Кіріспе
ДНҚ-ның генге балама аймағы, комплементациялық тест арқылы анықталғандай, цистрон – геннің кейбір анықтамаларымен ұғымдық тұрғыдан тең келетін ДНҚ аймағы. Сондықтан, бұл терминдер белгілі бір көзқарас бойынша синоним ретінде қолданылады, әсіресе молекулалық ген мен мендельдік ген арасындағы айырмашылықты ескере отырып. ДНҚ-ның қандай бөлігі (яғни, ДНҚ сегментінің қаншалықты үлкендігі) таңдау бірлігін құрайды деген сұрақ – цистрон мен геннің бірдей нәрсе екенін анықтайды. «Цистрон» термині молекулалық гендердің комплементациялық тестте (цис-транс тестте) ерекше қасиеттер танысатынын көрсету үшін қолданылады; геномдағы нақты орындар (немесе локустар) цистрондық болып табылады.
A cistron is a region of DNA that is conceptually equivalent to some definitions of a gene, such that the terms are synonymous from certain viewpoints, especially with regard to the molecular gene as contrasted with the Mendelian gene. The question of which scope of a subset of DNA (that is, how large a segment of DNA) constitutes a unit of selection is the question that governs whether cistrons are the same thing as genes. The word cistron is used to emphasize that molecular genes exhibit a specific behavior in a complementation test (cis trans test); distinct positions (or loci) within a genome are cistronic.
Тарих
Цистрон және ген сөздері биологияның жетілуі көптеген адамдарға олар көрсететін түсініктердің, кем дегенде ген сөзінің кейбір мағыналарында, бірдей немесе дерлік бірдей екенін анықтауға дейін пайда болған. Өмір ғылымдарындағы көптеген синонимдердің себебі осы тарихи атау практикасы. Цистрон терминін Сеймур Бензер "Тұқым қуалаудың элементар бірліктері" атты мақаласында енгізді. Цистрон көптеген организмдерге қолданылатын, кейде цис-транс сынағы, бірақ көбінесе комплементация сынағы деп аталатын операциялық сынақ арқылы анықталды. Ричард Докинс өзінің ықпалды "Өзімшіл ген" кітабында цистронның таңдау бірлігі екеніне және оның геннің ең жақсы анықтамасы екеніне қарсы тұрады. (Ол сондай-ақ топтық таңдауға да қарсы пікір білдіреді.) Ол цистрондардың бар екеніне немесе олардың элементар екеніне қарсы емес, бірақ табиғи іріктеу оларды таңдайды деген идеяға қарсы; ол бұл өмірдің дамуының ертерек кезеңдерінде болған, бірақ қазір жоқ деп санайды. Ол генді үлкен бірлік ретінде анықтайды, ал басқалар мұны ген кластерлері деп атайды, осыны таңдау бірлігі деп қарастырады. Ол сонымен қатар цистрондар мен гендерден гөрі жалпылама репликаторларды, осы генге бағытталған эволюциялық көзқараста анықтайды.
Анықтама
Цистронды полипептидті кодтайтын ДНҚ сегменті деп анықтағанда, транскрипциялық бірліктегі құрылымдық генді моноцистронды (көбінесе эукариоттарда) немесе полицистронды (көбінесе бактериялар мен прокариоттарда) деп айтуға болады. Мысалы, диплоидты организмде (хромосомалар жұп болып келеді) хромосомалық позициядағы мутация рецессивті белгінің өзгеруіне жауапты болса, онда мутация рецессивті деп айтылады. Себебі, организмде жабайы типтегі фенотип (қалыпты белгі) байқалады, егер хромосома жұбының екеуінде де мутация болмаса (гомозиготалық мутация). Сол сияқты, екінші позициядағы мутация да сол рецессивті белгіге жауапты болсын. Егер организмде бір хромосомада мутация болса және жұптасқан хромосомадағы позицияда мутация болса, тіпті организм екі мутацияның да гомозиготы болмаса да, рецессивті белгі байқалады. Ал егер жабайы типтегі белгілер көрінсе, онда бұл позициялар әртүрлі цистрондарға/гендерге жатады делінеді. Қысқасы, бір цистрондағы мутациялар бір-бірін толықтырмайды, ал әртүрлі цистрондардағы мутациялар толықтыруы мүмкін (Бензердің T4 бактериофагы бойынша эксперименттері, T4 rII жүйесін қараңыз). Мысалы, оперон – РНК-ның үзділіссіз сегментін құру үшін транскрипцияланатын, бірақ бір цистронды/геннен көп тұратын ДНҚ-ның бөлігі. Оперон полицистронды, ал қалыпты гендер моноцистронды деп аталады.