Кіріспе
1806-1810 жылдар аралығында Голландияның патшасы
the King of Holland
Louis Napoléon Bonaparte (born Luigi Buonaparte; 2 September 1778 – 25 July 1846) was a younger brother of Napoleon I, Emperor of the French. He was a monarch in his own right from 1806 to 1810, ruling over the Kingdom of Holland (a French client state roughly corresponding to the modern day Netherlands). In that capacity, he was known as Louis I (Dutch: Lodewijk I ). Louis was the fifth surviving child and fourth surviving son of Carlo Buonaparte and Letizia Ramolino, out of eight children who lived past infancy. He and his siblings were all born in Corsica, which had been conquered by France less than a decade before his birth. Louis followed his older brothers into the French Army, where he benefited from Napoleon's patronage. In 1802, he married his step niece Hortense de Beauharnais, the daughter of Empress Joséphine (Napoleon's wife). In 1806, Napoleon established the Kingdom of Holland in place of the Batavian Republic, appointing Louis as the new king. Napoleon had intended for Holland to be little more than a puppet state, but Louis was determined to be as independent as possible and became quite popular amongst his new people. Growing tired of his brother's wilfulness, Napoleon annexed Holland into the French Empire in 1810, and Louis went into exile. His youngest son, Louis Napoléon, established the Second French Empire in 1852, proclaiming himself Napoleon III.
Голландияның патшасы Луи Наполеон Бонапарт (туған Луиджи Боннапарт; 2 қыркүйек 1778 – 25 шілде 1846) – француз императоры Наполеон I-нің кіші інісі. Ол 1806 жылдан 1810 жылға дейін Голландия Корольдігіне (қазіргі Нидерландыға жуық француз клиенттік мемлекеті) билік жүргізген монарх болды. Осы қызметінде ол Людовик I (голланд тілінде: Lodewijk I) ретінде танылды. Луи – Карло Боннапарт пен Летиция Рамолиноның сегіз баласының арасында бесінші және төртінші ұлы, олардың барлығы балалық шақтан аман қалды. Ол және оның бауырлары Францияға он жылдай бұрын басып алынған Корсикада дүниеге келді. Луи өзінің үлкен ағаларының ізімен француз армиясына қадам басқалы жатып, Наполеонның қолдауына ие болды. 1802 жылы ол Наполеонның әйелі Жозефина императрицаның қызы Хортенс де Боарнеге үйленді. 1806 жылы Наполеон Батавия Республикасының орнына Голландия Корольдігін құрып, Луиді жаңа патша етіп тағайындады. Наполеон Голландияның тек қуыршақ мемлекет болғанын қалады, бірақ Луи мүмкіндігінше тәуелсіз болуға тырысып, жаңа халқының арасында зор құрметке ие болды. Ағасының еркіндікке құмарлығынан шаршаған Наполеон 1810 жылы Голландияны француз империясына қосып, Луиді елден қуды. Оның кіші ұлы Луи Наполеон 1852 жылы екінші француз империясын құрып, өзін III Наполеон деп жариялады.
the King of Holland
Louis Napoléon Bonaparte (born Luigi Buonaparte; 2 September 1778 – 25 July 1846) was a younger brother of Napoleon I, Emperor of the French. He was a monarch in his own right from 1806 to 1810, ruling over the Kingdom of Holland (a French client state roughly corresponding to the modern day Netherlands). In that capacity, he was known as Louis I (Dutch: Lodewijk I ). Louis was the fifth surviving child and fourth surviving son of Carlo Buonaparte and Letizia Ramolino, out of eight children who lived past infancy. He and his siblings were all born in Corsica, which had been conquered by France less than a decade before his birth. Louis followed his older brothers into the French Army, where he benefited from Napoleon's patronage. In 1802, he married his step niece Hortense de Beauharnais, the daughter of Empress Joséphine (Napoleon's wife). In 1806, Napoleon established the Kingdom of Holland in place of the Batavian Republic, appointing Louis as the new king. Napoleon had intended for Holland to be little more than a puppet state, but Louis was determined to be as independent as possible and became quite popular amongst his new people. Growing tired of his brother's wilfulness, Napoleon annexed Holland into the French Empire in 1810, and Louis went into exile. His youngest son, Louis Napoléon, established the Second French Empire in 1852, proclaiming himself Napoleon III.
Ерте өмір
Луи Корсиканың Аяччо қаласында дүниеге келді. Ол Жозеф, Наполеон, Люсьен және Элиза Бонапарттардың кіші інісі, ал Паулина, Каролина және Жером Бонапарттардың ағасы болды. Луидің крест атасы аралдың губернаторы де Марбеуф, ал крест анасы интенданттың әйелі Бертран де Бушпорн болды, олармен Летиция және оның күйеуі Карло дос болған. Луи Бонапарттың мансабының бастапқы кезеңі әскерде өтті, ол Наполеонмен бірге Египетте қызмет етті. Үлкен ағасы Наполеонның көмегімен Луи француз әскеріне қабылданып, 4-ші артиллерия полкінің лейтенанты болды, содан кейін Наполеон штабындағы лагерь көмекшісі қызметін атқарды. Наполеон Италия жорығы барысында Луиді Карноға ұсынды, нәтижесінде Луи капитан атанды. Кейіннен ол 25 жасқа толғанда генерал болды, бірақ өзін тым қысқа мерзімде тым жоғары деңгейге көтерілгенін сезінді. Францияға оралған Луи Наполеонның Директорияны құлату жоспарына қатысты. Бірінші консул болғаннан кейін Наполеон Луиді Императрица Жозефинаның қызы, демек Наполеонның келіні Хортенза де Боарнаимен үйлендірді. Басында үйленуге қарсы болған Хортенза анасының ықпалымен отбасының қадірі үшін Луиге тұрмысқа шығуға көнді.
Голландия королі (1806-1810)
Батавия Республикасы оның қалауынша тым тәуелсіз екенін сезінген Наполеон оны 5 маусымда Голландия Корольдігімен алмастырды және Луиді таққа отырғызды. Наполеон кіші інісінің француз префектінен артық болмауын қалаған. Алайда Луи өз пікірінде болды және жауапты әрі тәуелсіз билеуші болуға тырысты. Өзін асыраған елге ұнату үшін ол голланд тілін үйренуге тырысты; өзін I Лодевик деп атады (атының голландша түрін қабылдады) және өзін француз емес, голланд деп жариялады. Ол голланд тілін нашар білгендіктен, халыққа өзінің "Коньин ван 'Олланд" ("'Олландтың қояны") екенін айтты, ал емес "Конинг ван Голландия" ("Голландияның патшасы"). Бірақ голланд тілін үйренуге тырысқандығы үшін оның қол астындағылары құрмет көрсетті. Өзін голланд деп жариялаған соң, ол сотының да голландтық болуын қалады. Ол соты мен министрлерін (көбінесе Наполеон бергендер) тек голланд тілінде сөйлеуге және француз азаматтығынан бас тартуға мәжбүр етті. Бұл әйелі Хортензаға тым ауыр болды, ол Францияда болғанда оның талабын қабылдамады. Луи мен Хортенза ешқашан жақсы қарым-қатынаста болған емес, бұл талап олардың арасын одан да шиеленістірді. Ол Голландияға тек қана еріксіз келді және Луиден мүмкіндігінше қашып кетуге тырысты. Луи Голландияда болғанда астанасының орналасқан жерін ешқашан шеше алмады. Ол Амстердам, Гаага, Утрехт және басқа да қалаларды оннан астам рет ауыстырды. Бірде ол бай голланд саудагерінің үйіне барып, оны сонша жақсы көргендіктен, үй иесін үйінен шығарып, өзі сонда тұруға мәжбүр етті. Бірақ ол жеті аптадан кейін қайтадан көшіп кетті. Оның үнемі көшіп жүруі сарайды дүрбелеңге салды, себебі олар оны барлық жерге еріп жүруге тиіс болды. Еуропалық дипломатиялық корпус тіпті Бонапарттан бір орында тұруын өтінді, сонда олар оны іздеп табуға болар еді. Луидің ұлдары Наполеон Шарль Бонапарт пен Наполеон Луи Бонапартты Парижде, ал Луи Голландияда болғанда дүниеге келтірді. 1806 жылы Луи ұлын өзіне Голландияға шақыртты, бірақ Хортенза оны Францияға қайтармайтынына сенгендіктен қайтадан бас тартты. Луи ағасы Наполеоннан көмек сұрағанда, Наполеон Хортензаның жағына шықты. Наполеон баланы өзінің сарайында ұстады және тіпті оның ұлы туылмай тұрып-ақ француз тағына мұрагер етіп тағайындады. Луи Бонапарт билігі кезінде екі үлкен қайғылы оқиға болды: 1807 жылы Лейден қаласының ортасында оқ-дәрімен толтырылған жүк кемесі жарылды және 1809 жылы Голландияда үлкен су тасқыны болды. Екі жағдайда да Луи жеке және тиімді түрде жергілікті көмекке қатысты жұмыстарды қадағалады, бұл оған Луи Игі деген атаққа ие болуға көмектесті. Наполеон көңілі қалды және былай деді: "Бауырым, егер біреудің патшасы жақсы деп айтса, ол билікте сәтсіздікке ұшырағанын білдіреді". Луи Бонапарттың билігі екі факторға байланысты қысқа болды. Біріншісі, Наполеон голланд инвесторларынан алған француздық қарыздардың құнын үштен екіге азайтуды қалады, бұл Нидерланды үшін ауыр экономикалық соққы болды. Екіншісі Наполеонның Луидің орнынан кетуін талап етуіне себеп болды. Наполеон Ресейге шабуыл жасауға әскер дайындағанда, ол өзінің бақылауындағы барлық аймақтан әскерлерді жинағысы келді, соның ішінде Нидерланды әскерлерін де. Луи ағасының талабына қарсы тұрды. Содан кейін Наполеон Луиді Голландия мүддесін Франция мүддесінен жоғары қойды деп айыптады және шығыстағы соғысқа дайындалу үшін Голландиядағы француз күштерінің көп бөлігін алып кетті, елде 9 000-ға жуық гарнизондық сарбаз қалды. Луи үшін өкінішке орай, 1809 жылы ағылшындар Антверпен мен Флашингті басып алуға тырысу үшін 40 000 әскерді жерге қондырды. Луи өзінің мемлекетін қорғай алмағандықтан, Франция Швецияның болашақ патшасы Жан Батист Бернадоттың басшылығымен 80 000 әскери жасақты жіберіп, шабуылды сәтті қайтарды. Содан кейін Наполеон Луидің Голландияны қорғай алмауына байланысты Луидің орнынан кетуін ұсынды. Луи бас тартты және француз әскерінің Корольдікті басып алуын заңсыз деп жариялады. 1810 жылы 1 шілдеде Луи екінші ұлы Наполеон Луи Бонапарттың пайдасына тақтан бас тарды. Ол 2-3 шілдеде Харлемнен қашып кетіп, Австрияға қоныстанды. Оудино 4 шілдеде Голландияға шабуыл жасады. Наполеон 9 шілдеде Рамбуйе жарлығымен Голландияны Францияға қосып алды.
Louis Bonaparte's reign was short lived due to two factors. The first was that Napoleon wanted to reduce the value of French loans from Dutch investors by two thirds, meaning a serious economic blow to the Netherlands. The second became the pretext for Napoleon's demand of Louis's abdication. As Napoleon was preparing an army for his invasion of Russia, he wanted troops from the entire region under his control, this included troops from the Netherlands. Louis, confronted by his brother's demand, refused point blank. Napoleon then accused Louis of putting Dutch interests above those of France, and removed most of the French forces in Holland for the coming war in the east, leaving only about 9,000 garrison soldiers in the country. Unfortunately for Louis, the English landed an army of 40,000 in 1809 in an attempt to capture Antwerp and Flushing. With Louis unable to defend his realm, France sent 80,000 militiamen, commanded by future King of Sweden Jean Baptiste Bernadotte, and successfully repelled the invasion. Napoleon then suggested that Louis should abdicate, citing Louis's inability to protect Holland as a reason. Louis refused and declared the occupation of the Kingdom by a French army as unlawful. On 1 July 1810 Louis abdicated in favor of his second son, Napoleon Louis Bonaparte. He fled from Haarlem on 2/3 July and settled in Austria. Oudinot invaded Holland on 4 July. Napoleon annexed Holland to France by the Decree of Rambouillet on 9 July.
Жер аудару
Ол тақтан бас тарғаннан кейін Луи Бонапарт Париждің жанындағы Сент-Леу орнындағы меншігіне сілтеме жасайтын Сент-Леу графы (comte de Saint Leu) атағын алды. 1808 жылы ол Францияның констеблі болып тағайындалды, бұл тек құрметті ғана атақ еді. Голландия патшалығынан айырылғаннан кейін, Австрия императоры Франциск I оған пана берді. 1811-1813 жылдары ол Грац қаласында пана тауып, жазу және поэзиямен айналысты. Луи Наполеонның Ресейдегі жеңілісінен кейін голландиялық тәжді қайтаруды сұрап хат жазды, бірақ Наполеон бас тартты. Нидерландыға баруға жасаған өтініштерін Нидерланды королі Вильгельм I бірнеше рет қабылдамады, бірақ король Вильгельм II 1840 жылы оған сапар жасауға рұқсат берді. Жалған есіммен Нидерландыда саяхаттап жүргеніне қарамастан, кейбір адамдар оның бұрынғы патша екенін біліп алды, соның салдарынан қонақ үйінің терезесінің астында қуанышпен қарсы алған көпшілік жиналды. Бұрынғы поддандыларының осындай ықыласына ол қатты риза болды. 1844 жылы үлкен ағасы Жозеф қайтыс болғаннан кейін, Бонапартистер Луиді француздардың заңды императоры деп санады, бірақ Луи өзі бұл талапты ілгерілету үшін көп еңбек етпеді. Луидің ұлы және мұрагері, болашақ император Наполеон III сол кезде Бонапартистік төңкеріс жасауға тырысқаны үшін Францияда түрмеде отырған еді. Луи Бонапарт 1846 жылдың 25 шілдесінде Ливорнода қайтыс болды, оның мәйіті Сент-Леу-ла-Форетте (Иль-де-Франс) жерленді.