Кіріспе

АҚШ Теңіз корпусы офицері, подполковник Эрл Хэнкок "Пит" Эллис (19 желтоқсан 1880 жыл – 12 мамыр 1923 жыл) – АҚШ Теңіз корпусы барлау офицері және «712 операциялық жоспар: Микронезиядағы алдыңғы базалық операциялар» авторы. Бұл жоспар Екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтарды жеңген амфибиялық шабуылдардың американдық науқанының негізі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эллис Куантико Теңіз корпусы базасын құруда және Теңіз корпусының алғашқы офицерлік кандидаттық мектебін басқарудағы үлкен рөлімен жоғары дәрежелі әкімші және оқытушы ретінде танымал болды. Сондай-ақ, ол Санкт-Михель және Мёз-Аргонн шабуылдарын жоспарлауға жауапты жетекші штаб офицерлерінің бірі ретінде ұйымдастырушылық қабілеті үшін жоғары бағаланды. Эллис алкоголизмнен зардап шекті және шамадан тыс ішімдік пен оның салдарынан туындаған аурулар үшін ем алу үшін ауыспалы түрде жатаққа түсетін. 1922 және 1923 жылдары ол Тынық мұхиты аралдарындағы жапондықтардың қызметі туралы ақпарат алу үшін жасырын тыңшылық миссиясын орындады. Ол 1923 жылы Палауда түсініксіз жағдайда қайтыс болды, бірақ бұл, көбінесе, алкогольге шамадан тыс берілудің салдары болды. Оның денесі кремацияланып, 2004 жылы Арлингтон ұлттық зиратына қайта жерленді. Эллистің Жапония және Тынық мұхиты туралы болжамды зерттеуі оны амфибиялық соғыс саласындағы теңіз теорияшылары мен стратегияларының алдыңғы қатарына қойды, өйткені ол жапондықтардың алғашқы шабуылын және Орталық Тынық мұхитындағы аралдарды басып алу науқанын болжады. Ол әлі күнге дейін Теңіз корпусының маңызды теорияшыларының бірі саналады, өйткені амфибиялық операцияларды қолдауы ұйымға тұрақты миссия мен құрылымды қамтамасыз етті, ал бұрынғы негізгі рөлі – теңіз кемелері мен теңіз базаларындағы қауіпсіздік жасақтарының қажеттілігі азайды.

Ерте өмір

Эллис 1880 жылдың 19 желтоқсанында Канзас штатының Иука қаласында, шағын шаруашылық қожалықтарында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Август пен Кэтрин Акслин Эллис, Оңтүстік-Шығыс Айовадан Канзасқа «Жер телімі» және «Алдын алу актілері» қабылданғаннан кейін көшіп келді. Ол алты баланың екіншісі болды. Эллис Канзас штатының Пратт қаласындағы жоғары мектепті үздік бітірді, бейсболға қызығушылық танытты және көп оқыды, әсіресе Рудьярд Киплингтің әңгімелері мен өлеңдерін ұнатып оқыды. Оның әскери қызметке түсуге шабыттанғаны – жасөспірім кезінде журналдар мен газеттердегі мақалаларды оқуынан туды. Испан-американ соғысы кезінде ол Кускодағы шайқасы кезінде «Хантингтон батальоны» деп аталған 1-ші теңіз жаяу әскерлері батальоны (күшейтілген) туралы оқыды, сондай-ақ адмирал Джордж Дьюидің Филиппиндегі теңіз жаяу әскерлерінің тобының қызметі туралы білді. Кейіннен Эллистің ата-анасы конгрессмен Честер Лонгқа, жақын жердегі Медициналық ложадан, Эллистің офицерлік атаққа ие болу мүмкіндігі туралы сұрау салды. Лонг теңіз жаяу әскерлерінің командирі Чарльз Хейвудпен байланысқа түсті және теңіз жаяу әскерлерінің таңдалған офицерлеріне конкурстық емтихан тапсуға рұқсат берілгенін естіді. Эллис капрал шенімен емтиханға қабілетті болды; оны армия полковнигі дайындады, жазбаша емтиханды жақсы тапсырды және 1901 жылдың 21 желтоқсанында екінші лейтенант атағын алды. 1902 жылдың 11 қаңтарында ол Бостондағы Чарльзтаун әскери-теңіз базасындағы теңіз жаяу әскерлерінің казармасының командирі полковник Персиваль Поупқа алғашқы оқуын алу үшін барып, инспекция жүргізу және кіші офицерлерге қажетті басқа да тапсырмаларды орындауды үйренді. 1902 жылдың 1 наурызында ол батыс Тынық мұхитындағы қызметке тағайындалу үшін Вашингтон қаласындағы теңіз жаяу әскерлерінің казармасына баруға бағытталды. 1902 жылдың 1 сәуірінде ол «Шеридан» пароходына отырып, Сан-Францискоға аттанды. 13 сәуірде Манилаға жетіп, Кавите түбегіндегі теңіз базасында қызметке кірісті, онда ол 1-ші теңіз жаяу әскерлері полкінің (сондай-ақ «1-ші теңізшілер» деп те аталады) адъютанты болып тағайындалды. Осы кезеңде күнделікті қызметтің жалықтыруы мен монотондығы оның психологиялық жағдайына кері әсер ете бастады. «Мен адам таба алатын ең жалкоо өмір осы, – деп ойлаймын. Жатып, ұйықтап, ‘есінен шығу’дан басқа ештеңе істеуге тыйым салынбаған. Бірақ соған қарамастан, мен ‘ақ адамның ауыртпалығын’ көтеруге көмектесемін». Эллис 1-ші теңіз жаяу әскерлері полкінің («1-ші теңізшілер») командирімен жақсы қарым-қатынаста болды және 1903 жылдың қаңтарында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің флагмандық кемесі «Кентукки» линкорында теңіз жаяу әскерлері жасағының командирі болып тағайындалды. Кеменің экипажы Манила шығанағында жаттығулар жасады және Қиыр Шығыста орналасқан британдық флотты қонаққа шақырды. Ақпан айының соңында Эллис Сингапур, Қытай және содан кейін Йокохамаға сапарлады, АҚШ Әскери-теңіз күштері министрі «Кентуккиді» Нью-Йорк қаласына қайтаруға бұйрық бергенге дейін. Наурыз айында ол бірінші лейтенант атағын алды. 1904 жылдың 25 мамырында Эллиске 1904 жылдың 12 маусымында командирдің алдына бару тапсырылды. Маусым айында ол Вашингтон қаласындағы теңіз жаяу әскерлерінің казармасындағы штабқа тағайындалды. Қыркүйек айында ол Калифорниядағы Маре аралына ауыстырылды, онда 1905 жылдың 31 желтоқсанына дейін квартирмейстер болып қызмет етті. 1906 және 1907 жылдары Эллис уақытша рекрутингтік офицер ретінде жұмыс істеді; ол 1906 жылдың жазында Калифорния штатының Оукленд қаласында, ал 1906 жылдың 31 шілдесінен 1907 жылдың 19 сәуіріне дейін Айова штатының Де-Мойн қаласында қызмет етті. Содан кейін ол Маре аралына оралды, онда 1907 жылдың 18 қарашасына дейін қызмет етті, содан кейін ол Филиппиннің Олонгапо қаласына 2-ші теңіз жаяу әскерлері полкінің («2-ші теңізшілер») адъютанты болып жіберілді, оған подполковник Хирам И. Берсс («Hiking Hiram») басшылық етті.

Еңбек жолы

1908 жылдың 14 ақпанында Эллис 2-ші полктің E ротасының атқарушы офицері болып тағайындалды. 1908 жылдың мамыр айында капитандыққа көтерілді. Майор Джон А. Леджюн Олонгапоға 2-ші полкті қамтитын бригаданың басқаруын қабылдауға келгенде, ол Эллисті 2-ші полктің F ротасына командир етіп таңдады және ол 1908 жылдың 1 шілдесінен 30 қыркүйегіне дейін қызмет етті. Ол жергілікті филиппиндіктер арасындағы жер дауына қатысты арнайы тапсырмаларды орындады, содан кейін 1909 жылдың 1 қаңтарынан 31 мамырына дейін F ротасының басқаруын қайтадан қабылдады. Одан кейін ол E ротасына басшылық етті және Гранде аралындағы жергілікті пост алмасудың нығайтылуы мен басқаруын жүзеге асырды. Осы кезеңде, ол бірде "жалықтыратын" кешкі ас кезінде көңіл көтеру үшін үстелден көзілдірік атып түсіргендігі айтылады. 1910 жылдың көктемінде Олонгапоға оралды және 1911 жылдың қаңтарында АҚШ-қа қайтып келгенге дейін 2-ші полктің адъютанты қызметін атқарды. Эллис 1911 жылдың 22 наурызында Вашингтон әскери-теңіз базасындағы казармаға келді. Уильям П. Биддл командир болды; Эллис авиациялық қызметке сұраныс білдірді, бірақ Биддл оған Теңіз соғыс колледжіне түсуді ұсынды. Эллис келісті; бітіргеннен кейін ол 1912 жылдың 29 қазанынан 1913 жылдың 16 қазанына дейін лекция оқушы және семинар жетекшісі ретінде қалды. 1913 жылы Эллис командир Ф.Н. Скофилдпен бірлесіп "Гуамды қорғау жөніндегі Теңіз соғыс колледжі комитетінің есебі" атты еңбекті жазды. Содан кейін Эллис Филадельфия әскери-теңіз кеме жасау орнына келді, онда ол Джордж Барнеттің штабында әскери барлау офицері болып тағайындалды. Эллис Пуэрто-Риконың Кулебра аймағында өткен жаттығуларды жоспарлауда маңызды рөл атқарды. Advance Base Outfit жабдығы тиімді жағдайда екені көрінеді және қажет болған жағдайда толыққанды жұмыс істейтініне сенімділік бар. Бұл жағдайдың себебі – капитан Эрл Х. Эллистің тамаша жұмысы. 1914 жылдың 9 ақпанында Эллис және Advance Base Force аймақтағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты Мексикаға жөнелту мүмкіндігімен Нью-Орлеанға аттанды. Барнетт Биддлдің орнын басып, командир болып тағайындалды және Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Гуамның қорғанысын зерттеген және жақсартулар бойынша ұсыныстар жасаған Біріккен армия-теңіз күштері комитетінің мүшесі ретінде Эллисті арнайы тапсырмаға таңдады. 1915 жылдың 27 тамызында Эллис Джордж Барнетттің үш адъютантының бірі ретінде Вашингтонға оралды, ал 1916 жылы Эллис майор болып жоғарылатылды. Бұл оқиға АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жағындағы араласуымен бірге болды, және Барнетт Теңіз күштерінің хатшысы Джозефус Дэниелсті 5-ші теңіз жаяу әскерін Америка экспедициялық күштеріне (АЭК) қатысуға рұқсат беруге көндірді.

Орталық Тынық мұхиттағы жасырын іс-қимыл

Эллис АҚШ-тың Жапонияның Оңтүстік теңіздер мандатына, яғни Жапонияның бұрын Германияның бақылауында болған аралдарды басып алуға рұқсат еткеніне, Жапонияның қорғаныс экранының артында өз аумағын кеңейту және ықпалын байқамай-ақ жүзеге асыруға мүмкіндік береді деп сенді. Осы бағыттың соңында Жапония мен АҚШ арасындағы соғыс болатынына көз жеткізген Эллис, Жапонияның іс-әрекеттері туралы мәліметтерді алуға бар күшін салды. 1921 жылғы 9 сәуірде Эллис Маршалл және Каролина аралдарын зерттеу үшін Орталық Тынық мұхитына құпия барлау миссиясын жүргізу туралы комендантқа ресми өтініш берді. Өтінішінде ол азамат ретінде саяхат ететінін және қажет болған жағдайда Теңіз корпусының өзінің әрекеттерінен бас тартуға мүмкіндік беретін мерзімсіз отставкаға кетуге дайын екенін көрсетті. (Шындығында, Теңіз корпусы отставка хатын пайдаланбады және Эллис қайтыс болғанға дейін белсенді офицерлер тізімінде қалды. Ол қайтыс болған кезде Эллис жалақы және персонал тізімдерінде "ұзартылған демалыста" деп көрсетілген, бұл мәртебені комендант өз қызметкерлеріне пайдалануды бұйырған еді.) Өтінішін бергеннен кейін көп ұзамай ол тағы да неврастенияға ұшырады, қалпына келген соң Тынық мұхитындағы барлау миссиясын қайта бастауды сұрады. 1921 жылғы 4 мамырда Әскери-теңіз флотының көмекші хатшысы Теодор Рузвельт-младший, Әскери-теңіз флоты хатшысының міндетін атқарушы ретінде, өтінішті мақұлдады. Эллис сол күні ауруханадан шығып, дайындық жұмыстарын аяқтау үшін штаб-пәтерге келді. Шетелде барлау жұмысын жүргізіп жатқан әскери офицер екенін жасыру үшін Эллис 1902 жылы өзімен бірге әскери қызметке қабылданған Джон А. Хьюзге жүгінді. Хьюз 1920 жылы денсаулығына байланысты зейнеткерлікке шыққаннан кейін әкесінің импорт-экспорт бизнесіне, Хьюз сауда компаниясына қосылды. Хьюз Эллиске компанияның саяхатшы өкілі ретінде жасырын қызмет етуге мүмкіндік берді. Канзастағы үйіне қысқа сапардан кейін Эллис 1921 жылғы 28 мамырда Сан-Францискоға сапар шекті. Оларға назар бөлмей, Эллис жергілікті банкте ала алатын мың долларлық қаражатты алу үшін Теңіз корпусы штаб-пәтеріне жеделхат жіберді және Сайпанға аттанды. НБК Lines Kasuga Maru кемесімен келгеннен кейін, ол Танапаг портында түсіп, Гарапандағы қонақ үйге орналасты. Эллис барлау миссиясын және ішімдік ішуді жалғастырғандықтан, жапон билігінің назарына ілігіп, оның қозғалысын және іс-әрекетін қадағалай бастады. Досы Килили Саблан Эллиске қонақ үйден шығып, Саблан отбасымен бірге тұруға кеңес берді. Эллис бірнеше апта бойы Сайпанды аралап, егжей-тегжейлі карталар мен кестелер жасады. 1922 жылғы 3 желтоқсанда ол Каролин, Маршалл, Яп және Палау аралдарына сапар шегу үшін "Мацуяма Мару" кемесіне отырды. Келгеннен кейін ол Корордағы қонақ үйге орналасып, тағы да Мацуяма Маруға отырып, Трукқа баруға ниеттенді. Бірақ жапон билігі оған жол бермегендіктен, Эллис осы аралды зерттей алмады, бұл олар оған күдікпен қарағанын көрсетті. Кусаиден саяхат кезінде Эллис "Мацуяма Мару" кемесінде ауырып, миссионер Джесси "Мама" Хоппиннің көмегімен Жалуиттегі ауруханаға жатқызылды. Ол Эллистің үй шаруасын жүргізушісі болуы үшін шәкірті Бенджамин Ладжипунды тағайындады. 1923 жылдың қаңтарында жазылғаннан кейін ол Маршалл аралдарын, Кваджалейн, Понапе, Селебес және Жаңа Гвинеяны копра жинаушы "Caroline Maru" желкенді қайығымен зерттеуді жалғастырды. Эллис палубада ұйықтап, рифтерді картаға түсіріп, жергілікті нысандарды, халықты және өнімдерді тізімдеді. Жапондық шенеуніктер доктор Уичи Ишоданы осы сапарларда Эллисті бақылауға тағайындады. "Caroline Maru" кемесін құлатуға айналған дауыл кезінде Эллис теңізшілік білімімен Ишоданы таң қалдырып, оның Эллис теңіз офицері екенін түсінуіне себеп болды. Корорда болғанда ол Метауи есімді Палаудан келген қызбен танысып, оны әйелі етіп алды. Эллистің ресми медициналық жазбаларында оның өлімінен аз уақыт бұрын делирий тременсінен және галлюцинациялардан емделу үшін әскери-теңіз ауруханасына түскені көрсетілген. 2004 жылдың қараша айында оның сүйектері Гринлон зиратынан эксгумацияланып, Арлингтон ұлттық зиратында толық әскери құрметпен қайта жерленді. Эллистің карталары мен құжаттарын жапондықтар тәркіледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін генерал Дуглас Макартурдың тапсырысымен жүргізілген тергеу Эллистің мүлкіне қатысты ешқандай із таппады, сондай-ақ, аралдың жапон губернаторының Эллистің қызметі туралы есебі де табылған жоқ. Эллис Тынық мұхиты аралдарына сапар шегуге дейін үйленбеген және баласы болған жоқ. Эллис Теңіз корпусының барлық деңгейлерінде ұйымдастыру, әкімшілік, барлау талдауы және стратегиялық жоспарлау салаларындағы өте жақсы қабілеттерімен танымал болды. Бұл фактіге Биддл, Барнетт және Лежун сияқты кезекті коменданттардың оның ең маңызды іс-шараларында, соның ішінде құпия ақпарат жинауда Эллиске сенгені дәлел. Ол ішімдікке тым көп беріліп, көбінесе дәрігердің көмегіне және ауруханада ұзақ емделуге мұқтаж болғанына қарамастан. Соңғы барлау миссиясынан алынған карталар мен жазбалардың жоғалғанына қарамастан, Эллистің Тынық мұхиты аралдарына қатысты стратегиялық көзқарасы, әсіресе АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуының бастапқы кезеңінде, өте маңызды болып қала берді. "Микронезиядағы базалық операциялар жөніндегі 712-жоспар" Маршалл және Каролина аралдарының стратегиялық маңыздылығына ерекше назар аударды, олар "шығысқа және батысқа созылатын аралдардың 'бұлты'” құрайтынын атап өтті. Бұл бұлты тұжырымы кейінірек Жапониядан Нанпо Шото және Мариан аралдары арқылы Индонезияға дейін созылатын солтүстік-оңтүстік "Екінші арал тізбегіне" басымдық бергенмен қарама-қарсы келеді. Эллис Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың жағдайларын болжағаннан өзге, Теңіз корпусы тарихында маңызды стратегиялық теоретик ретінде қарастырылады, өйткені ол десанттық соғысқа қолдау көрсету арқылы Теңіз корпусының өзінің мақсатын анықтауға және ұйымдастыруға көмектесті, бұл бұрынғы басты қызметін – кемелер мен теңіз базаларындағы шағын күзет жасақтарын ауыстырды. Эллис Теңіз корпусы барлау қауымдастығының Құрмет кітабында тізілген, онда қызмет барысында қаза тапқан барлау саласының теңізшілерінің тізімі бар. Эллис залы, Теңіз корпусының Куантико базасындағы негізгі білім беру ғимараттарының бірі Эллистің құрметіне аталған.