бөлшектерін жасау үшін F плазмиді немесе оның туындыларын қамтитын бактериялық қабылдаушылар ғана қолданылуы мүмкін. Циклдік тізбектеуді дамытуға дейін фагемидтер тізбектеу мақсатында бір тізбекті ДНК үлгісін жасау үшін қолданылды. Бүгінде фагемидтер сайтқа бағытталған мутагенез үшін үлгілерді жасау үшін де пайдалы. Жіпшелі фагтың өмірлік циклы мен құрылымдық ерекшеліктерінің егжей-тегжейлі сипаттамасы фагты көрсету технологиясының дамуына әкелді, онда пептидтер мен ақуыздардың кең ауқымы фагтың қабықша ақуыздарына біріктіріліп, вирус бетінде көрсетілуі мүмкін. Көрсетілген пептидтер мен полипептидтер фаг бөлшегі ішіндегі сәйкес кодтаушы ДНК-мен байланысты, сондықтан бұл техника ақуыз-ақуыз өзара әрекеттесуін және басқа лиганд/рецептор комбинацияларын зерттеуге қолайлы.