Кіріспе

Американдық метеоролог Джеймс Поллард Эспи (немесе Дауыл Королі) (9 мамыр 1785 - 24 қаңтар 1860) – АҚШ метеорологы. Эспи дауылдардың конвекциялық теориясын жасады, оны 1836 жылы Америка философиялық қоғамы алдында және 1840 жылы Француз ғылым академиясы мен Ұлыбритания Корольдік қоғамы алдында түсіндірді. Оның теориясы 1840 жылы «Дауылдар философиясы» деген атпен жарияланды. Ол 1842 жылы Соғыс және 1848 жылы Әскери-теңіз департаменттерінің метеорологы болды, сондай-ақ ауа райын бақылау деректерін жинау үшін телеграфты пайдаланды, осы арқылы дауылдардың қозғалысын зерттеді және ғылыми ауа райын болжаудың негізін қалады.

Өмір және мансап

Эспи білімге деген шұғылалы құштарлығымен ерекшеленді және Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы Трансильвания университетінде классикалық білім алу мақсатында мектепте сабақ беруді бастады. 1808 жылы университеттің қабырғасын қалдырғаннан кейін Мэриленд штатының Камберленд қаласындағы академияда оқытушылық қызмет атқарды. Ол құқық білімін оқып, төрт жыл бойы Огайо штатының Ксения қаласында адвокат болып жұмыс істеді. 1812 жылы Маргарет Поллардқа үйленді және оның тегін өзінің есімнің ортасы ретінде қабылдады. 1817 жылы Филадельфияда классика пәнінің мұғалімі болды және онда 20 жыл өмір сүрді. Бірақ көп ұзамай оның назары табиғат ғылымдарына ауысты және шамамен 1828 жылы дауылдардың себебін зерттеуге кірісті, бұл оны сол кездегі Американың ең көрнекті метеорологына айналдырды. 1833 жылы ол дауылдардағы ауаның жоғары көтерілуі (конвекция) және жасырын жылудың эволюциясынан туындайтын өзін-өзі сақтап тұру қабілеті туралы теориясының тұжырымдамасын жазды. 1834 жылы Эспи Франклин институты мен Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының (APS) метеорологы болды. Бірлескен комитеттің төрағасы ретінде ол дауылдарды зерттеу үшін ауа райын бақылайтын желі құрды. Ол Пенсильвания заң шығарушы органына әр округте барометр, термометр және жаңбыр өлшегішпен жабдықталған бақылаушыны ұстау үшін 4000 доллар бөлуді ұсынды. Осының нәтижесінде метеорология Конгресс құжаттарында алғаш рет тіркелді. Осы еңбегі үшін ол 1835 жылы APS мүшесі болып сайланды. 1836 жылы ол оқытушылық қызметтен бас тартып, ғылыми қоғамдар мен жалпы жұртшылық алдында лекция оқуды бастады. Осы лекциялардың арқасында ол "Дауыл патшасы" деп танылды. 1840 жылы ол Еуропаға сапар шегіп, Британдық ғылым қауымдастығы мен Француз ғылым академиясының алдында дауылдар туралы теориясын ұсынды. Оның теориясын Француз академиясының алдында ұсынғаннан кейін болған пікірсайыс кезінде француз физигі және астрономы Франсуа Араго: "Францияның Кювьесі, Англияның Ньютоны, Американың Эспиі бар" деді. 1841 жылы Бостонда оның "Дауылдар философиясы" атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта Эспи жаңбыр жаудыру үшін Аппалач ормандарын өртеп жіберуді ұсынды, бұл, мүмкін, климаттық инженерия идеясының алғашқы нұсқасы. 1843 жылы ол АҚШ үкіметінің алғашқы метеорологы болып тағайындалды және алдымен Армияның Бас хирург қызметіне, содан кейін Әскери-теңіз флотының хатшысына және ақырында 1848 жылы Смитсониан институтының хатшысына бағынды. Вашингтон қаласындағы жұмысы 1859 жылы аяқталды, содан кейін ол Огайо мен Пенсильваниядағы туыстары мен достарына барып қайтты. 1860 жылдың 17 қаңтарында Цинциннатиге (Огайо штаты) барған кезде профессор Эспиге сал соқты және 24 қаңтарда оның жүрегі тоқтады. Ол Харрисбургтегі (Пенсильвания штаты) зиратқа, он жыл бұрын қайтыс болған әйелінің қасына жерленді.