Кіріспе

Адамның сүйек дамуының дәрежесі

Сүйек жасы – адамның сүйек дамуының дәрежесі. Балаларда сүйек жасы физиологиялық жетілудің өлшемі болып табылады және өсу аномалияларын, эндокриндік бұзылыстарды және басқа да медициналық жағдайларды диагностикалауға көмектеседі. Адам жасушадан балалық шаққа, жасөспірімдікке және жас ересекке дейін өсіп-өнуі кезінде сүйектерінің көлемі мен пішіні өзгереді. Бұл өзгерістерді рентген және басқа да бейнелеу әдістерімен көруге болады. Пациенттің сүйектерінің сыртқы түрін белгілі бір жастағы орташа сүйек пішіні мен өлшеміне сәйкес келетін сүйек суреттерінің стандартты жиынтығымен салыстыру арқылы «сүйек жасын» анықтауға болады. Сүйек жасы адамның биологиялық немесе хронологиялық жасынан өзгеше, ол – туылғаннан бері өткен уақыт. Өсуі шектелген адамдарда сүйек жасы биологиялық жастан кем болуы мүмкін. Сол сияқты, баланың сүйек жасы хронологиялық жасынан ертерек болса, ол қалыптыдан жылдам өсіп жатқанын көрсетеді. Сүйек жасының кешігуі немесе алға жылжуы көбінесе өсудің қалыпты өзгермелілігімен байланысты, бірақ сүйек жасы мен биологиялық жастың арасындағы айтарлықтай ауытқулар емдеуді қажет ететін жасырын медициналық жағдайды білдіруі мүмкін. Баланың қазіргі бойы мен сүйек жасын ересек шақтағы бойын болжау үшін пайдалануға болады. Сүйек жасын өлшеудің басқа да мақсаттарына балалардың конституциялық өсудің кешігуі, ерте жасөспірімдік, қалқанша безінің дисфункциясы, өсу гормонының жетіспеушілігі және басқа да себептермен байланысты тым қысқа немесе тым биік бойлы болу сияқты медициналық жағдайларды диагностикалауға көмектесу кіреді. АҚШ-та адамның сүйек жасын бағалаудың ең көп қолданылатын әдісі – пациенттің сол қолы мен білегінің рентген суретін балалардың сол қолдарының рентген суреттері бар анықтамалық атласпен салыстыру. Бұл атлас қолдың қаңқа құрылымының белгілі бір жастағы орташа адамда қалай көрінетінін көрсетеді. Сүйек жасын бағалаудың басқа да әдістері бар, оның ішінде тізе немесе шынтақ сүйектерін анықтамалық атласпен рентгенмен салыстыру және магниттік-резонанстық бейнелеу әдістері.

Өлшеу әдістері

Тірі баланың сүйек жасын бағалау әдетте баланың сүйектерінің суреттерін, белгілі бір жастағы және жыныстағы сау балалардан алынып, атласқа жинақталған орташа скелет модельдерінің суреттерімен салыстыру арқылы жасалады. Сүйек жасын анықтау үшін бағаланатын сүйек дамуының ерекшеліктері: сүйектердің болуы (кейбір сүйектер әлі сүйектелген бе), сүйектердің мөлшері мен пішіні, минералдану деңгейі (немесе сүйектеу), сондай-ақ эпифиздер мен метафиздер арасындағы бірігу дәрежесі. 1898 жылы Джон Поланд жариялаған алғашқы атлас сол қол мен білезік, тізе және шынтақтың рентген суреттерінен тұрды. Енді, сипатталған атлас әдісіне балама ретінде "бір сүйекті әдіс" бар, онда жеке сүйектерге жетілу шкалалары тағайындалады.

Қол мен қолтықтың сүйектерін бағалау

Сүйек жасын анықтаудың ең көп қолданылатын екі әдісі науқастың сол қолының, саусақтарының және білегінің артқы-алдыңғы рентген суретіне негізделген. Тек сол қол мен білегіні ғана түсірудің себебі – қолды аз дозадағы сәулелендіру арқылы рентгенге түсіру оңай, және бір суретте көптеген сүйектер көрінеді. Сонымен қатар, көптеген адамдар оң қолды жиі қолданады, сондықтан сол қолдың жарақат салдарынан деформациялану мүмкіндігі азырақ. Соңында, балаға берілетін зиянды иондаушы сәулеленудің мөлшерін азайту мақсатында тек білек пен қол ғана түсіріледі. Грейліх пен Пайл атласы әртүрлі балалардың сол қолы мен білегінің рентген суреттерін қамтиды, олар белгілі бір жастағы қол сүйектерінің орташа көрінісінің жақсы үлгілері деп есептеледі. Атласта 3 айдан 19 жасқа дейінгі ұлдар мен 3 айдан 18 жасқа дейінгі қыздар үшін 3 айдан 1 жылға дейінгі аралықта хронологиялық тәртіппен орналастырылған суреттер жинағы бар. Грейліх пен Пайл атласындағы суреттер 1931 және 1942 жылдар аралығында Brush Foundation Адамның өсуі мен дамуы жөніндегі зерттеуіне қатысқан сау ақ нәсілді ұлдар мен қыздардан алынған. TW әдістері жеке сүйектерді бағалаудан және әрбір сүйектің жетілу дәрежесіне сәйкес әріптік баға беруден тұрады. Содан кейін бағаланған барлық сүйектердің ұпайлары қосылып, осы қосынды пациенттің жынысына байланысты ұлдар немесе қыздар үшін іздеу кестесі арқылы сүйек жасына сәйкестендіріледі.

Хемискелтон әдісі

Жаңа туған баланың қолы мен білегіндегі сүйектер өмірінің бірінші жылында көп өзгермейді. Сәбидің сүйек жасын бағалаудың баламалы әдістерінің бірі – баланың денесінің сол жағындағы сүйектелу ошақтарының санын санау, бұл үшін жартылай скелетті рентгенге түсіру қажет. Бұл әдіс дененің тек бір аймағына назар аударудан туындайтын сүйек жасын бағалаудағы қателіктерден аулақ болу үшін жасалды. Ол мойын омыртқаларын пайдаланып, оларды қол-білек аймағы сияқты сенімді және дұрыс деп тапты. Ол ерлер мен әйелдер үшін сүйек жасын бағалау стандартын жасады. Бұл әдістің артықшылығы – егер омыртқалар жақтық цефалометриялық рентген суретінде бұрыннан тіркелген болса, қосымша рентген сәулелену қажеттілігін жояды. Бұл әдіс – мойын омыртқасының жетілу әдісі деп аталады.

Hassel & Farman (1995) екінші, үшінші және төртінші мойын омыртқаларына (C2, C3, C4) негізделген индекс жасады және атлас омыртқасының жетілуінің қол-білек сүйектерінің жетілуімен тығыз байланысты екенін дәлелдеді. Easy Age сияқты омыртқалық әдістерді қолдануды жеңілдету үшін бірнеше смартфондық қосымшалар жасалды.

Клиникалық маңызы

Педиатриялық медицинада пациенттің сүйек жасын бағалау баланың қалыпты дамуын анықтау үшін қолданылады.