Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Григориан күнтізбесінің онжылдығы
Decade of the Gregorian calendar
1810 жылдар (айтылуы "он сегіз ондық") – Григориан күнтізбесінің онжылдығы, 1810 жылдың 1 қаңтарында басталып, 1819 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды. Онжылдық әлемдегі өте шиеленіспен толы саяси ахуалмен ашылды. Наполеон француз империясын құру мақсатымен Францияның көрші елдерін басып алды, бұл Наполеон соғыстары деп аталатын жаһандық масштабтағы қақтығыстар тізбегін тудырды. Осы кезеңде Францияның Наполеон империясы өркендеп, құлдырады, мысалы, Наполеонның Ресейді жаулап алуға жасаған әрекеттері, 1812 жылғы соғыс (Америкаға таралуы), және Ватерлоо шайқасы (Наполеонның соңғы жеңілісі) осыған куә болды. Империализм сауда арқылы Африка және Азия территорияларына еніп, Америка Құрама Штаттарында батысқа, американдық шекараға қарай (көбінесе Орегон жолының ашылуы арқылы) жаппай көші-қон болды.
The 1810s (pronounced "eighteen tens") was a decade of the Gregorian calendar that began on January 1, 1810, and ended on December 31, 1819. The decade was opened with a very hostile political climate around the world. Napoleon was invading France's neighbours in efforts to build a French Empire, causing a chain of global scaled conflicts known as the Napoleonic Wars. Here, France's Napoleonic empire saw its rise and fall through events such as Napoleon's attempts to conquer Russia, the War of 1812 (spillover to America), and the Battle of Waterloo (Napoleon's ultimate defeat). Imperialism began to encroach towards African and Asian territories through trade, as the United States saw mass scaled migration that headed westward towards the American frontier (mostly through the opening of the Oregon Trail.)
Наполеон соғыстары
1810 жылы Француз империясы өзінің ең үлкен аумағына жетті. Құрлықта британдықтар мен португалдықтар Лиссабон маңындағы аймақпен және қоршаудағы Кадизбен шектелді. Наполеон Австриямен тұрақты одақ құру және императорға мұрагер беру мақсатымен Австрияның архигерцогинясы Мари Луизаға үйленді. Француз империясымен бірге Наполеон Швейцария конфедерациясын, Рейн конфедерациясын, Варшава герцогтігін және Италия Корольдігін басқарды. Франциямен одақтас территориялар: Испания Корольдігі, Вестфалия Корольдігі, Неаполь Корольдігі, Лукка және Пьомбино князьдығы, сондай-ақ Наполеонның бұрынғы жауы – Пруссия мен Австрия. Дания-Норвегия да Франциямен одақтасып, Ұлыбритания мен Швецияға қарсы тұрды. 1812 жылғы Ресейге жасалған француз шабуылы француз және одақтас әскерлерді (Grande Armée) бастапқы күштерінің аз бөлігіне дейін азайтты және Еуропа саясатында маңызды өзгерістерге әкелді, себебі бұл континенттегі Францияның бұрынғы үстемдігін күрт әлсіретті. Ресейге жасалған сәтсіз шабуылдан кейін Австрия, Пруссия, Ресей, Швеция, Ұлыбритания және бірқатар неміс мемлекеттері, сондай-ақ Испания мен Португалиядағы көтерілісшілер Франциямен күресу үшін бірікті. Соғысқа екі жарым миллион әскер қатысты, ал қаза тапқандардың жалпы саны екі миллионға жетті. Бұл кезеңде Смоленск, Бородино, Лютцен, Баутцен және Дрезден шайқастары болды. Сондай-ақ 1813 жылғы қазан айында өткен Лейпциг шайқасы (Ұлттар шайқасы деп те аталады) кірді, ол Наполеон соғыстарының ең ірі шайқасы болды және Наполеонды Германиядан ығыстырды. Алтыншы коалиция соғысының соңғы кезеңі, 1814 жылғы Францияны қорғау, француз императорының алты күндік науқанда басым күштерді уақытша кері шегіндіргенін көрсетті. Ақырында одақтастар Парижді басып алып, Наполеонды тақтан бас тартуға және Бурбондарды қайта орнатуға мәжбүр етті. Наполеон Эльбаға жер аударылды. 1814 жылы Дания-Норвегия Ұлыбритания мен Швециядан жеңіліске ұшырады және Киль шарты бойынша Норвегияның құрлықтағы аумағын Швеция короліне беруге мәжбүр болды. Наполеон көп ұзамай елден оралды, 1815 жылғы 1 наурызда Францияға қонды, бұл Жетінші коалиция соғысының басталуын білдірді, Вена конгресі отырыс кезінде Парижке бет алды. 13 наурызда, Наполеон Парижге жетпей тұрып жеті күн бұрын, Вена конгресінде ол заңнан тыс деп жарияланды; төрт күннен кейін Ұлыбритания, Ресей, Австрия және Пруссия, Жетінші коалицияның мүшелері, оның билігін тоқтату үшін әрқайсысы 150 000 адамды майданға жіберуге міндеттенді. Бұл Наполеон соғыстарының соңғы қақтығысына, Ватерлоо шайқасында Наполеонның жеңілісіне, француз монархиясының екінші рет қайта орнатылуына және Наполеонның алыс Сент-Елена аралына мәңгілік жер аударылуына жол ашты, ол 1821 жылғы мамыр айында қайтыс болды.
In 1810, the French Empire reached its greatest extent. On the continent, the British and Portuguese remained restricted to the area around Lisbon and to besieged Cadiz. Napoleon married Marie Louise, an Austrian Archduchess, with the aim of ensuring a more stable alliance with Austria and of providing the Emperor with an heir. As well as the French Empire, Napoleon controlled the Swiss Confederation, the Confederation of the Rhine, the Duchy of Warsaw and the Kingdom of Italy. Territories allied with the French included: the Kingdom of Spain, the Kingdom of Westphalia, the Kingdom of Naples, the Principality of Lucca and Piombino, and Napoleon's former enemies, Prussia and Austria. Denmark–Norway also allied with France in opposition to Great Britain and Sweden in the Gunboat War. The French invasion of Russia of 1812 was a turning point, which reduced the French and allied invasion forces (the Grande Armée) to a tiny fraction of their initial strength and triggered a major shift in European politics, as it dramatically weakened the previously dominant French position on the continent. After the disastrous invasion of Russia, a coalition of Austria, Prussia, Russia, Sweden, the United Kingdom, and a number of German States, and the rebels in Spain and Portugal united to battle France in the War of the Sixth Coalition. Two and a half million troops fought in the conflict and the total dead amounted to as many as two million. This era included the battles of Smolensk, Borodino, Lützen, Bautzen, and the Dresden. It also included the epic Battle of Leipzig in October, 1813 (also known as the Battle of Nations), which was the largest battle of the Napoleonic wars, which drove Napoleon out of Germany. The final stage of the War of the Sixth Coalition, the defense of France in 1814, saw the French Emperor temporarily repulse the vastly superior armies in the Six Days Campaign. Ultimately, the Allies occupied Paris, forcing Napoleon to abdicate and restoring the Bourbons. Napoleon was exiled to Elba. Also in 1814, Denmark–Norway was defeated by Great Britain and Sweden and had to cede the territory of mainland Norway to the King of Sweden at the Treaty of Kiel. Napoleon shortly returned from exile, landing in France on March 1, 1815, marking the War of the Seventh Coalition, heading toward Paris while the Congress of Vienna was sitting. On March 13, seven days before Napoleon reached Paris, the powers at the Congress of Vienna declared him an outlaw; four days later the United Kingdom, Russia, Austria and Prussia, members of the Seventh Coalition, bound themselves to put 150,000 men each into the field to end his rule. This set the stage for the last conflict in the Napoleonic Wars, the defeat of Napoleon at the Battle of Waterloo, the restoration of the French monarchy for the second time and the permanent exile of Napoleon to the distant island of Saint Helena, where he died in May 1821.
Испания мен Американың тәуелсіздік соғыстары
1810 жылдары Испанияда қырқылыс болды. 1808 жылдан 1814 жылға дейін Наполеон басып алғаннан кейін, жаңадан пайда болған испан ұлтшылдығымен тудырылған, аса құрылысқа залал келтірген «тәуелсіздік соғысы» болды. 1810 жылы Каракас және Буэнос-Айрес хунталары Испаниядағы Бонапарт үкіметінен тәуелсіздіктерін жариялады және Ұлыбританияға елшілерді жіберді. Испанияға қарсы британдық блокада Латын Америкасының көптеген колонияларын испан экономикалық аймағынан британдық аймаққа ықпал етті, олармен кең ауқымды сауда қатынастары дамыды. Қалған испан колониялары Жозеф Бонапартқа қарсы наразылық білдіргеннен кейін Мадридтен дербес басқарды. Испания үкіметі шет елде (Кадис кортестері) алғашқы заманауи испан конституциясын жасады. Дегенмен, Вена конгресінде жасалған келісімдер (Испанияны Лабрадор маркизі Педро Гомес Лабрадор ұсынды) Испанияның ескі абсолюттік режиміне халықаралық қолдауды нығайтты. Наполеон Испаниядан қуылғаннан кейін таққа отырған король Фердинанд VII 1814 жылы таққа отырғанда 1812 жылғы либералды испан конституциясына келісуден бас тартты. Жаңа әлемдегі испан империясы Наполеон соғыстары кезінде Бонапарт таққа талапкеріне қарағанда Фердинанд VII ісіне көбірек қолдау көрсетті. Фердинанд билігі қайта орнатылғаннан кейін, бұл хунталар өз тәуелсіздігінен айырылудан сақтанды және жергілікті элиталар, сауда мүдделері, ұлтшылдар және 1812 жылғы Конституцияның жойылғанына қарсы либералдар арасындағы одақ Жаңа әлемде испандықтарға қарсы көтерілді. Испан әскерінің Америка колонияларына келуі 1814 жылы басталды және империяның үлкен бөлігіне орталық бақылауды қалпына келтіруде сәтті болды. Жаңа Гранададағы революциялық күштердің басшысы Симон Боливар британдық Ямайкаға және тәуелсіз Гаитиге қысқа мерзімге жер аударылды. Алайда, 1816 жылы Боливар Оңтүстік Америкаға оралуға жеткілікті халықтық қолдау тапты және Венесуэладан Жаңа Гранадаға (Колумбия) батыл жорық жасап, 1819 жылы Бояка шайқасында испандық күштерді жеңіп, Колумбиядағы испан билігін тоқтатты. Венесуэла 1821 жылдың 24 маусымында Боливар Карабобо шайқасында Карабобо даласында испан армиясын талқандағанда азат етілді. Аргентина 1816 жылы тәуелсіздігін жариялады (бірақ 1807 жылдан бері британдық шабуылға қарсы тұрғаннан кейін британдық клиент ретінде дербес басқарды). Чилиді Испания 1814 жылы қайта басып алды, бірақ 1817 жылы Жозе де Сан Мартин басқаратын әскер тарихта алғаш рет Аргентинадан Чилиге Анды тауларын кесіп өтіп, 1817 жылы Чакабуко шайқасында испан роялистерін жеңді. Испания осы онжылдықта Флориданы АҚШ-қа жоғалтты. Біріншіден, 1810 жылы Батыс Флорида Республикасы Испаниядан тәуелсіздігін жариялады және тез арада АҚШ-қа қосылды. Кейін, 1818 жылы АҚШ Флоридаға басып кірді, нәтижесінде Адамс-Онис шарты жасалды, онда Испания Флориданың қалған бөлігін АҚШ-қа берді. 1820 жылы Мексика, Перу, Эквадор және Орталық Америка әлі де испандықтардың билігінде болды. Мексика 1811 жылы Мигель Идальго и Костилья басшылығымен көтеріліс жасағанмен, испан билігіне қарсылық көбінесе ауылдық партизандық топтармен шектелді. Фердинанд патша империяның көп бөлігін жоғалтуға риза болмады және оны қайта басып алуға бел буды. Кадисте үлкен экспедиция жиналды, мақсаты – оны қайта басып алу. Алайда Фердинандтың жоспарлары Либералды революциямен бұзылды және Фердинанд ақырында Куба мен Пуэрто-Рикодан басқа Жаңа әлемнің барлық колонияларын беруге мәжбүр болды.
Spain in the 1810s was a country in turmoil. Occupied by Napoleon from 1808 to 1814, a massively destructive "war of independence" ensued, driven by an emergent Spanish nationalism. Already in 1810, the Caracas and Buenos Aires juntas declared their independence from the Bonapartist government in Spain and sent ambassadors to the United Kingdom. The British blockade against Spain had also moved most of the Latin American colonies out of the Spanish economic sphere and into the British sphere, with whom extensive trade relations were developed. The remaining Spanish colonies had operated with virtual independence from Madrid after their pronouncement against Joseph Bonaparte. The Spanish government in exile (Cortes of Cádiz) created the first modern Spanish constitution. Even so, agreements made at the Congress of Vienna (where Spain was represented by Pedro Gómez Labrador, Marquis of Labrador) would cement international support for the old, absolutist regime in Spain. King Ferdinand VII, who assumed the throne after Napoleon was driven out of Spain, refused to agree to the liberal Spanish Constitution of 1812 on his accession to the throne in 1814. The Spanish Empire in the New World had largely supported the cause of Ferdinand VII over the Bonapartist pretender to the throne in the midst of the Napoleonic Wars. When Ferdinand's rule was restored, these juntas were cautious of abandoning their autonomy, and an alliance between local elites, merchant interests, nationalists, and liberals opposed to the abrogation of the Constitution of 1812 rose up against the Spanish in the New World. The arrival of Spanish forces in the American colonies began in 1814, and was briefly successful in restoring central control over large parts of the Empire. Simón Bolívar, the leader of revolutionary forces in New Granada, was briefly forced into exile in British controlled Jamaica, and independent Haiti. In 1816, however, Bolivar found enough popular support that he was able to return to South America, and in a daring march from Venezuela to New Granada (Colombia), he defeated Spanish forces at the Battle of Boyacá in 1819, ending Spanish rule in Colombia. Venezuela was liberated June 24, 1821, when Bolivar destroyed the Spanish army on the fields of Carabobo on the Battle of Carabobo. Argentina declared its independence in 1816 (though it had been operating with virtual independence as a British client since 1807 after successfully resisting a British invasion). Chile was retaken by Spain in 1814, but lost permanently in 1817 when an army under José de San Martín, for the first time in history, crossed the Andes Mountains from Argentina to Chile, and went on to defeat Spanish royalist forces at the Battle of Chacabuco in 1817. Spain would also lose Florida to the United States during this decade. First, in 1810, the Republic of West Florida declared its independence from Spain, and was quickly annexed by the United States. Later, in 1818, the United States invaded Florida, resulting in the Adams Onís Treaty, wherein Spain ceded the rest of Florida to the United States. In 1820, Mexico, Peru, Ecuador, and Central America still remained under Spanish control. Although Mexico had been in revolt in 1811 under Miguel Hidalgo y Costilla, resistance to Spanish rule had largely been confined to small guerrilla bands in the countryside. King Ferdinand was still dissatisfied with the loss of so much of the Empire and resolved to retake it. A large expedition was assembled in Cadiz with the aim of reconquest. However, Ferdinand's plans would be disrupted by Liberal Revolution, and Ferdinand was eventually forced to give up all of the New World colonies, except for Cuba and Puerto Rico.
1812 жылғы соғыс
1812 жылы АҚШ Ұлыбританияға соғыс жариялады. 1812 жылғы соғыстың АҚШ-тың себептері 1807 жылғы «Чесапик оқиғасында» болған қарапайымдық, британдықтардың американдық теңізшілерді Корольдік теңіз күштеріне күштеп жұмысқа алуы, Франциямен саудаға қойылған шектеулер және Огайо мен батыс аумақтарындағы жауынгер американдық үндістерін қаруландыру болды. АҚШ президенті Джеймс Мэдисон 1812 жылғы 18 маусымда соғыс жариялауға қол қойды. 1812 жылы АҚШ екі рет шабуылға тырысты, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Біріншісі генерал Уильям Халлдың Детройт өзенінен қазіргі Онтарио штатындағы Виндзор қаласына жасаған шабуылы, ал екіншісі Ниагара түбегінде болды. 1813 жылы американдықтар үлкен жетістікке жетті, американдық әскери-теңіз күштері Эри көлінде британдық флотты жойып, британдықтар мен олардың американдық үндістермен одақтастарын Ниагараға қарай шегінуге мәжбүр етті. Олар 1813 жылғы қазан айында Темза шайқасында генерал Уильям Генри Харрисонмен тоқтатылып, талқандалды. Рулар конфедерациясының басшысы Тэкумсе қаза тауып, оның үндістер одағы ыдырады. Теңіздегі күшті Корольдік теңіз күштері жағалаудың көп бөлігін блокадалап, жиі шабуылдар жасады. Ең әйгілі оқиға – британдықтардың Чесапик шығанағының жағалауына жасаған шабуылдары, соның ішінде Вашингтонға жасаған шабуыл. Нәтижесінде 1814 жылы «Вашингтонды өртеу» кезінде британдықтар Ақ үйді, Капитолийді, теңіз кеме жасау орнын және басқа да мемлекеттік ғимараттарды өртеп жіберді. 1814 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін Франция мен Ұлыбритания одақтас болды, Ұлыбритания сауда шектеулерін алып тастады және американдық теңізшілерді күштеп жұмысқа алуды тоқтатты. Соғысқа себептер қалмады және әскери дағдарысқа тап болған екі ел 1814 жылғы 24 желтоқсанда Гент шартына қол қойды. Бейбітшілік туралы жаңалық АҚШ-қа екі айдың ішінде жетті, сол кезде шайқастар жалғасты. Осы аралықта британдықтар соңғы ірі шабуыл жасап, Нью-Орлеанды басып алуға тырысты, бірақ 1815 жылғы қаңтарда Нью-Орлеан шайқасында генерал Эндрю Джексоннан ауыр үлкен шығынмен жеңілді. Соғыстың аяқталуы АҚШ пен Ұлыбритания арасында ұзақ бейбіт қарым-қатынас дәуірін ашты.
In 1812, the United States declared war on Britain in the War of 1812. The U. S. reasons for war included the humiliation in the "Chesapeake incident" of 1807, continued British impressment of American sailors into the Royal Navy, restrictions on trade with France, and arming hostile American Indians in Ohio and the western territories. United States President James Madison signed a declaration of war on June 18, 1812. The United States conducted two failed invasion attempts in 1812, first by General William Hull across the Detroit River into what is now Windsor, Ontario, and a second offensive at the Niagara peninsula. A major American success came in 1813, when the American Navy destroyed the British fleet on Lake Erie, and forced the British and their American Indian allies to retreat back toward Niagara. They were intercepted and destroyed by General William Henry Harrison at the Battle of the Thames in October 1813. Tecumseh, the leader of the tribal confederation, was killed, and his Indian coalition disintegrated. At sea, the powerful Royal Navy blockaded much of the coastline, conducting frequent raids. The most famous episode was a series of British raids on the shores of Chesapeake Bay, including an attack on Washington that resulted in the British burning of the White House, the Capitol, the Navy Yard, and other public buildings, in the "Burning of Washington" in 1814. Once Napoleon was defeated in 1814, France and Britain became allies and Britain ended the trade restrictions and the impressment of American sailors. Running out of reasons for war and stuck in a military stalemate, the two countries signed the Treaty of Ghent on December 24, 1814. News of the peace treaty took two months to reach the U. S., during which fighting continued. In this interim, the British made one last major invasion, attempting to capture New Orleans, but were decisively defeated with very heavy losses by General Andrew Jackson at the Battle of New Orleans in January 1815. The ending of the war opened a long era of peaceful relations between the United States and the British Empire.
1804-1813 жылдардағы орыс-парсы соғысы
1804–1813 жылдардағы орыс-парсы соғысы – Парсы империясы мен Ресей империясы арасындағы көптеген соғыстардың бірі және он жылдықтың басында толыққанды жүріп жатқан еді. 1810 жылы парсылар соғыстың аясында күш-жігерін арттырып, Ресей империясына қасиетті соғыс жариялады. Дегенмен, Ресейдің артық технологиясы мен тактикасы стратегиялық жеңістерді қамтамасыз етті. Француздар Ресей астанасы Мәскеуді басып алған кезде де оңтүстіктегі орыс әскерлері қайтарылмады, керісінше Парсыға қарсы шабуылын жалғастырды, нәтижесінде Петр Котляревский 1812 және 1813 жылдары Асландуз және Ленкоран шайқастарында жеңіске жетті. Парсылар жеңіліске ұшырағаннан кейін, Гулистан шартының талаптары бұрынғы даулы территориялардың көп бөлігін Ресей империясына өткізді. Бұл аймақтың бұрынғы қуатты хандарының құлдырауына және Ресейге бағынуға мәжбүр болуына әкелді.
The 1804–1813 Russo Persian War was one of the many wars between the Persian Empire and Imperial Russia, and was well underway at the beginning of the decade. In 1810, the Persians scaled up their efforts late in the war, declaring a holy war on Imperial Russia. However, Russia's superior technology and tactics ensured a series of strategic victories. Even when the French were in occupation of the Russian capital Moscow, Russian forces in the south were not recalled but continued their offensive against Persia, culminating in Pyotr Kotlyarevsky's victories at Aslanduz and Lenkoran, in 1812 and 1813 respectively. Upon the Persian surrender, the terms of the Treaty of Gulistan ceded the vast majority of the previously disputed territories to Imperial Russia. This led to the region's once powerful khans being decimated and forced to pay homage to Russia.
Еуропа концерті
1815 жылға қарай Еуропа көбінесе соғыста болды. Осы кезеңде Францияның әскери жаулаулары континенттің көп бөлігінде либерализмнің таралуына әкелді, нәтижесінде көптеген мемлекеттер Наполеон кодексін қабылдады. Көбінесе Француз революциясының радикализміне реакция ретінде, Наполеон соғыстарының жеңімпаз державалары либерализм мен ұлтшылдықты басуға және 1789 жылға дейінгі Еуропаның жағдайына қайта оралуға шешім қабылдады. Осының нәтижесінде "Еуропа концертi" пайда болды, ол "Конгресс жүйесі" деп те аталады. Бұл 1815 жылдан 20 ғасырдың басына дейін Еуропада сақталған күштер тепе-теңдігі болды. Оның негізгі мүшелері Ұлыбритания, Австрия империясы, Ресей империясы және Пруссия корольдігі болды – Бірінші француз империясының құлауына жауапты Төрттік одақтың құрамына кіретін елдер. Кейін Франция концерттің бесінші мүшесі ретінде бекітілді. Алғашқыда жүйенің басшы тұлғалары британдық сыртқы істер министрі лорд Кастлере, австриялық канцлер Клеменс Венцель, принц фон Меттерних және Ресей императоры Александр I болды. Пруссия корольдігі, Австрия империясы және Ресей империясы христиандық әлеуметтік құндылықтар мен дәстүрлі монархияны сақтау мақсатымен Киелі одақты құрды. Коалицияның барлық мүшелері, Ұлыбританиядан басқа, бірден одаққа қосылды. 1810 жылдардың соңындағы державалардың басқосуларының ішінде Вена (1814–1815), Экс-ла-Шапель (1818) және Карлсбад (1819) конгрестері болды.
By 1815, Europe had been almost constantly at war. During this time, the military conquests of France had resulted in the spread of liberalism throughout much of the continent, resulting in many states adopting the Napoleonic code. Largely as a reaction to the radicalism of the French Revolution, the victorious powers of the Napoleonic Wars resolved to suppress liberalism and nationalism, and revert largely to the status quo of Europe prior to 1789. The result was the Concert of Europe, also known as the "Congress System". It was the balance of power that existed in Europe from 1815 until the early 20th century. Its founding members were the United Kingdom, Austrian Empire, Russian Empire and Kingdom of Prussia, the members of the Quadruple Alliance responsible for the downfall of the First French Empire; in time France became established as a fifth member of the concert. At first, the leading personalities of the system were British foreign secretary Lord Castlereagh, Austrian chancellor Klemens Wenzel, Prince von Metternich and Tsar Alexander I of Russia. The Kingdom of Prussia, Austrian Empire and Russian Empire formed the Holy Alliance with the expressed intent of preserving Christian social values and traditional monarchism. Every member of the coalition promptly joined the Alliance, save for the United Kingdom. Among the meetings of the Powers in the latter part of the 1810s were the Congresses of Vienna (1814–1815), Aix la Chappelle (1818), and Carlsbad (1819).
Оңтүстік Америка
1814 жыл: Гвиана Нидерландыдан Ұлыбританияға берілді; оның аты Британ Гвианасы болып өзгертілді. 1817 жылдың 22 тамызында Бразилияның Араракуара қаласы құрылды. Испанияның Жаңа Гранада отарлығы президенті Симон Боливар басшылығымен (1800–1900) Гран-Колумбия Республикасы тәуелсіздігін жариялайды. Осымен Латын Америкалық революциялар кезеңі басталады. Бірнеше мемлекет Испаниядан тәуелсіздігін жариялады. 1817 жылы Бразилияда Пернамбука көтерілісі басталды.
1814: Guyana is transferred from the Netherlands to Britain; it is renamed British Guiana. August 22, 1817 – The city of Araraquara, Brazil is founded. The Spanish colony of New Granada declares independence as the Republic of Gran Colombia under President Simón Bolívar (1800–1900)* Stars the period of Latin American revolutions. Several states declare their independence from Spain. 1817: The Pernambucan Revolt breaks out in Brazil.
Сауда компаниялары
23 маусым, 1810 жыл – Джон Джейкоб Астор "Тынық мұхиты" тері компаниясын құрды. 8 қыркүйек, 1810 жыл – "Тонкин" кемесі Джон Джейкоб Астордың жаңа құрылған "Тынық мұхиты" компаниясының 33 қызметкерін алып, Нью-Йорк портынан жолға шықты. Оңтүстік Американың төңірегінен 6 айлық сапардан кейін кеме Колумбия өзенінің аузына жетті және Астордың адамдары Астория тері саудасы қаласын құрды. 1810 жыл: Батыс Африкадан Ұлыбританияға пальма майының сатылымы 1000 тоннаға жетті. 2 ақпан, 1812 жыл – Ресей Калифорнияда Форт-Росс тері саудасы колониясын құрды. 19 маусым, 1816 жыл – Жеті емен шайқасы: Гудзон шығанағы компаниясы Канаданың Манитоба провинциясындағы Виннипег маңында Солтүстік-Батыс тері сауда компаниясынан жеңілді. 1818 жыл: Үндістанның генерал-губернаторы Лорд Гастингс, Сэр Стэмфорд Раффлзге Малай түбегінің оңтүстік ұшында сауда бекетін құруға рұқсат берді (қазіргі Сингапур). 1818 жыл: Британдық Шығыс Үндістан компаниясы 180 миллион үндістандық тұратын аумақты бақылайды. 29 қаңтар, 1819 жыл – Сэр Стэмфорд Раффлз Сингапур аралына қонды. 6 ақпан, 1819 жыл – Жохордың Хусейн Шахы мен британдық Сэр Томас Стэмфорд Раффлз арасындағы ресми шарт Сингапурда сауда бекетін құрды.
June 23, 1810 – John Jacob Astor forms the Pacific Fur Company. September 8, 1810 – The Tonquin sets sail from New York Harbor with 33 employees of John Jacob Astor's newly created Pacific Fur Company on board. After a 6 month journey around the tip of South America, the ship arrives at the mouth of the Columbia River and Astor's men establish the fur trading town of Astoria. 1810: Palm oil sales from West Africa to Britain reach 1,000 tons. February 2, 1812 – Russia establishes a fur trading colony at Fort Ross, California. June 19, 1816 – Battle of Seven Oaks: The Hudson's Bay Company is defeated by the North West Fur Trading Company, near Winnipeg, Manitoba, Canada. 1818: Lord Hastings, governor general of India, gives approval to Sir Stamford Raffles to establish trading station at the southern tip of the Malay Peninsula (modern day Singapore). 1818: The British East India Company controls territory occupied by 180 million Indians. January 29, 1819 – Sir Stamford Raffles lands on the island of Singapore. February 6, 1819 – A formal treaty between Hussein Shah of Johor and the British Sir Thomas Stamford Raffles establishes a trading settlement in Singapore.
Кәсіпорындар
1812: Кентукки штатының Вудфорд округінде Гленн өзенінің жағасында ең көне Кентукки Бурбон шарап зауыты – "Олд Оскар Пеппер" шарап зауыты (қазіргі Вудфорд Резерв шарап зауыты) құрылды. 1815 жылдың 3 ақпанында Швейцарияда алғашқы коммерциялық ірімшік фабрикасы ашылды. 1816: Е. Ремингтон және Ұлдары (әйгілі қару-жарақ және кейіннен теріске қағаз басатын машина өндіретін компания) құрылды. 1818 жылдың 7 сәуірінде АҚШ-тағы ең көне ерлер киімін тігетін Брукс Бразерс компаниясы Нью-Йорктегі Кэтрин және Черри көшелерінің солтүстік-шығыс бұрышында, қазіргі Саут-стрит порты орналасқан жерде алғашқы дүкенін ашты. 1819 жылдың 20 наурызында Лондонда Бёрлингтон аркадасы ашылды.
1812: The Old Oscar Pepper Distillery (now the Woodford Reserve Distillery), the oldest Kentucky Bourbon distillery, is established along Glenn's Creek in Woodford County, Kentucky. February 3, 1815 – The first commercial cheese factory is founded in Switzerland. 1816: E. Remington and Sons (the famous firearm and later typewriter manufacturing company) is founded. April 7, 1818 – Brooks Brothers, the oldest men's clothier in the United States, opens its first store on the northeast corner of Catherine and Cherry Streets in New York City, where the South Street Seaport now stands. March 20, 1819 – Burlington Arcade opens in London.
Құлдық, құлдық және еңбек
1810 ж. Манчестерде ересек мақта иірушілер жалпы ереуілге шықты. 1810 ж. Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында 18 000 анголалық сатылды. 1811 жылдың 8 қаңтарында Луизиана штатының Сент-Чарльз және Сент-Джеймс округтерінде Чарльз Десландс басқарған сәтсіз құл көтерілісі болды. 1816 жылдың 23 наурызында Эстония шаруаларын жеке бастықтан босатады. 1819 жылдың 15 ақпанында АҚШ Өкілдер палатасы Миссури штатының құрамына құлдарды қабылдамау туралы Таллмедж поправкасын мақұлдады (Миссури келісіміне әкелген даудың бастауы). 1819 жылдың 16 тамызында Питерлу трагедиясы: Ұлыбританияның Манчестер қаласында атты әскер наразылық білдірушілерге шабуыл жасап, 11 адам қаза тауып, 400-ден астам адам жарақат алды. 1819 ж. Ливонияда жеке бастық жойылды.
1810: Adult cotton spinners stage a general strike in Manchester. 1810: 18,000 Angolans are sold at Rio de Janeiro, Brazil. January 8, 1811 – An unsuccessful slave revolt is led by Charles Deslandes in St. Charles and St. James Parishes, Louisiana. March 23, 1816 – Estonia emancipates its peasants from serfdom. February 15, 1819 – The United States House of Representatives agrees to the Tallmadge Amendment barring slaves from the new state of Missouri (the opening vote in a controversy that leads to the Missouri Compromise). August 16, 1819 – Peterloo Massacre: The cavalry charges into a crowd of protesters in Manchester, UK, resulting in 11 deaths and over 400 injuries. 1819: Serfdom is abolished in Livonia.
Люддтар
Ұлыбританиядағы люддиттер (1811–1816) – жұмыстарын жоғалтуға себеп болып жатқан машиналарға қарсы наразылық білдірген машиналарды қиратушылар. 1811 жылдың қарашасы – Солтүстік Англия мен Мидлендстерде люддиттердің көтерілісі басталады. 1812 жылдың 27 ақпаны – ақын Лорд Байрон Лордтар палатасының мүшесі ретінде алғаш рет сөз сөйлеп, өз туған округі Ноттингемширде индустриализмға қарсы люддиттердің зорлық-зомбылығын қорғайды. 1812 жылдың 15 наурызы – люддиттер Батыс Йоркширдегі Франк Виккерманның жүн өңдеу фабрикасына шабуыл жасайды.
The Luddites (1811–1816) in Britain were machine wreckers, protesting against machines perceived as taking their jobs. November, 1811 – Luddite uprisings begin in northern England and the Midlands. February 27, 1812 – Poet Lord Byron gives his first address as a member of the House of Lords, in defense of Luddite violence against Industrialism in his home county of Nottinghamshire. March 15, 1812 – Luddites attack the wool processing factory of Frank Vickerman in West Yorkshire.
Экономика
21 ақпан, 1814 жыл – 1814 жылғы Үлкен қор биржасы алаяқтығы. 2 қаңтар, 1819 жыл – 1819 жылғы үрей (Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы маңызды қаржылық дағдарыс) басталады.
February 21, 1814 – Great Stock Exchange Fraud of 1814. January 2, 1819 – The Panic of 1819 (the first major financial crisis in the United States) begins.
Астрономия
1811 жылдың 25 наурызы – Оноре Флаужергю 1811 жылғы Ұлы кометасын ашқан. 1819 жылдың 1 шілдесі – Иоганн Георг Траллес 1819 жылғы Ұлы кометасын (C/1819 N1) ашқан. Франсуа Араго бұл кометаны поляриметрия әдісімен талдаған алғашқы ғалым болды.
March 25, 1811 – The Great Comet of 1811 is discovered by Honoré Flaugergues. July 1, 1819 – Johann Georg Tralles discovers the Great Comet of 1819, (C/1819 N1). It was the first comet analyzed using polarimetry, by François Arago.
Бу кемелері
1810 жылдары Солтүстік Америкада Роберт Фултон мен басқалардың алдыңғы жылдардағы табысынан кейін бу кемелерінің коммерциялық тиімділігін арттыру тенденциясы жалғасты. 1811 жылы алғашқы, үздіріліссіз жұмыс істейтін өзендегі бу кемесі Питтсбург кемежайынан шығып, Огайо өзені арқылы Миссисипиге, содан кейін Нью-Орлеанға бет алды. Изобретатель Джон Стивенстің "Жюлиана" кемесі 1811 жылдың 11 қазанында Нью-Йорк пен Нью-Джерси штатының Хобокен қалалары арасында қызмет көрсетуді бастаған алғашқы бумен жүретін паром болды. Джон Молсонның "PS Accommodation" кемесі Сент-Лоуренс және Канададағы алғашқы пароход болды. Фултоннан өзгеше, Молсон пайда таппады. Молсонның 1811 жылғы "Swiftsure" және 1813 жылғы "Malsham" атты екі бу кемесі болды, олардың қозғалтқыштары B&W компаниясымен жасалған. Осы кемелердің тәжірибесі, әсіресе олар енді жел мен ауа райына тәуелсіз тұрақты қызмет көрсете алатыны, жаңа қозғалтқыш жүйесін коммерциялық тұрғыдан тиімді етуге көмектесті. Соның нәтижесінде оны Ұлы көлдердің ашық суларына қолдану мәселесі қарастырылды. Бірақ 1812 жылғы соғыс салдарынан бұл идея уақытша тоқтап қалды. 1815 жылы 25 күндік сапарда "Энтерпрайз" бу кемесі Нью-Орлеаннан Питтсбургке дейін 2200 мильдік сапар жасап, бу кемелерінің коммерциялық әлеуетін тағы да көрсетті. 1817 жылы Нью-Йорктегі Саккетс-Харбордағы консорциум Ұлы көлдер мен Онтарио көлінде жүретін алғашқы американдық "Ontario" бу кемесінің құрылысын қаржыландырып, көлдердегі коммерциялық және жолаушылар тасымалының өсуіне бастама берді. Еуропадағы алғашқы коммерциялық сәтті бу кемесі Генри Беллдің 1812 жылғы "Comet" кемесі Клайд өзенінде бу кемелерінің жылдам дамуына итерме берді. Төрт жыл ішінде швейцариялық көлдерде әлі де кездесетін көл кемелерінің алғабасы болған Лох-Ломондтың ішкі суларында да бу кемелері пайда болды. Клайд өзенінде "Comet" кемесінің 1812 жылы басталған қызметінен кейін он жыл ішінде елуге жуық бу кемесі жұмыс істеді, сондай-ақ Ирландия теңізі арқылы Белфастқа және Ұлыбританияның көптеген сағаларына қызмет көрсету басталды. "P. S. Thames", бұрынғы "Argyle" кемесі 1815 жылдың мамыр айында Глазгодан Лондонға жүзіп өтіп, Еуропадағы алғашқы теңізге шығатын бу кемесі атанды. "P. S. Tug", алғашқы буксир, Вудс бауырларымен 1817 жылдың 5 қарашасында Глазго портында суға түсірілді. 1817 жылғы жазда ол Шотландияның солтүстігін айналып шығыс жағалауына барған алғашқы бу кемесі болды. Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы Атлант мұхитын кесіп өткен алғашқы бу кемесі американдық "SS Savannah" болды, бірақ ол шын мәнінде бу кемесі мен желкенді кеме арасындағы гибрид еді. "SS Savannah" 1819 жылдың 22 мамырында Грузия штатының Саванна портынан шығып, 1819 жылдың 20 маусымында Англияның Ливерпуль қаласына келді. Оның бу қозғалтқышы сапардың бір бөлігінде 18 күн бойы (бағалаулар 8-ден 80 сағатқа дейін ауыспайды) қолданылды.
The 1810s continued a trend of increasing commercial viability of steamboats in North America, following the early success of Robert Fulton and others in the preceding years. In 1811 the first in a continuously operating line of river steamboats left the dock at Pittsburgh to steam down the Ohio River to the Mississippi and on to New Orleans. Inventor John Stevens' boat, the Juliana, began operation as the first steam powered ferry October 11, 1811, with service between New York, and Hoboken, New Jersey. John Molson's PS Accommodation was the first steamboat on the St. Lawrence and in Canada. Unlike Fulton, Molson did not show a profit. Molson had also two paddle steamboats "Swiftsure" of 1811 and "Malsham" of 1813 with engines by B&W. The experience of these vessels, especially that they could now offer a regular service, being independent of wind and weather, helped make the new system of propulsion commercially viable, and as a result its application to the more open waters of the Great Lakes was next considered. That idea went on hiatus due to the War of 1812. In a 25 day trip in 1815, the Enterprise further demonstrated the commercial potential of the steamboat with a 2,200 mile voyage from New Orleans to Pittsburgh. In 1817, a consortium in Sackets Harbor, New York, funded the construction of the first US steamboat, Ontario, to run on Lake Ontario and the Great Lakes, beginning the growth of lake commercial and passenger traffic. The first commercially successful steamboat in Europe, Henry Bell's Comet of 1812, started a rapid expansion of steam services on the Firth of Clyde, and within four years a steamer service was in operation on the inland Loch Lomond, a forerunner of the lake steamers still gracing Swiss lakes. On the Clyde itself, within ten years of Comet's start in 1812 there were nearly fifty steamers, and services had started across the Irish Sea to Belfast and on many British estuaries. P. S."Thames", ex "Argyle" was the first seagoing steamer in Europe, having steamed from Glasgow to London in May 1815. P. S."Tug", the first tugboat, was launched by the Woods Brothers, Port Glasgow, on November 5, 1817; in the summer of 1817 she was the first steamboat to travel round the North of Scotland to the East Coast. The first steamship credited with crossing the Atlantic Ocean between North America and Europe was the American ship SS Savannah, though she was actually a hybrid between a steamship and a sailing ship. The SS Savannah left the port of Savannah, Georgia, on May 22, 1819, arriving in Liverpool, England, on June 20, 1819; her steam engine having been in use for part of the time on 18 days (estimates vary from 8 to 80 hours).
Локомотивтер
25 шілде, 1814 жыл – Джордж Стивенсон өзінің «Блюхер» локомотивін сәтті сынап көрді. 6 ақпан, 1815 жыл – Нью-Джерси Джон Стивенске алғашқы американдық теміржолға рұқсат берді. 1816 жыл: Салмақты локомотивті ұстап тұра алатын рельс жасалды.
July 25, 1814 –George Stephenson tests his locomotive Blucher successfully. February 6, 1815 – New Jersey grants the first American railroad charter to a John Stevens. 1816: A rail capable of supporting a heavy locomotive is developed.
Жазсыз жыл
5 сәуір – 12 сәуір 1815 жылы Голландиялық Шығыс Үндістандағы Тамбора тауы күшті жарылыспен атқылап, 92 000-нан астам адамның қаза болуына және мыңдаған тонна аэрозоль (күкірт газдары) атмосфераның жоғарғы қабатына (стратосфераға) таралуына себеп болды. Келесі жыл (1816) күн сәулесін шағылыстырып, жалпы суынуға (вулкандық қыс деп аталады) және ауыр жаңбырларға, сондай-ақ маусым және шілде айларында қарға алып келгендіктен "Жазсыз жыл" деп белгілі болды, бұл кең ауқымды егіншілік дақылдардың күйреуіне әкелді.
April 5–April 12, 1815 – Mount Tambora in the Dutch East Indies blows its top explosively during an eruption, killing upwards of 92,000 and propelling thousands of tons of aerosols (Sulfide gas compounds) into the upper atmosphere (stratosphere). The following year (1816) becomes known as "Year Without a Summer", as the high level gases reflect sunlight and cause the widespread cooling (known as a volcanic winter) and heavy rains, snows in June and July in the northern hemisphere, and widespread crop failures.
Театр
1818: Олд Вик (Royal Coburg Hall) ашылды.
1818: Old Vic founded (as Royal Coburg Hall).
Музыка
1810 жылдың 27 сәуірінде Бетховен өзінің әйгілі фортепиано шығармасы "Элизге арналған" әнін жазды. 1813 жылдың 24 қаңтарында Лондонда Филармониялық қоғам (кейіннен Корольдік филармониялық қоғам) құрылды. 1813 жылдың 8 желтоқсанында Бетховеннің жетінші симфониясы алғаш рет Венада орындалды. 1814 жылдың 27 ақпанында Бетховеннің сегізінші симфониясы Венада алғаш рет орындалды, бұл оның жетінші симфониясы алғаш орындалғаннан кейін үш айдан да аз уақыт өткен соң болды. Бетховеннің бір шәкіртіне жетінші симфониясы жақсырақ болғандықтан, сегізінші симфониясынан гөрі көбірек танымал екенін айтқандығы хабарланды. Оның келесі симфониясы Венада алғаш рет орындалуына он жылдан астам уақыт кетті. 1816 жылдың 20 ақпанында Джоачино Россинидің "Севильский шаштараз" операсы Аргентина театрында дебют жасады, бірақ сәтсіз аяқталды. 1818 жылдың 24 желтоқсанында Франц Ксавер Грубер мен Йозеф Мохрдың "Тынық түн" әні жазылды.
April 27, 1810 – Beethoven composes his famous piano piece, Für Elise. January 24, 1813 – The Philharmonic Society founded in London (later the Royal Philharmonic Society). December 8, 1813 – Beethoven's seventh symphony is performed for the first time in Vienna. February 27, 1814 – Beethoven's eighth symphony is performed for the first time in Vienna, less than three months after his seventh symphony was first performed. Beethoven reportedly told one of his pupils that the seventh symphony was more popular because his eighth symphony was better. It would be over ten years before the first performance of his next symphony in Vienna. February 20, 1816 – Gioachino Rossini's The Barber of Seville debuts at Teatro Argentina, with a fiasco. December 24, 1818 – Silent Night composed by Franz Xaver Gruber and Josef Mohr.
Басқа
1815: Бірінші сыныпты крикет басталады. 1817: Эльгин мәрмәрлері Британ мұражайында қойылды. 1818: "Фермер альманахының" бірінші басылымы жарық көрді.
1815: First class cricket begins. 1817: Elgin Marbles are displayed in the British Museum. 1818: The first edition of the Farmer's Almanac is published.
Апат
1811 жылы 9 маусымда Украинаның Киев қаласында Подилде үлкен өрт басталды. 1812 жылы 25 мамырда Феллинг кенішінде апат: Англияның Жарроу қаласына жақын Феллинг кенішінде жарылыс болды, нәтижесінде 96 адам қаза тапты. 1814 жылы 12 ақпанда өрт Лондонның кеден үйін қиратты. Қазан айында Лондонның Мёкс сыра зауытына тиесілі портер (сыра) толы үлкен резервуар жарылып, үйлерді бұзды және 9 адамның өмірін қиды. Лондон сыра тасқыны туралы көріңіз. 1815 жылы 30 мамырда Арнистон кемесі, Шығыс Үндістаннан жараланған әскерлерді Цейлоннан Англияға қайтарып әкеліп жатқанда, Оңтүстік Африканың Уэйнхуискранс жанында сүңгіп кетті, кемеде болған 378 адамның 372-сі қаза тапты. 1815 жылы 23 қыркүйекте 1815 жылғы Ұлы қыркүйек даулы – 180 жылдан бері Жаңа Англияға келген алғашқы дауыл. 1815 жылы 3 қазанда Марс метеориті Францияның От-Марна департаменті, Шассиньи қаласына құлдырады. 1816 жылы 12 ақпанда Ньюфаундленд штатындағы Сент-Джонс қаласындағы өрт қаланы жартылай қиратты. 1816 жылы 17 шілдеде француздық Medusa жолаушылар кемесі Сенегал жағалауында жағаға отырды, нәтижесінде бірнеше аптаға созылған құтқару операциясында 140 адам қаза тапты, бұл француз үкіметінде үлкен дау тудырды. 1817 жылы 25 маусымда Копенгаген түрмесінде ірі көтеріліс болды, оны басу үшін әскер жіберілді. 1817 жылы Эдинбург пен Глазгода тиф эпидемиясы болды.
June 9, 1811 – The Great fire of the Podil breaks out in Kiev, Ukraine. May 25, 1812 – Felling mine disaster: A mine explosion at the Felling colliery near Jarrow, England, leaves 96 dead. February 12, 1814 – A fire destroys the Custom House in London. October – A large vat full of porter (beer) owned by Meux's Brewery of London bursts, demolishing houses and killing 9 people. See London Beer Flood. May 30, 1815 – The Arniston, an East Indiaman repatriating wounded troops to England from Ceylon, is wrecked near Waenhuiskrans, South Africa with the loss of 372 of the 378 people on board. September 23, 1815 – The Great September Gale of 1815 is the first hurricane to strike New England in 180 years. October 3, 1815 – The Chassigny Mars meteorite falls in Chassigny, Haute Marne, France. February 12, 1816 – Fire nearly destroys the city of St. John's, Newfoundland. July 17, 1816 – The French passenger ship Medusa runs aground off the coast of Senegal, with 140 lives lost in the botched rescue that takes weeks, leading to a scandal in the French government. June 25, 1817 – A large riot breaks out in Copenhagen Prison; the army is sent to quell it. 1817 – A typhus epidemic occurs in Edinburgh and Glasgow.
Кәсіпорындар
1812 жылы Вирджиния штатының Уильямсбург қаласында Уильям және Мэри колледжінде Джеймс Мэдисонның епископ қоғамы құрылды. 1814 жылдың 7 тамызында Папа Пий VII Ресейде олардың сақталуын және өмір сүруін бекіткеннен кейін, бүкіл әлемде Иса қоғамын (иезуиттерді) қайта құру туралы Sollicitudo omnium ecclesiarum бұйрығын жариялады. 1815 жылдың 4 ақпанында Голландияда бірінші студенттік қауымдастық – Гронингер студенттер корпусы, Vindicat atque Polit құрылды. Сенаттың алғашқы ректоры Б. Дж. Винтер болды. 1816 жылдың 11 сәуірінде Филадельфияда Ричард Аллен және басқа да африкалық американдық методистер ақ шіркеулерден толығымен тәуелсіз алғашқы діни ұйым – Африкалық методистік епископтық шіркеуін құрды. 1816 жылы Раммохан Рой Калькуттада батыс тілдері мен пәндерін оқытатын индуистік колледжді құрды. 1817 жылдың 15 сәуірінде Коннектикут штатының Хартфорд қаласында естімейтіндерге арналған алғашқы американ мектебі ашылды. 1817 жылдың мамыр айында Нью-Йоркте өткен Епископальдық шіркеудің Бас жиналысы Жалпы теологиялық семинарияны құрды. 1818 жылдың 11 қарашасында Роберт Моррисон Малаккада Англо-қытай колледжін құрды (кейіннен Ин Ва колледжі деп аталды). 1819 жылдың 25 қаңтарында Томас Джефферсон Вирджиния университетін құрды. 1819 жылдың 6 тамызында капитан Алден Партридж Вермонт штатында АҚШ-тағы алғашқы жеке әскери мектеп – Норвич университетін құрды.
1812 – The Bishop James Madison Society is founded at the College of William & Mary, Williamsburg, Virginia. August 7, 1814 – Pope Pius VII decrees the bull Sollicitudo omnium ecclesiarum reestablishing the Society of Jesus (Jesuits) all over the world, after having approved their survival and existence in Russia. February 4, 1815 – The first Dutch student association, the Groninger Studenten Corps, Vindicat atque Polit is founded in the Netherlands. The first rector of the senate was B. J. Winter. April 11, 1816 – In Philadelphia, the African Methodist Episcopal Church is established by Richard Allen and other African American Methodists, the first such denomination completely independent of White churches. 1816 – Rammohun Roy founds Hindu College in Calcutta, offering instructions in Western languages and subjects. April 15, 1817 – The first American school for the deaf opens in Hartford, Connecticut. May, 1817 – The General Convention of the Episcopal Church founds the General Theological Seminary while meeting in New York City. November 11, 1818 – Anglo Chinese College is founded by Robert Morrison in Malacca (later renamed Ying Wa College). January 25, 1819 – Thomas Jefferson founds the University of Virginia. August 6, 1819 – Norwich University is founded by Captain Alden Partridge in Vermont as the first private military school in the United States.