Аорта кеңеюі – қауіпті ауру. Белгілері жоқ, бірақ жарылғанда өлімге алып келуі мүмкін. 65 жастан асқан еркектерде жиі кездеседі. Алдын алу және емдеу туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам аортасының шамадан тыс ұлғаюы
Excessive enlargement of the human aorta
Аорта аневризмасы – аортаның қалыпты көлемінен 1,5 есе артық ұлғаюы (дилатациясы). Көбінесе жарылған кезде ғана белгілері білінеді. Ішек аортасы аневризмасының (ІАА) таралуы 2-12% аралығында болады және 65 жастан асқан ер адамдардың шамамен 8%-ында кездеседі. ІАА-ға байланысты өлім-жітім АҚШ-та жылына 15 000-ге, ал Ұлыбритания мен Ирландияда 6 000-8 000-ға жетеді. 2001 және 2006 жылдар аралығында АҚШ-та Medicare пациенттеріне шамамен 230 000 ІАА хирургиялық емдері жасалды. Этиологиясы әлі де зерттеліп жатыр. Белгілі себептеріне жарақат, инфекция және қабыну аурулары жатады. Қауіп факторларына темекі шегу, жасы ұлғайғандық, дислипидемия, гипертония және коронарлық артерия аурулары кіреді. Аурудың патофизиологиясы бастапқы артериялық зақымданумен байланысты, ол қабыну тізбегіне және артериялық қабырғаның әлсіреуіне алып келетін протеиназалар арқылы жасушадан тыс матрицалық ақуыздың ыдырауына себеп болады. Көбінесе ішек аортасында орналасқан, бірақ көкірек аортасында да кездесуі мүмкін. Аорта аневризмасы аорта қабырғасының әлсіздігінен пайда болады және аортаның жарылу қаупін арттырады. Жарылған жағдайда қатты ішкі қан кету пайда болады, және дереу емделмесе, шок пен өлімге алып келуі мүмкін. Жоғары тәуекел тобындағыларға ультрадыбыспен тексеру ұсынылады. Алдын алу үшін темекі шегу сияқты қауіп факторларын азайту қажет, ал емдеу ашық немесе эндоваскулярлық хирургия арқылы жүзеге асырылады. 2013 жылы әлем бойынша аорта аневризмасынан шамамен 152 000 адам қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 100 000 болған.
An aortic aneurysm is an enlargement (dilatation) of the aorta to greater than 1.5 times normal size. They usually cause no symptoms except when ruptured. The prevalence of abdominal aortic aneurysm ("AAA") has been reported to range from 2 to 12% and is found in about 8% of men more than 65 years of age. The mortality rate attributable to AAA is about 15,000 per year in the United States and 6,000 to 8,000 per year in the United Kingdom and Ireland. Between 2001 and 2006, there were approximately 230,000 AAA surgical repairs performed on Medicare patients in the United States. The etiology remains an area of active research. Known causes include trauma, infection, and inflammatory disorders. Risk factors include cigarette smoking, advanced age, dyslipidemia, hypertension, and coronary artery disease. The pathophysiology of the disease is related to an initial arterial insult causing a cascade of inflammation and extracellular matrix protein breakdown by proteinases leading to arterial wall weakening. They are most commonly located in the abdominal aorta, but can also be located in the thoracic aorta. Aortic aneurysms result from a weakness in the wall of the aorta and increase the risk of aortic rupture. When rupture occurs, massive internal bleeding results and, unless treated immediately, shock and death can occur. Screening with ultrasound is indicated in those at high risk. Prevention is by decreasing risk factors, such as smoking, and treatment is either by open or endovascular surgery. Aortic aneurysms resulted in about 152,000 deaths worldwide in 2013, up from 100,000 in 1990.
Жіктеу
Аорта аневризмалары аортадағы орналасуына қарай жіктеледі. Аорта түбірінің аневризмі немесе Вальсальва синусының аневризмі. Төс аортасының аневризмалары көкірек қуысының ішінде кездеседі; олар өрлеуші, аорта доғасы немесе төмен түсетін аневризмалар ретінде жіктеледі. Іш аортасының аневризмасы, "ААА" немесе "Үш А" деп те аталады, аорта аневризмасының ең көп кездесетін түрі болып табылады және іш қуысы ішіндегі аорта сегментін қамтиды. Торакоабдоминалды аорта аневризмасы төс және іш аортасының екеуін де қамтиды. Торакоабдоминалды аорта аневризмасы көкірек және іш қуысындағы аортаның кейбір немесе барлық бөлігін қамтиды, сондай-ақ төс және іш аортасы аневризмаларының құрамдас бөліктеріне ие. Кроуфорд классификациясы бес түрді сипаттайды.
Aortic aneurysms are classified by their location on the aorta. An aortic root aneurysm, or aneurysm of the sinus of Valsalva. Thoracic aortic aneurysms are found within the chest; these are further classified as ascending, aortic arch, or descending aneurysms. Abdominal aortic aneurysms, "AAA" or "Triple A", the most common form of aortic aneurysm, involve that segment of the aorta within the abdominal cavity. Thoracoabdominal aortic aneurysms involve both the thoracic and abdominal aorta. Thoracoabdominal aortic aneurysms comprise some or all of the aorta in both the chest and abdomen, and have components of both thoracic and abdominal aortic aneurysms. The Crawford classification describes five types.
Белгілері мен симптомдары
Аорта аневризмасының көпшілігі ешқандай белгіні көрсетпейді. Олардың үлкейюімен іш және арқа ауыруы сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Жүйке тамырларын қысу салдарынан аяқта ауыру немесе сезімсіздік туындауы мүмкін. Емделмеген аневризмалар прогрессивті түрде үлкейе түседі, бірақ әрбір адам үшін үлкейю қарқыны болжамсыз болады. Сирек жағдайларда, аорта аневризмасының ішкі қабырғасындағы қан тірбуы бөлініп, эмболға айналуы мүмкін.
Most intact aortic aneurysms do not produce symptoms. As they enlarge, symptoms such as abdominal pain and back pain may develop. Compression of nerve roots may cause leg pain or numbness. Untreated, aneurysms tend to become progressively larger, although the rate of enlargement is unpredictable for any individual. Rarely, clotted blood which lines most aortic aneurysms can break off and result in an embolus.
Аортаның аневризмасы
Құрсақ аортасының аневризмалары (ҚАА) көкірек аортасының аневризмаларына қарағанда жиі кездеседі. Бұның бір себебі – аорта қабырғасындағы негізгі жүк көтергіш протеин – эластиннің құрсақ аортасында көкірек аортасына қарағанда азаюы. Тағы бір себебі – құрсақ аортасында аорта қабырғасын қоректендіретін vasa vasorum тамырлары жоқ. Көптеген ҚАА нағыз аневризмалар болып табылады, олар үш қабаттың барлығын (ішкі қабықша, ортаңғы қабықша және сыртқы қабықша) қамтиды. ҚАА кездесу жиілігі жасқа байланысты артады, ал диагноз қойылған кезде орташа жасы 65–70 жас шамасында болады. ҚАА атеросклерозбен байланысты, бірақ олардың пайда болуына басқа да факторлар әсер етеді. Жарылмас бұрын, ҚАА кіндіктен жоғары орналасқан ірі, пульсациялы масса түрінде көрінуі мүмкін. Аневризмадағы турбулентті ағын салдарынан шу естілуі мүмкін. Жарылу ҚАА-ның алғашқы белгісі болуы мүмкін. Аневризма жарылғаннан кейін, ол қатты, тұрақты және арқаға таралатын қатты іш ауруының классикалық белгілерімен көрінеді. Жоғары операцияға дейінгі және операциядан кейінгі өлім-жітімге байланысты пациенттердің 10–25% жарылудан аман қалады. АҚШ-та жарылған аневризмалардан жылдық өлім-жітім шамамен 15 000 адамды құрайды. Олардың көпшілігі құрсақ аневризмаларынан болады, ал кеуде және кеуде-құрсақ аневризмалары жалпы санының 1–4% құрайды.
Abdominal aortic aneurysms (AAAs) are more common than their thoracic counterpart. One reason for this is that elastin, the principal load bearing protein present in the wall of the aorta, is reduced in the abdominal aorta as compared to the thoracic aorta. Another is that the abdominal aorta does not possess vasa vasorum, the nutrient supplying blood vessels within the wall of the aorta. Most AAA are true aneurysms that involve all three layers (tunica intima, tunica media and tunica adventitia). The prevalence of AAAs increases with age, with an average age of 65–70 at the time of diagnosis. AAAs have been attributed to atherosclerosis, though other factors are involved in their formation. Before rupture, an AAA may present as a large, pulsatile mass above the umbilicus. A bruit may be heard from the turbulent flow in the aneurysm. Rupture may be the first sign of AAA. Once an aneurysm has ruptured, it presents with classic symptoms of abdominal pain which is severe, constant, and radiating to the back. 10–25% of patients survive rupture due to large pre and postoperative mortality. Annual mortality from ruptured aneurysms in the United States is about 15,000. Most are due to abdominal aneurysms, with thoracic and thoracoabdominal aneurysms making up 1% to 4% of the total.
Аортаның жарылуы
Аорта аневризмасы қабырғаның әлсіздігінен жарылуы мүмкін. Аортаның жарылуы – шұғыл хирургиялық араласу қажеттігі туындайтын және тіпті жедел емдеу көрсетілген жағдайда да өлім-жітім көрсеткіші жоғары төтенше жағдай. Аорта аневризмасының жарылуына байланысты демалыс күндері жатқызу, апта күндері жатқызуға қарағанда өлім-жітім көрсеткішін арттырады, бұл кейбір факторларға, соның ішінде шұғыл хирургиялық араласудың кешігуіне байланысты болуы мүмкін.
An aortic aneurysm can rupture from wall weakness. Aortic rupture is a surgical emergency and has a high mortality even with prompt treatment. Weekend admission for a ruptured aortic aneurysm is associated with increased mortality compared with admission on a weekday, and this is likely due to several factors including a delay in prompt surgical intervention.
Патофизиология
Аорта аневризмасы жарақат, инфекция немесе, көбінесе, аорта қабырғасының эластин және коллаген құрамындағы ішкі бұзылулар салдарынан туындауы мүмкін. Аорта аневризмасымен байланысты белгілі генетикалық аномалиялар нақты генетикалық синдромдарда (Марфан, Эльхер-Данлос және басқалары) анықталған, бірақ төс және іш аневризмаларының этиологиясында күшті генетикалық фактор бар.
An aortic aneurysm can occur as a result of trauma, infection, or, most commonly, from an intrinsic abnormality in the elastin and collagen components of the aortic wall. While definite genetic abnormalities were identified in true genetic syndromes (Marfan, Elher Danlos and others) associated with aortic aneurysms, both thoracic and abdominal aortic aneurysms demonstrate a strong genetic component in their aetiology.
Скрининг
Аорта аневризмасын ерте анықтап, жарылуға дейін емдеу – аурудың жалпы өлім-жітімін азайтудың ең тиімді жолы. Ең экономикалық тиімді тексеру әдісі – іш қуысы аортасының ультрадыбыстық зерттеуі. Көптеген ірі, халыққа негізделген скринингтік зерттеулердің нәтижелерін ескере отырып, АҚШ-тың Medicare және Medicaid қызметтерінің орталықтары (CMS) қазір 65 жасқа толған және одан үлкен барлық темекі шегушілерге бір рет УЗИ зерттеуіне төлем жасайды ("SAAAVE Act").
Screening for an aortic aneurysm so that it may be detected and treated prior to rupture is the best way to reduce the overall mortality of the disease. The most cost efficient screening test is an abdominal aortic ultrasound study. Noting the results of several large, population based screening trials, the US Centers for Medicare and Medicaid Services (CMS) now provides payment for one ultrasound study in all smokers aged 65 years or older ("SAAAVE Act").
Менеджмент
Аорта аневризмасын хирургиялық (ашық немесе эндоваскулярлық) емдеу – нақты емдеу болып табылады. Дәрі-дәрмекпен емдеу көбінесе кішкентай аневризмаларға немесе қарт, дені нашар науқастарға тағайындалады, мұнда хирургиялық араласудың қаупі операция жасалмаған кездегі бақылаудан артық болады.
Surgery (open or endovascular) is the definitive treatment of an aortic aneurysm. Medical therapy is typically reserved for smaller aneurysms or for elderly, frail patients where the risks of surgical repair exceed the risks of non operative therapy (observation alone).
Медициналық ем
Аорта аневризмасының медициналық емдеуі қатаң қан қысымын бақылауды қамтиды. Бұл аорта аневризмасын тікелей емдемейді, бірақ қан қысымын белгілі бір шекте бақылауда ұстау аневризманың кеңею қарқынын төмендетуі мүмкін. Аорта аневризмасы бар науқастарға көрсетілетін медициналық көмек, көбінесе кішкентай аневризмасы бар немесе дені нашар науқастарға арналған, темекі татуды тоқтату, қан қысымын бақылау, статин қабылдау және кейде бета-блокаторлар қолдануды қамтиды. Аневризманың мөлшерін қадағалау үшін үнемі (әдетте 6 немесе 12 ай сайын) ультрадыбыстық тексерулер жасалады. Оңтайлы медициналық емдеуге қарамастан, үлкен аневризмасы бар науқастарда аневризманың өсуі тоқтамайды және хирургиялық араласусыз аневризманың жарылу қаупі сақталады.
Medical therapy of aortic aneurysms involves strict blood pressure control. This does not treat the aortic aneurysm per se, but control of hypertension within tight blood pressure parameters may decrease the rate of expansion of the aneurysm. The medical management of patients with aortic aneurysms, reserved for smaller aneurysms or frail patients, involves cessation of smoking, blood pressure control, use of statins and occasionally beta blockers. Ultrasound studies are obtained on a regular basis (i. e. every 6 or 12 months) to follow the size of the aneurysm. Despite optimal medical therapy, patients with large aneurysms are likely to have continued aneurysm growth and risk of aneurysm rupture without surgical repair.
Хирургиялық операция
Аорта аневризмасын жөндеу туралы шешімдер аневризманың емделмеген жағдайда жарылу қаупі мен емдеудің өзінің тәуекелдері арасындағы тепе-теңдікке негізделеді. Мысалы, қарт науқаста, қатысты жүрек-қан тамырлары аурулары болғанда, кішкентай аневризма жөнделмейді. Кішкентай аневризманың жарылу мүмкіндігі аневризманы жөндеу процедурасынан туындаған жүрек асқынуларының қаупімен салыстырғанда аз болады. Жөндеу процедурасының тәуекелі екі жақты. Біріншіден, процедураның өзі кезінде және одан кейін туындауы мүмкін проблемалардың қаупі ("процедуралық" асқынулар) қарастырылады. Екіншіден, процедураның тиімділігі ескерілуі керек, атап айтқанда, процедура пациентті аневризманың жарылуынан ұзақ мерзімде қорғай ма және процедураның беріктігі қамтамасыз етіле ме, яғни пациенттің өмірі бойы қосымша тәуекелдермен бірге қосымша процедуралар қажет болмайды ма. Аз инвазивті процедура (мысалы, эндоваскулярлы аневризманы жөндеу) пациент үшін қысқа мерзімді тәуекелдермен (процедуралық асқынулардың азаюымен) байланысты болуы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді бақылау кезінде қосымша процедуралар қажет болуы мүмкін. Хирургиялық араласу қажеттігі әрбір жағдай бойынша жеке анықталады. Аневризманың диаметрі, оның өсу жылдамдығы, Марфан синдромының, Элерс-Данлос синдромының немесе осыған ұқсас дәнекер тіні ауруларының болуы немесе болмауы, сондай-ақ басқа да бірге болатын аурулар – барлық факторлар емдеуде маңызды рөл атқарады. Үлкен, тез өсетін немесе белгілі бір симптомдармен жүретін аневризманы жөндеу керек, себебі оның жарылу қаупі жоғары. Баяу кеңейіп келе жатқан аорта аневризмаларын реттеліп тексеруден (яғни, КТ сканилеуі немесе ультрадыбыстық зерттеу) өткізуге болады. Құрсақ аневризмалары үшін, құрсақ аорта аневризмаларын емдеудің қазіргі заманғы нұсқаулары аневризманың диаметрі болғанда жоспарлы хирургиялық жөндеуді ұсынады. Алайда, 60-76 жас аралығындағы пациенттерге қатысты жаңа деректер құрсақ аневризмаларын диаметрі кем болғанда консервативті емдеуді ұсынады.
Decisions about repairing an aortic aneurysm are based on the balance between the risk of aneurysm rupture without treatment versus the risks of the treatment itself. For example, a small aneurysm in an elderly patient with severe cardiovascular disease would not be repaired. The chance of the small aneurysm rupturing is overshadowed by the risk of cardiac complications from the procedure to repair the aneurysm. The risk of the repair procedure is two fold. First, there is consideration of the risk of problems occurring during and immediately after the procedure itself ("peri procedural" complications). Second, the effectiveness of the procedure must be taken into account, namely whether the procedure effectively protects the patient from aneurysm rupture over the long term, and whether the procedure is durable so that secondary procedures, with their attendant risks, are not necessary over the life of the patient. A less invasive procedure (such as endovascular aneurysm repair) may be associated with fewer short term risks to the patient (fewer peri procedural complications) but secondary procedures may be necessary over long term follow up. The determination of surgical intervention is determined on a per case basis. The diameter of the aneurysm, its rate of growth, the presence or absence of Marfan syndrome, Ehlers–Danlos syndromes or similar connective tissue disorders, and other co morbidities are all important factors in the overall treatment. A large, rapidly expanding, or symptomatic aneurysm should be repaired, as it has a greater chance of rupture. Slowly expanding aortic aneurysms may be followed by routine diagnostic testing (i. e.: CT scan or ultrasound imaging). For abdominal aneurysms, the current treatment guidelines for abdominal aortic aneurysms suggest elective surgical repair when the diameter of the aneurysm is greater than However, recent data on patients aged 60–76 suggest medical management for abdominal aneurysms with a diameter of less than .
Ашық хирургия
Ашық хирургия аортаның кеңейген бөлігін құрсақ немесе құрсақ және кеуде қуысына тілік салу арқылы ашып көрсетуден басталады, содан кейін ауру аортаны алмастыру үшін синтетикалық (Dacron немесе Gore Tex) еңгіме (түтік) орнатылады. Еңгіме аортаның сау бөліктеріне қолмен тігіледі, ал аневризмалық қапшық еңгіменің айналасына жабылады. Аорта мен оның тармақталған артериялары ашық хирургия кезінде қысылып тасталады. Бұл омыртқа миына жеткіліксіз қан ағымын тудырып, параличке әкелуі мүмкін. 2004 жылғы жүйелі шолу және мета-талдау көрсеткендей, тәжірибелі орталықтарда жүргізілетін цереброспинальді сұйықтықты дренаждау (CFSD) омыртқа миына қан ағымын арттыру арқылы ишемиялық омыртқа миы зақымдануының қаупін азайтады. 2012 жылғы Кохрейн жүйелі шолуында омыртқа миы зақымдануын алдын алу үшін CFSD-нің тиімділігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажеттігі атап өтілді. 2023 жылғы жүйелі шолуға сәйкес, торакоабдоминальды аневризманы ашық жолмен жөндеу кезінде тиісті сақтандыру шаралары мен операция кезеңіндегі маневрлерді орындау арқылы операциядан кейінгі омыртқа миы ишемиясының деңгейін төмен ұстауға болады. Хирургтардың көпшілігі алдын алу мақсатында белдік дренаждардың омыртқа миы ишемиясын азайтуға тиімді деп санайды. Моторлық шақырылған потенциалдармен (MEP) нейромониторинг хирургқа селективті қабырға аралық реконструкцияны немесе басқа да қорғаушы анестезиялық және хирургиялық маневрлерді жүргізу үшін объективті критерийлерді ұсынады. MEP және соматосенсорлық шақырылған потенциалдарды (SSEP) бір уақытта мониторингтеу ең сенімді әдіс болып көрінеді. Екі әдістің ұзақ мерзімді нәтижелерінде ешқандай айырмашылық байқалмайды. EVAR-дан кейін қайта емдеу қажет болуы мүмкін.
Open surgery starts with exposure of the dilated portion of the aorta via an incision in the abdomen or abdomen and chest, followed by insertion of a synthetic (Dacron or Gore Tex) graft (tube) to replace the diseased aorta. The graft is sewn in by hand to the non diseased portions of the aorta, and the aneurysmal sac is closed around the graft. The aorta and its branching arteries are cross clamped during open surgery. This can lead to inadequate blood supply to the spinal cord, resulting in paraplegia. A 2004 systematic review and meta analysis found that cerebrospinal fluid drainage (CFSD), when performed in experienced centers, reduces the risk of ischemic spinal cord injury by increasing the perfusion pressure to the spinal cord. A 2012 Cochrane systematic review noted that further research regarding the effectiveness of CFSD for preventing a spinal cord injury is required. A 2023 systematic review suggested that rates of postoperative spinal cord ischaemia can be kept at low levels after open repair of thoracoabdominal aneurysm with the adequate precautions and perioperative manoeuvres. The majority of the surgeons believe prophylactic lumbar drains are effective in reducing spinal cord ischaemia. Neuromonitoring with motor evoked potentials (MEP) can provide the surgeon objective criteria to direct selective intercostal reconstruction or other protective anaesthetic and surgical manoeuvres. Simultaneous monitoring of MEP and somatosensory evoked potentials (SSEP) seems to be the most reliable method. There does not appear to be a difference in longer term outcomes between the two. After EVAR, repeat procedures are more likely to be needed.
Эпидемиология
Аорта аневризмасы салдарынан 2017 жылы шамамен 172,427 адам қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 100,000 адамды құраған.
Aortic aneurysms resulted in about 172,427 deaths in 2017 up from 100,000 in 1990.