Кіріспе

Француз дипломаты Луи Антуан Фавле де Бурьенн (lwi ɑ̃twan fovlɛ də buʁjɛn; 9 шілде 1769 – 7 ақпан 1834) – француз дипломаты, Сенс қаласында дүниеге келген. Ол негізінен Наполеон Бонапартпен жақын қарым-қатынасымен және оның туралы жазған танымал естеліктерімен белгілі.

Өмірбаян

Бурьен өзінің «Наполеон Бонапарттың естеліктері» атты еңбегімен танымал, бұл еңбек жылдар бойғы жақын достық және кәсіби байланысқа негізделген. Олар сегіз жаста болғанда Шампаньдегі Бриендегі әскери академияда танысты. Наполеон оның ойлап тапқан әйгілі қар добы лақтыру ойындарын еске алды: «Өкінішке орай, бұл ойын ұзаққа созылмады, себебі біз қардың ішіне тастар салдық, соның салдарынан көптеген балалар жарақат алды, олардың ішінде досым Бурьен де болды, және ойынға тыйым салынды». Наполеон 1787 жылы 15 жасқа келгенде барлық пәндер бойынша көшпел болғанын айтты, ал Бурьен математикадан Наполеон алда екенін, ал қалған пәндерде өзі бірінші болғанын еске алды.

Достық қарым-қатынас

Бонапарт әскери оқуын жалғастырып, әскер қатарына кірді. Бурриен дипломатиялық мансапқа дайындалды, Венада, содан кейін Лейпцигте оқыды. Штутгарттағы елшіліктің хатшысы болып тағайындалған ол француз төңкерісінің алғашқы жылдарында сол жерде қалып, отанына қайту туралы бұйрықтарды орындамады. Ол 1792 жылдың көктеміне дейін үйіне оралмады, сондықтан оның есімі эмигранттар тізіміне енді, бұл өте қауіпті жағдай болатын. Парижде Бонапартпен қайта кездескенде, олар бос өмір кешіп, сол қызықты кезеңде Туильри сарайында халықтың патша отбасына шабуыл жасағанын (20 маусым) және сол жерде швейцариялық гвардияшылардың қырғынға ұшырағанын (10 тамыз) қорқынышпен көрді. Осыдан кейін Бурриен Сен қаласындағы отбасылық үйіне қайтты. 13 Вендемир оқиғасынан кейін (5 қазан 1795 ж.) ол Парижге оралды және тағы да Бонапартпен байланыс жасады, ол сол кезде Ішкі армияның екінші қолбасшысы болды және жақын арада Италия армиясына басшылық етуге кетті. Ұлы жеңістерге жеткен генерал Бурриенді Италияға шақырып, Австриямен ұзақ келіссөздер жүргізуге қатыстырды (1797 жылдың мамыр-қазан айлары), онда оның құқық және дипломатия саласындағы білімі Кампо-Формио шартының (7 қазан) талаптарын жасауға көмектесті. Бурриен досының маңызды тарихи тұлғаға айналатынын сезіп, осыған қатысты құжаттарды жинап, көшірмелерін сақтап бастады. 1797 жылдың қарашасында оның есімі эмигранттар тізімінен алынып тасталды.

Жеке хатшы және ұят

Келесі жылы ол Бонапартпен бірге Мысырға жеке хатшысы ретінде барды. Кейін Бурьен Жаффадағы француздық обадан зардап шеккендерді эвтаназиялау және сөздерін бұзған түрік тұтқындарын штыкпен өлтіру туралы даулы шешімдерді жақтады. Олар Фрежусқа (қыркүйек-қазан 1799 ж.) қауіпті саяхат жасап оралды, ал Бурьен төңкеріске әкелген келіссөздерге көмектесті. Содан кейін олар VIII жылғы Конституцияны жасады, ол Бонапартты он жылға бірінші консул етті. Ол Бонапартпен бірге жұмыс істеу үшін әр күн сайын таңғы жетіде келіп, көбінесе кешкі онға дейін жұмыс істеді. Бурьен полиция бастығы болу үшін кетіп қалды, бірақ Бонапартқа оның қажеттілігі туғандықтан көп ұзамай қайта шақырылды. Ол екінші итальяндық науқан кезінде Парижде қалды, содан кейін досы Францияны тиімді басқару үшін, талантты адамдармен нақты кодификацияланған заңдар арқылы ұйымдастыра бергенін қызығушылықпен бақылады. Бонапарт өмір бойына консул бола бастағанда, Бурьен оның билікті нығайту және отбасын байыту үшін жасаған шеберлік әрекеттерін құрмет пен алаңдаумен жазды. 1802 жылдың күзінде Бонапарт оны жұмыстан шығаруға кірісті, бірнеше бейқам аптадан кейін ешқандай себеп көрсетпей жұмыстан босатты. Бонапарттың қаржылық спекуляцияларына наразы болғаны мүмкін. Олар енді ешқашан сөйлеспеді. Бурьен намыстанады.

Ганза одағы

1805 жылдың көктемінде ол Гамбургтің еркін қаласына, Ханза Лигасының жетекші қаласына француз консулы болып тағайындалды. Оның міндеті Англияға қарсы сауда соғысы шараларын, яғни Континенттік жүйе деп аталатын шараларды күшіне енгізу еді, бірақ ол сауданы тоқтатудың Британиядан гөрі Еуропаға көбірек зиян келтіреді деп сенді. Оның жауапсыз қалған хаттары император Наполеонды саясатын өзгертуге көндіре алмады. 1807 жылдың көктемінде, Шығыс Пруссиядағы әскерге көптеген әскери плащтарды жеткізуге бағытталғанда, ол оларды Англиядан құпия және жылдам әрекет ете отырып сатып алды. 1810 жылы ол Францияға қайтарылды, және өкінішке орай, Ганза қалалары империя құрамына енді. Ол Гамбургте зор байлыққа ие болды.

Қайта қалпына келтіру және 100 күн

1814 жылы жеңіске жеткен одақтас әскерлер Парижды басып алды. Шарль Морис де Талейран Перигор уақытша үкіметті басқарды, онда Бурьен почта басқармасының басшысы болып тағайындалды, ол күдіктілердің хаттарын жасырын түрде көшіруге де жауапты болды. Ол патша және басқа одақтас көшбасшыларымен Бурбон монархиясын қайта орнатуға әкелген кездесулерге қатысты. Қайтып келген Людовик XVIII оны жылы күтіп алды, бірақ ол дереу лауазымын жоғалтты. Наполеон Эльбадан қашқанда Бурьен полиция префекті болып тағайындалды. Наполеон он үш адамды қоспағанда, барлығына кешірім жасады; олардың бірі – Бурьен. Ол 1815 жылғы «Жүз күн» Людовик XVIII-мен Гент қаласында өткізді. Содан кейін ол қоғамдық істерде көзге түспеді. 1830 жылы ол өзінің кітабын жариялады, бірақ бұл төңкеріс оның барлық капиталын жоғалтуына себеп болды. Ол екі жыл психиатриялық клиникада болғаннан кейін, 1834 жылдың 7 ақпанында Каенде қайтыс болды.

" Еске алулары "

Оның кітабы Наполеонмен және оның анасымен, аға-інілерімен және апа-қарындастарымен, оның бірінші әйелі Жозефин де Боарнаиспен және оның балаларымен, белгілі француз саясаткерлерімен және маршалдармен, әсіресе болашақ Швеция королі Жан Батист Жюль Бернадотпен, олар екеуі Солтүстік Германияда болған кездегі қарым-қатынастары туралы айқын, жақын және толыққанды әңгімелейді. Оның баяндамасын көптеген диалогтар жандандырады, олар тек оның өзі сөйлеген сөздерін ғана емес, тіпті басқалар оған айтқан әңгімелерді де қамтиды. Олардың нақтылығы күмәнді болуы мүмкін, бірақ олар оның заманының есте қаларлық бейнесін береді. Көптеген пікірлер оның құжаттарынан алынған цитаталармен негізделген. Әрине, оның баяндамасы тақырыбымен күрделі қарым-қатынасымен боялған: жақын достық, жылдар бойы тығыз жұмыс істеу, одан кейін жұмыстан босату және қарапайым емеске толы бас тарту. Ол объективті болуға тырысады және Наполеонның гениалдылығының, басқарудағы шеберлігінің және саяси маневрлерінің көптеген мысалдарын келтіреді, сонымен қатар жеке және отбасылық билік пен байлыққа ұмтылуын, француз халқының өмірін құрбан етуге дайындығын және еркін баспасөзді жек көруін айыптайды. Әскери науқандарды кәсіби сарапшыларға қалдырады. Оның сенсациялық мәлімдемелерінің бірі – Булоньдегі Ұлы армияның Англияға шабуыл жасау ниеті болмағаны, өйткені бұл тым тәуекелді кәсіпорын болған, ал мақсаты – британдық күштерді елде ұстап тұру болды. Әрине, кітап сергек бонапартистерді ашуландырды, оның сенімділігіне шабуыл жасау үшін екі томдық сын-пікірлер дереу жарияланды. Дау-дамайлар жарты ғасырдан кейін де тоқтап қалған жоқ. Оның кітабы нақты фактілерді тексеру үшін көзделмеген, бірақ Гёте жазғандай: "Журналистер мен тарихшылар Наполеонды қоршаған барлық сәуле, барлық иллюзия осы кітаптың таң қалдырарлық шындығына тап болғанда жоғалады".